<< Terug naar overzichtspagina

 

Casimirus Billiet                    X Lichtervelde 02/05/1804     Rosalia Van de Voorde

(fs Gerardus  X  Anna Barbara Devos)                                                                  (fa François  X  Genoveva de Keyser)

° Lichtervelde 04/08/1780                                                      ° Wingene 06/04/1782

+ Lichtervelde 05/06/1820: 40 jr                                            + Lichtervelde 11/01/1845: 62 jr

 

Kinderen Billiet:

 

            1. Petrus                     ° Lichtervelde 30/03/1805

                                                + Dottignies  04/05/1877 : 72 jr

                                                X Lichtervelde 09/06/1827  Maria Theresia Debaillie

 

            2. Anne Therèse          ° Lichtervelde 11/12/1807

                                                ongehuwde moeder van 1 dochter :

                                                                        Marie Therese: ° Lichtervelde 09/11/1828

                                                                                                + Lichtervelde 27/11/1828 : 17 dgn

 

            3. Juliana                    ° ...?... ~ 1810

                                                + Lichtervelde 26/10/1844 : 34 jr

                                                ongehuwde moeder van 2 kinderen

 

            4. Seraphine                ° Lichtervelde 10/02/1813

                                                + Lichtervelde 30/11/1816 : 4 jr

 

            5. Carolus Ludovicus ° Lichtervelde 03/04/1815

                                                + Kortrijk 01/02/1848 : 32 jr

                                                X Kortrijk 26/06/1840  Virginie Dorothée Masure

 

            6. Eduardus               ° Lichtervelde 09/03/1817

                                                + Staden 07/11/1901 : 84 jr

                                                X Staden 30/04/1849  Amelia Deraeve

                                                XX Staden 27/08/1856  Lucia Dorothea Bouckaert

 

 

Pieter Vermeulen                  XX Lichtervelde 23/01/1822  Rosalia Van de Voorde

(fs Ivo  XX  Brigitta Witdouck)

° Koolskamp 01/11/1788

 

 

Kinderen uit het 2-de huwelijk van Rosalia Van de Voorde, onder de familienaam Vermeulen:

 

1. Maria-Ludovica      ° Lichtervelde 05/05/1822

 

2. Richardus                ° Lichtervelde 31/03/1824

                                    X Ardooie 19/11/1851  Marie Louise Verbrugge

 

 

 

Adres : Lichtervelde, Sectie 1, markt N° 27.

 


            Casimirus Billiet beleefde de erg onrustige tijden van de Franse revolutie, de inlijving van België door Frankrijk, Napoleon en later ook de samenvoeging van België met Nederland.  Zowat alle vertrouwde zaken veranderden: de munteenheid, de kalenderindeling, lengte- en oppervlaktematen, gewichten en inhoudsmaten, het politiek systeem, kerken en kloosters werden ontmanteld, alles werd eerst verfranst en daarna weer vernederlandst, …enz.

Aangezien Napoleon heel wat oorlogen voerde, was er een algemene legerdienstplicht ingevoerd.  Alle 20-jarigen werden hiertoe opgeroepen.  Zo werd ook Casimirus gedurende 2 of 3 jaar soldaat in het leger van Napoleon vanaf het jaar 9 van de Franse republiek (= jaar 1800).  Zijn dienstfunctie werd in een akte uit 1800 omschreven als "garçon d'écurie" wat kan begrepen worden als schildknaap, wapendrager bij een ruiter of bij een lansier, of ook stalknecht bij de ruiterij.

 

            In het jaar 12 van de Franse republiek (= 1804) huwde Casimir met Rosalia Van de Voorde.  Rosalia was geboren in Wingene als dochter van François Van de Voorde en Genoveva de Keyser.  Rosalia woonde al in Lichtervelde op het ogenblik van haar huwelijk met Casimirus.  Haar vader woonde nog steeds in Wingene en haar moeder was daar 3 jaar tevoren gestorven.

Rosalia kon sierlijk schrijven en ondertekende vaak eigenhandig als "Roza van de Voorde".

 

Casimirus kon eveneens vlot schrijven en spelde zijn eigen naam steeds als "Casimierus Billiet".

