INTERNET
Birbirine bagli bilgisayarlardan olusan dünya çapinda bir bilgisayar
agidir. Ag, aralarinda bilgi alis verisi yapan ve donanim paylasan birbirine
bagli bilgisayarlar grubudur.
Bilgisayar Agi (Network) : Bir ana bilgisayarin denetiminde birbirine bagli
olarak çalisan bilgisayarlarin olusturdugu yapiya bilgisayar agi adi
verilir. Avantajlari ve dezavantajlari vardir.
Iki tür ag yapisi vardir.
LAN (Local Area Netwok-Yerel Alan Agi)
Iki yada daha çok bilgisayarin oda, bina veya küçük alanlar içerisinde birbirine dogrudan baglanmasiyla olusan agdir.
WAN (Wide Area Network-Genis Alan Agi)))
Telefon sistemleri iletisim imkanlariyla baglanmis, dagitilmis yada iki veya
çok bilgisayardan olusan sistemdir.
AGLARIN AGI
Birbirine bagli aglardan olusur
INTERNETIN
OLUSUMU:
Internet’in Olusumunu Kronolojik Olarak Söyle Özetleyebiliriz.
Amerika’da ordu adina yapilan bir arastirma sonucu bilgisayarlarin birbiri ile haberlesebilmeleri ve birbirine bilgi gönderebilmeleri saglandi. Bu ag ortamina ARPANET adi verildi. ABD Savunma bakanliginin bir bölümü olan Gelistirilmis Arastirma Projeleri Kurulusu kelimelerinin bas harflerinden olusmustur.
1969-
ARPANET (Advanced Resarch Projects Authority Net) Kuruldu
1972- ARPANET halka dagitildi
1986- NSF (National science Foundation) agin akademik amaçlarla kullanilmasi
saglandi.
1991- NSF Halk kullanimina açildi.
1992- www Kuruldu.
Türkiye’nin
Baglanmasi :
ODTÜ (Ortadogu Teknik Üniversitesi) ve Tübitak (Türkiye
Bilimsel ve Teknik Arastirma Kurumu) in ortaklasa yürüttükleri
proje ile 1990 yilinda baglamdi. “TR-NET” adi verilen bu ag 1993
yilinin Nisan ayinda herkese açildi.
INTERNETIN YAPISI :
INTERNETE BAGLANMAK
1- Bilgisayara
2- Modem : Sayisal verileri (digital data bilgisayar verilerini) örneksel
veriye (Anolog data sesli iletisim) dönüstüren yada tam tersini
yapan bir tür donanim. (Dahili,Harici,Pc kartli)
3- Telefon Hattina
4- Yazilima,Windows 95/98/2000 – NT –Internet Explorer,Netscape
Navigator, Outlook
5- Servis Saglayicisina ( Kullanici adi, sifre, Telefon Numarasi)
Sunucu
(Server) Nedir?
Bir ag üzerindeki diger bilgisayarlara servis saglayan bilgisayar. Genellikle
tüm bilgiler bu bilgisayarda bulunur ve paylasimli olarak diger bilgisayarlar
tarafindan kullanilirlar.
Istemci (Client) Nedir?
Bir ag üzerinde, sunucu ya da sunucu bilgisayarlardan hizmet alan kullanici
bilgisayarlaridir. Bilgiye erisim yetkileri sunucu tarafindan belirlenir
Bilgi Nasil Tasinir?
Internet’teki bütün bilgisayarlar dünyanin her yaninda
bilgi alisverisi yapmak için birlikte çalisir, Internet’te
bilgi gönderdigimizde bilgi, paket adi verilen daha küçük
parçalara bölünür, her paket internet’te bagimsiz
olarak tasinir ve amaçlanan yere varmak için farkli rotalar izleyebilir.
Internet’teki bilgisayarlar iletim kontrol protokolü / Internet protokolü
(TCP-IP Transmission Control Protokol / Internet Protokol ) adi verilen ortak
bir dil kullanarak iletisim kurarlar.
IP Numarasi :
Internete bagli her bilgisayar, internet protokol numarasi adi verilen dört
gruptan olusan bir sayi ile isimlendirilir, her bilgisayarin IP numarasi farklidir
Ör: 212.255.30.40 gibi (bir sayi 1 bayt-8 bit).
Protokol Nedir?
Bir ag üzerindeki herhangi iki bilgisayarin da anladigi sistem ya da dil.
