Site hosted by Angelfire.com: Build your free website today!
Sài G̣n sông nước
15:27' 12/06/2004 (GMT+7)
  • Sài G̣n trên bến dưới thuyền

Sông Sài G̣n ở ngoại ô TP.

Có hai con sông quan trọng nhất chảy qua TP: sông Đồng Nai và sông Sài G̣n. Sông Đồng Nai dài 589km bắt nguồn từ cao nguyên Lâm Viên cao 1.500m. Sông Đồng Nai có thêm một phụ lưu bên tả ngạn là sông La Ngà. Từ cao nguyên đổ xuống đồng bằng, sông chảy qua nhiều ghềnh thác. Thác Trị An là thác cuối cùng, sông chảy uốn khúc giữa vùng đồng bằng, tiếp nhận thêm nước Sông Bé, rồi gặp sông Sài G̣n ở Nhà Bè. Sông Sài G̣n phát nguyên từ vùng Hớn Quản, chạy qua địa phận Tây Ninh, Sông Bé, rồi vào TP. Đến Nhà Bè, sông Đồng Nai chia thành nhiều nhánh chảy qua vùng rừng Sác (huyện Cần Giờ) rồi đổ ra biển ở hai vịnh Đồng Tranh Gành Rái. Trong các phân lưu đó, quan trọng nhất là sông Ḷng Tàu. Đó là con đường tàu biển các nước ra vào cảng Sài G̣n..

Trên địa bàn thành phố có nhiều rạch nhỏ đổ vào sông Sài G̣n, sông Đồng Nai như rạch Láng Thé, rạch Tra, rạch Bến Cát, rạch Thị Nghè, rạch Bến Nghé, rạch Phú Xuân và một số kinh đào như kinh Tham Lương, kinh An Hạ, kinh Thái Mỹ, kinh Đông (dẫn nước từ hồ Dầu Tiếng về Củ Chi)... Quan trọng nhất là rạch Bến Nghé. Đây là đường giao thông quan trọng. Trên bờ rạch Bến Nghé năm 1778 nhóm người Hoa từ cù Lao Phố và Mỹ Tho đă kéo về lập nên phố chợ buôn bán. Khu chợ búa đó phát triển thành Chợ Lớn ngày nay. Rạch Bến Nghé là bến cảng tiếp các thuyền buôn các nơi đến buôn bán với Sài G̣n - Chợ Lớn. Hai bên bờ rạch là các bến ghe: Bến Chương Dương, Bến Vân Đồn, Bến Hàm Tử, Bến B́nh Đông, Trần Văn Kiêu. Rạch Bến Nghé là khởi đầu của các con đường thủy nổi Sài G̣n với các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long.

Một góc bến cảng Sài G̣n

Từ thế kỷ 18, do nhu cầu giao thông, con đường đó được chính quyền cho sửa sang. Năm 1772 cho đào kinh Ruột Ngựa. Sách "Gia Định thành thông chí" (1820) viết: "Nguyên xưa từ Rạch Cát ra phía Bắc đến Ḷ Gốm th́ có một đường nước đọng móng trâu, ghe thuyền không đi lại được... Nguyễn Cưu Đàm cho đào kinh thẳng như ruột ngựa nên mới đặt ra tên ấy". năm 1819 một đoạn rạch Bến Nghé được đào sâu sửa ḍng cho ngay thẳng lại và được đặt tên là "An Thông Hà" (tức là kinh Tàu Hủ). Dưới thời Pháp thuộc, năm 1905, thực dân Pháp cho đào con kinh Tẻ (từ cầu Chữ Y ra Tân Thuận) để chuyên chở lúa gạo đến bến cảng dễ dàng hơn. Sau đó thực dân cho đào kinh đôi song song với rạch Bến Nghé v́ việc lưu thông đă tăng nhiều, con rạch cũ trở nên chật hẹp. Rạch Thị nghè (c̣n gọi là rạch Nghi Giang hay B́nh Trị Giang), chảy bao bọc một phần phía Bắc của TP. Rạch được đặt tên Thị Nghè v́ tương truyền vào đầu thế kỷ 18 con gái của quan Thống suất Nguyễn Cửu Vân, vợ một ông Nghè đă khai khẩn ruộng vườn ở đây và cho bắc cầu qua rạch để người đi qua lại dễ dàng. Cây cầu đó được gọi là cầu Thị Nghè và con rạch cũng được gọi theo tên đó.

Rạch Thị Nghè ăn lên tận Bàu Cát. Khúc ngọn này c̣n có tên là rạch Nhiêu Lộc (ông Nhiêu học tên là Lộc). Ngày xưa rạch Thị Nghè là nơi cảnh trí nên thơ. Bài Phú "Cổ Gia Định" đă mô tả: "Lối ngoài cạnh Bà Nghè ḍng trắng hay hay tờ quyến trải...". Rạch Thị nghè một thời gian dài được xem là ranh giới của TP. Đầu thời Pháp thuộc thực dân Pháp đào kinh Bao Ngạn nối với rạch Thị Nghè để ngăn cách thành phố với vùng chung quanh. Năm 1945 thực dân Pháp tái chiến Sài G̣n, quân Việt Nam cũng dựa vào con rạch này làm chiến tuyến để ngăn không cho chúng lấn chiếm ra vùng ngoài TP. Các trận đánh ở cầu Thị Nghè, cầu Bông, cầu Kiệu (9.1945) đă đi vào lịch sử thành phố. Rạch Thị Nghè cũng là đường giao thông của ghe thuyền buôn bán đến chợ Thị Nghè, chợ Xă Tài (tức chợ Phú Nhuận ngày nay).