In deze tijd van de Franse bezetting werden alle aktes Franstalig opgesteld.  Zo werd op de huwelijksakte het beroep van Casimirus eenvoudig omschreven als "ouvrier" (werkman).  Doch bij de eerste geboorte in zijn gezin, in 1805, noemde de geboorte-akte het beroep van Casimirus: "boutiquier" (winkelier).  Latere aktes gebruikten soms ook het Franse woord "negociant" (handelaar).

Casimirus woonde op de markt in Lichtervelde.  Zijn vader Gerard woonde bij hem op ditzelfde adres, en ook zijn halfzus Veronica.

 

            Een jaar na zijn huwelijk werd aan Casimir een paspoort uitgereikt.  Zijn beroep werd op dit document omschreven als "marchand fruitier".  Hij was dus een fruitverkoper.

Omdat er nog geen foto's bestonden, beschreef men op dit paspoort het uitzicht van de persoon in kwestie.  Vrij vertaald uit het Frans werd Casimir als volgt beschreven:

            lichaamslengte: 1 meter 600 millimeter,

            haren en wenkbrauwen bruin,

            bruine ogen,

            neus en mond gewoon,

            ronde kin,

            vlak voorhoofd,

            mager gezicht.

Het paspoort gaf Casimir een vrijgeleide om zich te mogen begeven naar de steden Deinze, Tielt, Roeselare, Torhout en Kortrijk.  Mogelijks diende dit om de markten te kunnen bezoeken.  In Kortrijk had hij ook familie, want daar woonden twee zussen van hem.

Als hij van plan was om die afstanden af te leggen, had hij misschien wel een eigen paard en koets, maar daar is nog geen sluitend bewijs van teruggevonden. Alleen de eigendomsbeschrijving vermeldt dat er “stallingen” waren (het Franse woord “remise” betekent: stalling of koetshuis).

 

            Casimir deed wellicht goede zaken als winkelier.  Hij had zelfs een knecht in dienst, want toen Casimir reeds op 40-jarige leeftijd stierf in 1820, werd zijn overlijden aangegeven op het gemeentehuis door: "Pieter Vermeulen, 32 jaer oud, domestique bij den overledenen".  Deze Pieter Vermeulen moet er reeds minstens vanaf 1817 gewerkt hebben, want in dat jaar duikt zijn naam reeds op als getuige in de geboorte-akte van het laatste kind van Casimir.

 

Casimir was bezitter van 2 onroerende eigendommen, en daarom werd er na zijn dood een successie-aangifte ingediend bij het registratiekantoor der belastingen.  Alhoewel we dan reeds in de Hollandse tijd waren, werd de aangifte in het Frans opgesteld, vermoedelijk door een notaris, in naam van de weduwe Rosa Van de Voorde.  Ze ondertekende de aangifte eigenhandig en voegde er in het Nederlands aan toe: "de weduwe billiet".

Uit deze aangifte blijkt dat de helft van alle bezittingen op haar naam bleven.  De nalatenschap van Casimir betreft de andere helft en werd, vrij vertaald uit het Frans, als volgt omschreven door Roza Van de Voorde:

"De helft, waarbij de andere helft mij toebehoort, in een huis met twee verdiepingen, met stallingen en andere gebouwen, en ongeveer 5 are 89 centiare binnenplaats daar bijgevoegd, gestaan en gelegen in de gemeente van Lichtervelde aan de hoek van de markt.  Aangrenzend in het oosten het huis en grond van Laurins Everaert, in het zuiden de genoemde markt, in het westen het huis en grond van de heer Ignace de Vos en in het noorden de straat genaamd Mossel Straete.

 

In de helft, de andere helft toebehorend zoals gezegd, bestaande uit een gebouw dienend als magazijn, met de grond waarop het opgetrokken is, gelegen in het dorp van Lichtervelde, palende in het oosten aan de grond van Jean Maertens, in het zuiden de tuin van de heer Ive Everaert, in het westen de grond van Pierre Van Wynsberghe en in het noorden de straat genaamd Bogaert Straete."

De vroegere Mosselstraat noemt tegenwoordig de Burgemeester Callewaertlaan, en vermoedelijk was de Bogaertstraete daar het verlengde van en noemt nu officieel de Boomgaartstraat.