Örnegin FTP (File Transfer Protocol) kullanildiginda, gönderici ve
alici bilgisayarlar “devam et” ve “anladim” anlamina
gelen sinyaller alip verirler. Protokoller Internet’in islemesini saglarlar.
www Nedir :
World Wide Web kelimelerinin kisaltilmisidir. Anlami Dünya çapinda
ag olan bu kelimeler tüm Dünyayi kapsayan bir Bilgisayar agini tanimlamak
için kullanilir.
World Wide Web için kullanilan protokol, HTTP (Hyper Text Transfer Protocol)
dir. Bu protokolü kullanarak anlasan bilgisayarlar, bilgi alisverisini
Web sunucularini kullanarak gerçeklestirirler. Internet’e bagli
herhangi bir bilgisayar istedigi Web sunucusuna baglanabilir.
URL (Unform Resource Locaters) :
Web tarayicilar içerisinde bir servise yönlendirme yapan komut formatidir.
Web adresi nedir?
Web adresi, herhangi bir kisi, kurulus, organizasyon vb. için hazirlanmis
bir Web sayfasinin yerlestirildigi web sunucusunun ve sayfayi olusturan dosyalarin
bu sunucudaki konumlarinin belirtildigi adrestir.
Uzantilar
.edu : Educational (Egitim)
.com : Commercial (Ticari)
.gov : Governmental (Kamu)
.mil : Military (Askeri)
.net : Network (Ag)
.org : Organization (Organizasyon/kurulus)
Uzantilar
.tr : Türkiye
.de : Almanya
.ca : Kanada
.fr : Fransa
.jp : Japonya
.au : Australya
Eger konumu belirten uzanti yok ise A.B.D.
Türkiye’den
Örnekler
http://www.karmaiookulu.8m.com : karma ilkögretim okulu sayfasi
http://www.hacettepe.edu.tr : Hacettepe üniversitesi
http://www.tubitak.gov.tr : Tübitak kurumu
http://www.biltek.tubitak.gov.tr : Tübitak kurumu dahilinde Bilim Teknik
dergisi
http://www.tsk.mil.tr : Türk Silahli Kuvvetleri
http://www.osym.gov.tr : ÖSYM kurumu
http://www.akbank.com.tr : Akbank
http://www.hurriyet.com.tr : Hürriyet gazetesi
http://www.anadolu.edu.tr
: Anadolu üniversitesi
http://www.tr-net.net.tr : tr-net agi
http://www.sinema.tr-net.net.tr : tr-net agi dahilinde sinema rehberi
http://www.cankaya.gov.tr : Cumhurbaskanligi
http://www.basbakanlik.gov.tr : Basbakanlik
http://www.kultur.gov.tr : Kültür Bakanligi
http://www.turizm.gov.tr : Turizm Bakanligi
Dünya’dan Örnekler
http://www.nasa.gov : NASA
http://www.fbi.gov : FBI
http://www.cia.gov : CIA
http://www.disneyland.gov : Disneyland
http://www.toyota.com : Toyota
Link (Baglanti/Köprü) : Bir web sayfasi üzerindeki, diger bir
web sayfasiyla ya da herhangi bir dosya ile baglanti kurulmasini saglayan geçis
noktalari. Üzerlerine fare ile tek tiklama yapildiginda çalisirlar.
Home Page : Internet üzerinde herhangi bir kurum, kurulus ya da sahisa
ait web sayfalarinin hepsini birden yönlendiren baglantilarin (link) bulundugu
ana sayfa.
Web Browser (Web Tarayici) :World Wide Web ortaminda dolasmak için kullanilan
programlar. Bu programlar HTML, Java vb. Internet dilleri ile hazirlanan web
sayfalarini görüntülerler ve linkleri çalistirirlar. En
popülerleri: Internet Explorer ve Netscape
Microsoft Internet Explorer: Microsoft firmasi tarafindan gelistirilen bir World
Wide Web tarayicisi. Internet kaynaklarini oldukça verimli bir sekilde
kullanmaya yönelik olarak hazirlanmistir ve sayfalari oldukça hizli
yükler.
I
Tarayici ayarlarinda belirtilen ana sayfayi görüntüler. (home
page)
O an yüklenmekte olan sayfanin yüklenme islemini keser.
Yüklenen sayfalar arasinda geriye dogru geçis yapar.