Cây cầu nối liền trung tâm Sài G̣n với bán đảo Thủ Thiêm dự kiến sẽ hoàn tất trong 2005.

Ngoài ra trên địa bàn quận I c̣n có một vài con kinh ngắn ngày xưa có vai tṛ khá quan trọng, nay không c̣n nữa: Con kinh chạy thẳng từ bờ sông Sài G̣n đến trước Ủy ban Nhân Dân TP ngày nay. Kinh khá to, hai bên bờ có đường rộng. Ghe thuyền các nơi đậu buôn bán tấp nập. Chợ Bến Thành trước kia được thực dân Pháp cho lập bên bờ kinh này trước khi dời về vị trí hiện tại vào năm 1814. Một nhánh của con kinh chảy qua vị trí Nhà Hát TP đến Thảo Cầm Viên rồi chảy vào rạch Thị Nghè. Năm 1884, Pháp cho lấp phần từ đường Lê Lợi đến đường Mạc Thị Bưởi ngày nay. Phần c̣n lại th́ cẩn đá hai bên bờ, từng đoạn có xây bực thang cho ghe thuyền đưa hàng hóa lên xuống. Năm 1887-1888 kinh này được lấp hẳn, h́nh thành đường Nguyễn Huệ ngày nay. Đường Hàm Nghi cũng được h́nh thành trên một kinh nhỏ được lấp lại.

Nhằm phát triển, mở rộng TP, theo đó, một chiếc cầu Thủ Thiêm bắc qua sông Sài G̣n mang dáng dấp hiện đại, vững chắc sẽ được xây dựng tại vị trí giao lộ Nguyễn Hữu Cảnh - Ngô Tất Tố (Q. B́nh Thạnh) nối vào trục đường chính của khu đô thị mới Thủ Thiêm thuộc Q2. Theo dự kiến, cầu Thủ Thiêm trong tương lai dài 766,5m, rộng 26m, gồm sáu làn xe. Độ tĩnh không tương đương với độ tĩnh không của cầu Sài G̣n. Tổng kinh phí dự kiến khoảng 893 tỷ đồng.

  • Một ư kiến

“Cách đây mới ba năm thôi, TPHCM của tôi linh đ́nh tổ chức kỷ niệm Sài G̣n 300 năm. Những ảnh cũ được đem ra, món ăn khẩn hoang nấu lại, nhà nhà nghe tên ông Nguyễn Hữu Cảnh, người người nghe lại những địa danh xưa: G̣ Cây Mai, đ́nh Thông Tây Hội, kinh Tàu Hủ với bến B́nh Đông...

Trung tâm TP lung linh bên bờ sông Sài G̣n

Bến B́nh Đông, th́ năm nay, khi Sài G̣n bước vào tuổi thứ 303, người ta sắp dẹp nó, để mà làm đại lộ Đông Tây. Cụ Nguyễn Đ́nh Đầu đă phải kêu lên trên báo Tuổi Trẻ: "Xin giữ lấy cảnh quan của Sài G̣n sông nước trên bến dưới thuyền". Bạn phải đi qua khu vực này, thấy được vẻ đẹp (bị bỏ phí của nó) bạn mới hiểu được tiếng kêu của cụ. Thật chẳng khác nào lời kêu cứu và khẩn nài; không biết ví thế này có quá không, nhưng như tiếng kêu của cụ bà Sài G̣n, sau lễ thượng thọ phải nài xin con cháu đừng ném đi cơi trầu cũ với di ảnh cụ ông... Bến B́nh Đông, với hai bên bờ là nhà cổ, xưởng xay lúa, là những thứ mà cái túi "vốn cổ" của chúng ta chẳng có nhiều, nhất đây lại là cái thứ hữu h́nh, bằng nước, bằng gạch, bằng kiểu nhà, cách sinh sống; chứ không phải những thứ lù mù truyền thống, phục hồi lại mỗi nơi một màu cờ phướn và một kiểu đuôi nheo.

Thế nhưng, nếu đại lộ Đông Tây đi qua, số phận cảnh trên bến dưới thuyền rất Nam Bộ xưa của bến B́nh Đông sẽ chẳng khác ǵ số phận rêu trăm tuổi của tháp Rùa. Giải tán một khu vực thật chẳng khó, cũng như việc dọn rêu thôi, nhưng cái nỗi ám ảnh rằng ḿnh đă phá tan chỗ trú ngụ của hàng trăm năm lịch sử có đeo đuổi được những người kư quyết định không?” (Ai Dám Nhận Ḿnh Là Xấu Xí – Phan Thị Vàng Anh)