 

Op het ogenblik dat Casimir stierf waren er nog 5 van zijn 6 kinderen in leven, allen minderjarig.  Roza verklaarde dat "de genoemde nalatenschap toekomt aan niemand anders dan aan de vijf minderjarige kinderen”.

 

Casimir en Roza waren duidelijk middenstanders.  Ze bezaten 2 eigendommen met een handelszaak in het centrum van Lichtervelde, ze waren geschoold en konden goed schrijven, ze hadden een knecht en lieten hun aangiftes opstellen in deftig Frans.  Toch behoorden ze niet tot de elite van Lichtervelde.  De kieslijsten van de gemeenteverkiezingen van Lichtervelde van 1800 tot 1829 bevatten geen enkele Billiet.  Stemrecht was in die tijd alleen voorbehouden aan de meest gegoede klasse, en daar hoorden ze blijkbaar niet bij.

 

 

            Anderhalf jaar na de dood van Casimir, hertrouwde zijn weduwe Roza Van de Voorde met ... haar eigen knecht: Pieter Vermeulen.

Pieter was geboren in Koolskamp, doch hij en zijn ouders woonden reeds geruime tijd in Lichtervelde.  Zijn vader Ivo Vermeulen, een schoenmaker, was er in 1813 gestorven.

Pieter kon goed schrijven, doch zijn moeder, die een spinster was, "verklaert niet te konnen schrijven noch teekenen".

Roza Van de Voorde hield nog steeds de winkel open, want de benaming van haar beroep luidde in die tijd: "winkelierige".

 

Pieter de knecht deed het dus niet slecht, want hij sloeg de weduwe van zijn baas aan de haak.  Het was al hoog tijd dat ze besloten om te gaan trouwen.  Drie en een halve maand later volgde de geboorte van een dochtertje: Marij-Ludovica (of Marie-Louise) Vermeulen.  Een halfzusje dus voor de kinderen Billiet.  Er volgde 2 jaar later ook nog een halfbroertje: Richardus Vermeulen.

 

 

            Van de kinderen zijn volgende zaken gekend:

-        De oudste zoon Petrus Billiet werd een leerlooiersknecht.

-        Het tweede kind van Casimir, Anne-Therese, werd een "naeyster" van beroep.  Ze werd in 1828 ongehuwde moeder van een dochtertje dat echter slechts 17 dagen geleefd heeft.

-        Het derde kind van Casimir, Juliana, werd ook naaister, net als haar oudere zus.  Ze had van hetzelfde laken een broek toen ze in 1829 eveneens ongehuwde moeder werd van een dochtertje Mary Ludovica Billiet en in 1831 nog eens van een zoontje Felix Billiet. Van de onwettige geboortes werd vermeld dat ze plaats vonden in het huis van Pieter Vermeulen die de "schoonvader" van de jonge moeders genoemd werd.

-        Carolus Ludovicus Billiet trouwde in Kortijk in 1840 met iemand die hij uit de familie had leren kennen. Zijn vrouw Virginie Dorothée Masure was een weduwe die getrouwd was geweest met Dominique Duchatelet.  Deze Dominique was tevoren op zijn beurt weduwnaar geweest van Marie Camille Billiet, de zus van Casimir.  Carolus Ludovicus Billiet trouwde dus met de tweede vrouw van zijn overleden oom Dominique.
Net zoals zijn overleden oom werd Carolus Ludovicus linnenbleker van beroep.

-        Eduardus Billiet werd bakker-herbergier in Staden.

-        Richardus Vermeulen trouwde in 1851 in Ardooie en was toen bakkersgast. Zijn vrouw was dienstmeid.

 

 

            Nog minstens tot in 1835 bleef Roza Van de Voorde de winkel houden, maar op het einde van haar leven (1845) waren ze ermee opgehouden.

De overlijdensakte van Roza meldt dat ze stierf op 63-jarige leeftijd in Lichtervelde "in het Godshuys Sint Joseph, of oud mannenhuys alhier".  Ze was toen niet langer winkelierster, maar wel een "spinster", en haar man Pieter Vermeulen een "peerdegelijder".