Yüklenen sayfalar arasinda ileriye dogru geçis yapar.
Daha
önceden yüklenmis ve o an ekranda olan sayfayi tekrar yükler.
(Tazeleme)
Microsoft tarafindan hazirlanan Internet üzerinde arama sayfasini görüntüler.
INTERNET’ TE BILGI ARAMAK
Arama Motorlari
Arama Motoru Nedir?
Arama motorlari (Search Engines), sahip olduklari indeksler üzerinde bilgi
arama islemi gerçeklestiren sitelerdir. Bu siteler, kendilerine kayitli
olan web sitelerini indeksleyerek bu bilgiler üzerinde kapsamli bir arama
islemi gerçeklestirebilirler.
Gelirlerini genellikle reklam ilanlarindan ya da sponsorluklardan saglarlar.
Arama
Motoru Nedir?
Internet üzerinde aradigimiz bir bilgiye bu sitelerden herhangi birisine
girerek anahtar kelimelerle ulasmamiz mümkündür.
Kullandigimiz arama sitesinin indeksi ne kadar genis ise aradigimiz bilgi ile
iliskili o kadar çok bilgiye ulasmamiz mümkündür.
Popüler
Arama Motorlari
Dünyadan Örnekler
? AltaVista
(http://www.altavista.com)
? Yahoo (http://www.yahoo.com)
? Hotbot (http://www.hotbot.com)
? Lycos (http://www.lycos.com)
? InfoSeek (http://www.infoseek.com)
? Excite (http://www.excite.com)
Popüler
Arama Motorlari
Türkiyeden Örnekler
? Arama
(http://www.arama.com)
? Nerede (http://www.nerede.com)
? AraBul (http://www.arabul.com)
? Çesitli Internet servis saglayicilarin kendi arama motorlari...
Search
For alanina aranilan bilgi ile ilgili anahtar kelime, deyim ya da soru cümlesi
girip, dil seçimini de yaptiktan sonra Search dügmesine basin.
Bir süre sonra, girdiginiz aram kriterine uygun olarak bulunan sitelerin
listelendigi sonuç sayfalari görüntülenecektir.
Istenildigi takdirde arama islemi ana sayfada yer alan kategorilerden birisi seçilerek kisitlanabilir. Bu islem, aradigimiz bilgi indeksin daha küçük bir bölgesinde aranacagindan zamandan tasarruf saglayacaktir.
Arama
Kriterinin Olusturulmasi
? Eger arama islemini birkaç anahtar kelime üzerinden yapiyorsaniz,
kelimeler arasinda birer bosluk birakin. (Örnek : seyahat gemi tur)
? Arama metinlerinizde küçük harf kullanin.
? Deyimleri tirnak içersinde yazin. (Örnek : “seyahat acentasi”)
? Soru cümleleri kullanabilirsiniz. (Örnek : Who is the president
of the United States of America?)
? Dahili ve harici anahtar kelimeleri önlerine sirasiyla + ve - isaretleri
koyarak belirleyin. (Örnek : avrupa +fransa +italya -ingiltere)
? * joker karakterini bir ya da daha çok harf yerine kullanin. (Örnek
: türkiye +kara*)
Özel Anahtar Kelimeler
? anchor:metin Özel bir link metni içeren sayfalari bulmak için
kullanilir. (anchor:“reklam vermek için tiklayiniz”)
? applet:sinif Özel bir Java appleti içeren sayfalari bulmak için
kullanilir. (applet:morph)
? domain:alan adi uzantisi Özel bir alan adi uzantisina sahip siteleri
arar. (domain:tr)
? host:sunucu adresi Özel bir sunucu üzerinde arama yapar. (host:www.metu.edu.tr)
? image:dosya adi Özel bir dosya adina sahip resimleri içeren sayfalari
bulur. (image:computer)
? link:Adres Özel bir baglantiyi bulunduran sayfalari bulur. (link:www.download.com)
? text:metin Resim açiklamalarinda, baglantilarinda ya da adresinde özel
bir metin içeren sayfalari bulur. (text:bilgisayar)
? title:metin Sayfa basliginda özel bir metin içeren sayfalari bulur.
(title:monitör)
? url:metin Adres metninde özel bir kelime ya da deyim içeren sayfalari
bulur. (url:soft)
Daha tecrübeli kullanicilara yönelik olarak hazirlanmis, detayli arama
islemlerinin gerçeklestirilebilecegi seçenekler sunar.
