Serrpel Hejmar 42, trmeh 2003

Naverok
Diyar
Nirxandin
Helbest
Pexşan
Weşan
Zarok
Ne
Gelr
Ziman
Name
Mizgn
Pozname

Nirxandin

Fuat Akpinar: Dora Kurdistan ye
Şahn Bekir Sorekl: Emerka nefreta li hember w
Cankurd: Vesazandina chan, hişmendn emerk
Meşal Temo: Rewşenbr pişt herifandina ptan
Zerdeşt Haco: Gotar li pşangeha pirtkn kurd
Mehmet Şahn: Gotar di civna KNK de
Lokman Polat: Xelatn edebiyat
Polat Can: Xwez pirsgirk ev ten ba!
Lokman Polat: Şer siyaset
Fuat Akpinar: Diktator hem newrek tirsonek in
Lokman Polat: Weşann herm
Fuat Akpinar: Rojn dawn yn xumeynzm
Fuat Akpinar: Rojn esadzm j nemane
Fuat Akpinar: Serxwebn


PEDAGOJ TEORIYN PERWERDEGARIY

Maruf YILMAZ: maruf@swipnet.se

DI DESTPKA V NIVS DE, div ez eşkere bikim ku xesletn zarokan ji hawrdor dihn ew dikevin nav xwn hestiyn wan t de dimnin. Ev mayn di avakirina kesitiya wan de dibe hm rgeh. Zarok kopiya hawrdor ne. Dsan, div ez diyar bikim ku ez li ser bikarhanna ziman kurd di pirtkn dersan de ranawestim. Ev j, ji ber end sedemn girng e, yek ji wan sedema ev e: Ziman me y standart tune ye. Ji aliy din ve j, ez wek mamosteyek kurd/swd, v maf di xwe de nabnim, ji ber ku ez naxwazim rexneyan li ser pirtkn nivskar ango nivskar bigirim. Li welat me ku axaftina kurmanc zazak, nivsn perwerdegariya zarokan bi kurd qedexe be. Ez d awan rexneyan bigirim? Heta axaftina zarokan, bi kurd li zarokxaneyn Bakur Kurdistan qedexe be. Ji ber v yek, ez nikarim rexneyn tj giran li pirtkn perwerdegariy bigirim. Div pirtkn pedagojiy ji aliy kesn pedagoj mamosteyn ferm ve bihne amadekirin pşkşkirin. Ev prensbeka etk moral ya chana njen e. Em kurd j, li chan dijn t de xwediy par in. Gava ku rewş wisan be, div hin pirtkn kevn ji n ve bihne amadekirin pirtkn nh j, ji aliy kesn pedagoj mamosteyn ferm ve bihne nivsn amadekirin. Ji aliy din ve j, di pirtkn kevn de kultureka pedagojiy ya gişt berfireh nay dtin. Kes saziyn ku projeyn amadekirina pirtkn zarokan ango ciwanan dikin, div haya wan ji pedagoj, kultur, stl haway jiyana zarokan ango ciwanan hebe. Ji ber ku zarok xwediy kultureka taybet ne kultura wan ji ya me cuda ye.

Teoriyn pşvena zarokan

Gava lkoln li ser pşvena zarok/ dike pwste zanyariya mirov di derheqa teoriyn pşven de hebe. Teoriyn pşvenn pir in. L ez d ten qala ar teoriyn sereke bikim, ew j ev in:
  • Teoriya behavorstiy(Skinner)
  • Teoriya kamilbn(Arnold Gesell)
  • Teoriya kognitf (Jean Piaget)
  • Teoriya pskoanals(Sigmund Freud)

  • Teoriya behavoristiy dibje zarok kopiya hawrdor ne. Li gor v teoriy faktora bingehn a ku di pşn guhertina zarokan de rola sereke dileyze hawrdora zarokan e. Derdora zarok/zarok i be, zarok j ew e. Li gor v teoriy zarok pasv-objektek e mamoste dibe auktorter(subjekt). Heta mamosteyn ziman kurd j dikevin nav v metod (xet) wek xet v xet bikardihnin.

    Teoriya kamilbn (mognadsteor) dibje mras roleka mezin dileyze. Hmdar v teoriy Arnold Gesell e. Li gor v teoriy zarok dibe subjekt yn mezin dibin objekt. Ev teor qala azadiya zarokan dike ro ji dih peyvandin.

    Teoriya kogntf njen e. Li gor v teoriy, div zarok mezin(dbav, mamoste) herdu j subjekt bin. Hmdar v teoriy Jean Paget e. Li gor v teoriy zarok jidaykbna xwe bi hinek mkan mecalan dibe. Zarok bi tecrbeyn xwe, xwe pşve dibe.

    Teoriya pskoanals (teoriya pskodnamk) dibje zarok tecrbeyn pikiya zarok/ r li ber w/ vedike. Hmdar v teoriy Freud e.