Het lijkt erop dat Roza eenzaam gestorven is, want alhoewel ze nog 6 kinderen in leven had, was ze opgenomen in het oud-mannenhuis, en de aangevers van haar overlijden op het gemeentehuis waren evenmin familieleden, maar 2 oudere wevers.  De kinderen van Roza waren allemaal naar andere gemeenten uitgeweken.

 

Er is na haar dood geen successie-aangifte ingediend bij de belastingen, wat erop wijst dat ze geen enkele eigendom meer op haar naam had.  Enkele jaren tevoren hadden ze alles van de hand gedaan.  De juiste verkoopdatum van de eigendommen is nog niet gevonden, maar het kadasterarchief bevestigt dat in de periode 1835-1844 een eigendom op de markt van Lichtervelde met kadasternummer F 102 verkocht werd door Pieter Vermeulen (winkelier) aan Pierre Joseph Herbau (“marchand te Courtrai”), die het daarna in 1844 doorverkocht aan Ignace Masschelein (winkelier).

Bij het ontstaan van het kadaster in 1835 was het perceel F 102 de enige eigendom op naam van Pieter Vermeulen.  Het magazijn in de Bogaertstraete was dus al vroeger verkocht.

Na de dood van Casimir Billiet is het met zijn eigendommen en zijn handelszaak dus stilaan bergaf gegaan, tot er uiteindelijk niets meer van overbleef en Roza Van de Voorde en Pieter Vermeulen als spinster en paardengeleider aan de kost moesten komen.  Er was dus voor de talenten van Casimir geen vervanger gevonden.

 

In die tijd stond op het perceel F 102 één huis, maar in latere tijden werd die eigendom in twee stukken gesplitst.

Om een beeld te krijgen van de kadasterplannen rond 1850 en de oudste foto van het huis, klik op volgende link: kadasterplan perceel F102.

 

 

 

----------------------------------------------------------------------

Opmerking:

-         Pieter Vermeulen werd rond 1829 “schoonvader” genoemd i.p.v. stiefvader. Dit komt in die tijd wel vaker voor, en is wellicht afkomstig van het Franse “beau-père” dat zowel voor schoonvader als voor stiefvader gebruikt wordt.

-         De juiste plaats van het magazijn in de Bogaert Straete blijft onzeker.  De Popp-kaart van 1851 plaatst de “Bogaerde Straet” waar tegenwoordig de Pastorijstraat is, maar aangezien die straat zelf van noord naar zuid loopt, is daar geen bebouwing lang de zuidkant mogelijk, enkel langs de oost- en westkant.
Langsheen de huidige Boomgaardstraat (die in 1851 een deel van de Mosselstraet was) is wel een gebouw te zien aan de zuidzijde van de straat, die mogelijks kan beantwoorden aan de positie van het magazijn van Casimir.

 

 

 

Bronnen:

 

-          Burgerlijke stand Lichtervelde: geboortes, huwelijk en overlijden (Gemeentehuis Lichtervelde).

-          Geboorte- en huwelijksakten uit Wingene

-          Huwelijkenlijst Burgerlijke Stand in West-Vlaanderen, via website VVF

-          Militie inschrijvingen Lichtervelde jaar 7 tot 1814. (Rijksarchief Brugge).  Enkel naamvermelding van Casimir Billiet op een lijst in jaar 9 (republikeinse kalender).

-          Paspoorten Lichtervelde vanaf jaar 12 tot 1816: Paspoort van Casimir Billiet in jaar 13 (Rijksarchief Brugge).

-          Kieslijsten gemeentekiezingen Lichtervelde jaar 9 tot 1829: geen Billiet's (Rijksarchief Brugge).

-          Successieregistratie der belastingen, registratiekantoor van Torhout: aangifte van de nalatenschap van Casimir Billiet op 4/12/1820 (Rijksarchief Beveren-Waas).

-          Na de dood van Rosalia Van de Voorde is er in 1845 geen successie-aangifte te vinden (Rijksarchief Beveren-Waas).

-          Het Kadasterarchief Brugge bevestigt dat in 1835 Pieter Vermeulen (winkelier) 1 eigendom op zijn naam had op de marktplaats in Lichtervelde. De eigendom had kadasternummer F 102 met oppervlakte 470 m².
Tussen 1835 en 1844 (akte niet te vinden in het kadasterarchief) was dit verkocht aan Pierre Joseph Herbau (marchand te Courtrai), die het in 1844 doorverkocht aan Ignace Masschelein (winkelier).