Boolean query alani basit arama islemindeki islevinin yani sira, mantiksal sorgulama
ifadelerini girmemize de olanak tanir.
Mantiksal sorgu ifadeleri, OR (veya), AND (ve), AND NOT (degil) ve NEAR (yakin)
mantiksal baglaçlari ve parantez isaretleri kullanilarak olusturulan
cümlelerdir.
Baglaç
Denk Simge Örnek _
AND & okul AND egitim AND ögretim
OR | egitim OR ögretim
AND NOT ! Araba AND NOT kullanilmis
NEAR ~ internet NEAR servis
Bilesik
Sorgu Örnekleri
Örnek Sorgu Açiklama
otomobil AND bmw AND mercedes Her üç kelimenin de geçtigi
otomobil & bmw & mercedes siteler
(siena AND palio) NEAR otomobil otomobil ile iliskilenmis siena ve
AND NOT kullanilmis palio ayni anda, kullanilmislar hariç
Domain:gov AND “nükleer santral” gov alan adi uzantisina sahip,
nükleer santral deyimini içeren
fenerbahçe AND NOT denizli denizli hariç fenerbahçe içeren
(yazilim NEAR (firma or sirket)) firma ya da sirket iliskili yazilim,
AND NOT microsoft microsoft hariç
Sort
by alani bulunan sayfalarin siralamasinda öncelik tasiyacak anahtar kelimeleri
girmek için kullanilir. Bu alan bos birakilirsa siralama yapilmaz.
Örnegin Türkiye’de yagis miktarinin cografi bölgelere göre
dagilimini arastirirken, bu alana marmara yazarsak, sonuç listesinde
öncelikli olarak marmara kelimesini bulunduran siteler yer alacaktir.
Language kutusundan AltaVista tarafindan desteklenen 25 dil seçeneginden birisini seçerek arama isleminizi sinirlayabilirsiniz.
From alani ile To alanina yazacaginiz alt ve üst tarih sinirlari ile, sadece bu tarihler arasinda yayinlanan siteleri bulabilirsiniz. (Örnek : 27/8/00)
E-POSTA / E-MAIL
Elektronik
posta, Internet üzerinde gerçeklestirilen mesajlasma sistemine verilen
isimdir.
Ayni normal mektuplasma sisteminde oldugu gibi bu sistemde de herkesin bir e-posta
adresi vardir. Kisilerin birbirlerine gönderdikleri elektronik postalar,
Internet agi üzerinde tasinirlar.
Gönderilen bu e-postalar, elektronik posta hizmeti veren bir posta sunucusunda
(mail server) saklanirlar.
e-posta, baslangiçta sadece düz yazi mesajlar göndermek amaciyla gelistirilmisken, 1995'li yillardan sonra gelistirilen tekniklerle, e-posta içinde kompozit yapilarin (resim, ses, video, html dokümanlari, çalisabilir program vb) kullanimi mümkün hale gelmistir. Ancak, henüz tüm e-posta programlari bu tip formatlari desteklememektedir.
Elektronik posta hizmetinden yararlanabilmemiz için, hizmet aldigimiz
sunucu bilgisayarinda postane yazilimi ve bizim istemci bilgisayarimizda da
bir e-posta yaziliminin yüklü olmasi gerekmektedir.
Microsoft Internet Explorer ile birlikte Internet Mail adli e-posta yazilimi
da bilgisayarimiza kurulur.
e-posta Protokolü Nedir?
e-posta protokolü, birbirleri ile elektronik posta alis verisi yapan bilgisayarlarin
iletisim kurallarini belirleyen yazilimdir.
e-posta gönderebilmemiz için servis aldigimiz sunucunun SMTP (Simple
Mail Transfer Protocol / Basit Posta Aktarma Protokolü) desteklemesi gerekir.
e-posta alabilmemiz için de sunucumuzun POP3 (Post Office Protocol /
Postane Protokolü) desteklemesi gerekir.
e-posta Protokolü Nedir?
Standart SMTP, siz bir e-posta gönderdiginizde bu postayi, gidecegi yere
ulasana dek yönlendirerek iletir (routing). Eger e-postanin son varis noktasina
ulasilamiyorsa (baglanti kopuklugu gibi bir sebepten) SMTP daha sonraki bir
zamanda (1 saat sonra gibi) ayni e-postayi tekrar göndermeye çalisir.