    Teoriyn nteraksiyonstiy / nteraktonstiy ya ndvdperspektf. Ber li zarok/ wek objekt dihat mzekirin. Li ba teorkern njen nteraksiyonstan, zarok subjekt e. Ev dih wateya ku zarok tgihştiye hnkariy dizane. Vygotskij yek ji wan kesn nteraksiyonst e. Zarok hawrdor pywendiyn w/ di navbera wan de qedera pşvena w/ ye hjayn hawrdorn zarok/ li gor bawermendiya w/ t şirovekirin.

    Piaget egosentrzma ziman

    Li gor Paget hizr ziman diwelidne, dike. L Vygotskij ters dibje. Piaget ziman egosentirstiy parve dike ser s koman (kategoriyan):

  • Dubarekirina peyv(bebe, ma-ma)
  • Monolog(, bi xwe re dipeyve, bi xwe re peyvandin)
  • Monologa kollektviy(Bi zarokn din leystandin axaftin)
  • Vygotskij

    Teoriyn Vygotskij di derheqa perwerdegariy de balkş in. Ew lstin yarkirina zarok/ bi heval/a w/ wek proseseka civak (sosyal) dibne. Ann-Christin Kjellman ku mamosteya pedagojiy ye giraniya xwe dide ser pedagojiya Vygotskij. Ew di Xwendingeha berz ya mamostayet li Stockholm (Lrarhşgskolan i Stockholm) de dersa pedagojiy dide herwisan j berpirs pedagojiy ye.

  • Ziman hizr (fikir) diafirne, l herwisan j, hizr ziman diafirne.
  • Pywendiyn zarok/zarok bi zarokn din re girng e.
  • Faktorn civak/sosyal
  • Bi alkariya ziman chana zarokan ya hindir derve pşve die.
  • Danstandin pywndiya zarokan bi kesn din rya pşven vedike.

  • Zarok awan ziman zikmak hn dibe?

    Li gor vekolnn zanyariy dbav, xwişk birayn zarok/zarok roleka bingehn dileyzin dre j pywendiyn w/w digel derdora w/ rola duhemn dileyze. Zarokxane dibistan rola duhemn dileyzin. Li w der s xal girng in, ew j ev in:

  • Mamosteyek/a aktf
  • Xwendevanek/a aktf
  • Hawrdoreka aktf digel wan
  • S Stratejiyn perwerdegariya ziman zikmak (ziman d) hene, ew j ev in:

  • Kesek(en person) - stratejiya zimanek. Ziman yekemn y zarok/ di zik dayk de dest p dike. Danel Stern qala zarok/a nuby dike dibje: Zarok/a nuby ji daykbna xwe kompetent bi kompetenta xwe ji dayka xwe bye. Wek mamoste, ez stratejiya kesek- stratejiya zimanek baştir dibnim ji bo ku zarok du zimanan bihev re hn bibin. Li hawrdoreka d bi zimanek bav bi ziman xwe bi zarok/a re bipeyvin. D bav herdu j ziman xwe bipeyvin. Div qadeyn dbav wek hev bin ji bo hndariya herdu zimanan.

  • Zimanek li mal- zimanek li dervey mal. Dbavn zarok/ li mal hertim kurd bipeyvin zarokn wan li derve(dibistan) bi swd bipeyvin.
  • Pş zimanek bi ten. Ev stratejiya shemn; mirov bi ten zimanek bikardihne heta ku zarok bibe 3-5 sal. Mirov bawer dike ku zarok nikare du zimanan bi hevre hn bibe. L vekolna min ters w diyar dike.

    Litteratur referensn swd
    Hkansson, Gisela: Sprkinlrning hos barn. Studentlitteratur, 1998.
    Hkansson, Gisela: Tvsprkiga barn Sverige. Institutionen fr lingvistik. Lund 1992.
    Svensson, Ann- Katrin: Barnet, sprket och miljn, studentlitteratur, 1998.
    Sderbergh, Ragnhild: Barnets tidigare sprkutveckling. Liber 1988.
    Brten(red), Ivar/Vygotskij och pedagogiken, Lund, Studentlitteratur,1998

    Dmahik heye

    Maruf YILMAZ

  • Berdest
    Hejmara n
    Hem hejmar
    Hem pirtk
    Hem nivskar
    Ndem


    [ Mehname | Ev hejmar | Diyar | Gelr | Helbest | Mizgn | Name | Nirxandin | Neyn andey | Pexşan | Weşan | Pozname | Ziman | Zarok | E-mail ]

    Ev malper her baş bi INTERNET EXPLORER t dtin. This site is best viewable with the INTERNET EXPLORER.

    Tkil: mehname@yahoo.com
    Contact us: mehname@yahoo.com

    Copyright 1999- MEHNAME. Hem maf parast ne. All rights reserved.
    Site hosted by Angelfire.com: Build your free website today!