-          De verkoopakte van de eigendommen is nog niet teruggevonden.  Daartoe zijn tot nog toe enkel de notarisakten doorzocht van notaris Vanhee Jordaen uit Lichtervelde, van de jaren 1837 tot 1839 (Rijksarchief Brugge, Notariaat, archiefbundels 92 - 101), zonder resultaat.

-          Een verbouwingsaanvraag van 1849 toont de grondplannen voor en na de verbouwing van perceel F 102 (Kadasterarchief).

-          De Popp-kaart van 1851 toont de ligging in het dorp en vermeldt dat perceel F 102 in dat jaar eigendom was van Ignaes Masscheleyn. De westelijke buur was nog steeds de familie Devos.

 

 


Documentatie 1:

Afschrift van het paspoort van Casimir Billiet, uitgereikt in het jaar 13 van de Franse republiek (= 1805).

Vindplaats:  Rijksarchief Brugge,

afdeling Gemeente-Archieven van Lichtervelde ancien regime,

Paspoorten Lichtervelde vanaf jaar 12 (republikeinse kalender) tot 1816.

Originele Franse tekst waarbij we de vertaling per lijn tussenvoegden:

 

Département de la                                arrondissement

Lys :                                                             de Bruges :

Departement van de                                         arrondissement

Leie                                                                 Brugge

==================                       ===================

 

            Mairie de la commune de Lichtervelde :

Gemeentehuis van de gemeente Lichtervelde

   ==========================================

 

Laissez passer Casimir Billiet agé de vingt

Laat passeren Casimir Billiet oud 25

 

cinq ans né lihabitant a Lichtervelde profession de

 jaar, geboren inwoner van Lichtervelde, beroep

 

marchand fruitier taille un metre sixcens millimetres che:

fruitverkoper, grootte 1 meter 600 millimeter, haren

 

veux et sourcils, bruns, yeux bruns ; nez ordinaire, bouche

en wenkbrouwen bruin, ogen bruin ; neus gewoon, mond

 

ordinaire, menton rond, frond uni, visage maigre lequel

gewoon, kin rond, voorhoofd vlak, gezicht mager. Dewelke

 

a signé avec moi:

heeft getekend met mij.

 

Le dit Casimir Billiet ecuserit de l'an 9 11 à

Genoemde Casimir Billiet, onder de wapens in het jaar 9 - 11,

 

point été designé suivant déclaration a moi l'acte

heeft volgende verklaring afgelegd voor mij.  De akte

 

pretez lui assistence au besoins allant a deijnze

verleent hem de nodige bijstand gaande naar Deinze

 

thielt, Roulers, thourout, courtraij

Tielt, Roeselare, Torhout, Kortijk.

 

annoté au registre n° 46

Ingeschreven in register nr 46

 

delivré a Lichtervelde le dixhuit messidor an treize

verleend te Lichtervelde de 18-de van de oogstmaand jaar 13 (= 7 juli 1805).

 

                        Signature du porteur       Signature du maire

Handtekening van de drager    Handtekening van de burgemeester

 

                        Casimierus Billiet                         Jean Cassier

                                                                                                maire

 

 

 

Documentatie 2:

Afschrift van de successie-aangifte na het overlijden van Casimir Billiet.

De aangifte werd opgesteld op 4 december 1820 en ingediend in het registratiekantoor van Torhout. (Vindplaats: rijksarchief Beveren-Waas)

 

   Originele Franse tekst:                                             Vertaling:

 

 

                   Declaration de succession de feu                                                      Aangifte van de nalatenschap van

                   Casimir Billiet.                                                                                    Casimir Billiet.

 

Je soussignée Rosalie Van de Voorde veuve de Casimir                Ik ondergetekende Rosalie Van de Voorde weduwe van Casimir

Billiet, boutiquiere demeurant en la commune                               Billiet, winkelierster verblijvend in de gemeente

de Lichtervelde, agissant en qualité de mère et                               van Lichtervelde, optredend in de hoedanigheid van moeder en

tutrice legale de Pierre, Therese, Julie, Charles-                             legale opvoedster van Pierre, Therese, Julie, Charles-

Louis et Eduard Billiet, cinq enfans mineurs                                   Louis en Eduard Billiet, vijf minderjarige kinderen

procrée en mon mariage avec le dit defunt Casimir                      geboren uit mijn huwelijk met de genoemde overledene Casimir

Billiet, tous demourant avec moi, faisant election                           Billiet, allen verblijvend bij mij, kiezende

de domicile en ma demeure suscité.                                                   als domicilie mijn woonplaats hierna vermeld.

 

Declare que le dit Casimir Billiet mon mari est                              Verklaar dat de genoemde Casimir Billiet, mijn man, is

decedé en la commune de Lichtervelde le cinq                                 overleden in de gemeente van Lichtervelde op vijf

juin 1800 vingt et qu'il a eu son dernier                                            juni 1800 twintig, en dat hij zijn laatste

domicile au dit lieu.                                                                               domicilie had op genoemde plaats.

 

Que la succession du defunt consiste dans les                                   Dat de nalatenschap van de overledene bestaat uit de

tiens ci apres designé qui sont devolue aux                                      goederen hierna beschreven, die vervallen aan de

dit cinq enfants mineurs, savoir                                                         vernoemde vijf minderjarige kinderen, te weten

 

La moitié, dont l'autre moitié m'appartiens,                                   De helft, waarbij de andere helft mij toebehoort,

dans une maison à deux étages avec remises                                  in een huis met twee verdiepingen met stallingen

et autres edifices et environ cinq are quatre                                    en andere gebouwen en ongeveer 5 are 89

vingt neuf centiares de cour y annexé, site                                       centiaren binnenplaats daar bijgevoegd, gestaan

et située en la commune de Lichtervelde au coin                             en gelegen in de gemeente van Lichtervelde aan de hoek

du marché, tenant du levant la maison et terrain                           van de markt, aangrenzend in het oosten het huis en grond

de laurins Everaert, du midi le dit marché, de l'ouest                   van Laurins Everaert, in het zuiden de vernoemde markt, in het

la maison et terrain du Sieur ignace de Vos et du                          westen het huis en grond van Dhr Ignace de Vos en in het

nord la rue dit mossel Straete.  ----                                                    noorden de straat genaamd Mossel Straete.

 

Dans la moitié, l'autre moitié appartenant                                      In de helft, de andere helft toebehorend

comme dit est d'un batiment servant de                                           zoals gezegd, van een gebouw dienend als

magasin avec le terrain sur lequel il est erigé                                 magazijn met de grond waarop het is opgericht

site au bourg du dit Lichtervelde, aboutissant                                 gestaan in het dorp van Lichtervelde, palende

du levant le terrain de Jean Maertens, du midi                              in het oosten, de grond van Jean Maertens, in het zuiden

le jardin du Sieur Ive Everaert, de l'ouest le                                    de tuin van Dhr Ive Everaert, in het westen de

terrain de pierre Van wynsberghe et du nord la                            grond van Pierre Van Wynsberghe en in het noorden de

Rue dite Bogaert Straete.  -------------------                                   straat genaamd Bogaert Straete.

 

 

 

Je declare en autre qu'il ne s'est aperé par le dit                            Ik verklaar hierbij dat er geen verval is door het vernoemde

décé ni de volution de fedei commis ni cassation                             overlijden, noch van erfopvolging, noch van ophouding

d'usafruit, enfin que la dite succession ne profite                            van vruchtgebruik, teneinde het vernoemde nalatenschap toekomt

a personne d'autres qu'aux cinq enfans mineur                             aan niemand anders dan aan de vijf minderjarige kinderen

susnommés. ----                                                                                     hierboven vernoemd.

 

     Lichtervelde le quatre Decembre 1800 vingt                               Lichtervelde de vierde december 1800 twintig

 

     Roza Van de Voorde  De weduwe  billiet                                Roza Van de Voorde  De weduwe  billiet

 

 

 

De ondertekening door Roza Van De Voorde is duidelijk in een ander handschrift dan al de rest van het document.

 

<< Terug naar overzichtspagina