Eger uzunca bir süre sonra e-posta hala gönderilememis ise size hata
mesaji içeren bir e-posta ile birlikte e-postanizi geri gönderir.
e-posta Protokolü Nedir?
POP3 servisi bir posta kutusu vazifesi görür ve gelen e-postalarin
bu kutuda tutulmasina olanak tanir. Kullanici istedigi an bilgisayarinda yüklü
bir e-posta yazilimini kullanarak bu POP3 servisine baglanip kendi e-postalarini
kendi sistemine aktarir.
e-posta Adresi Nedir?
e-posta adresi, Internet üzerinde posta alip gönderirken kullandigimiz
adrestir. Genellikle asagidaki formda olur:
Ya da asagidaki formda bir e-posta adresine rastlayabiliriz:
E-POSTA YAZILIMLARININ KULLANIMI
From
(Kimden) alanina, e-posta' yi gönderen kisinin e-posta adresi yazilir.
To (Kime) alanina, e-posta' yi gönderecegimiz kisilerin e-posta adresleri
yer alir. Gönderilecek kisi sayisi 1'den fazlaysa adresler aralara virgül
konarak (bazi sistemlerde bir bosluk birakilarak) yazilir.
Subject (Konu) alanina, e-posta içerigine uygun çok kisa bir tanim
yazilir. (Acil, toplanti duyurusu, Çok hastayim, Beni hemen ara vb gibi)
Cc (Carbon Copy/Karbon Kopya) alanina, e-postanin kopyasini baska bir kisiye
ya da kisilere (genellikle, e-posta içerigi ile 2. dereceden ilgili kisiler
olabilir) göndereceksek, onlarin adresleri yazilir.
Bcc (Blind Carbon Copy/Görünmeyen Karbon Kopya) Cc ile ayni. Yalniz,
e-postayi alan kisiler To ve Cc alanlarindaki bilgileri görebilmelerine
karsin, Bcc alanindaki bilgileri göremezler.
Bazen, size gelen bir iletiyi bir baskasina aynen iletmeniz gerekebilir. Bunu
saglayan mekanizma elektronik posta yazilimlarinda genellikle Ilet (Forward)
adi ile mevcuttur. Bize bu sekilde ulastirilmis bir e-posta bas kisminda Ilt
(Fwd) ekini tasiyacaktir. Kullandigimiz e-posta programlari, standart olarak,
bir postayi baskasina "aynen gönderme" seçeneklerini size
sunarlar.
Bize gelen bir e-posta konu kisminda Ynt (Re) : bizim daha önceden göndermis
oldugumuz bir e-postanin konusu ibaresini bulunduruyorsa bu posta, bizim daha
önceden yazdigimiz söz konusu postaya yanit niteliginde gönderilmistir.
Attachment (Eklenmis Dosya) : Bir e-postaya ilistirilen ascii ya da binary (ses,
resim dosyasi gibi) dosya. Günümüzde genellikle tüm e-posta
yazilimlari bu özelligi desteklemektedir.
e-posta içinde Türkçe harf kullanimi
Türkçe harfleri e-posta yazismalarinizda kullanirken bunu okuyacak
kisilerin klavyelerinin ve sistemlerinin bu harfleri anlamayabilecegini göz
önüne almalisiniz. Bu yüzden e-posta yazismalarinda standart
Ingilizce klavyedeki harflerin kullanilmasi hala çogu durumda bir zorunluluktur.
Internet
Explorer ile birlikte yüklenen Internet Mail programini kullanarak bir
POP3 sunucusundan e-posta alabilir ve bir SMTP sunucusundan e-posta gönderebiliriz.
Bunun için, öncelikle asagidaki bilgileri tam olarak bilmemiz gerekmektedir:
• e-posta adresimiz,
• POP3 sunucumuzun adi,
• SMTP sunucumuzun adi,
• Kullanici adimiz ve parolamiz.
Internet Mail yapilandirmasini, Internet Explorer araç çubugunda yer alan Posta Oku (Read Mail) seçenegini seçerek gerçeklestirebiliriz. Bunu yaptigimiz takdirde karsimiza gelen sorulara sunucumuzdan aldigimiz bilgileri girerek maillerimizi okuyabiliriz.
Dünya üzerinde ücretsiz e-posta hizmeti veren siteler
e-posta kullanabilmek için bir e-posta adresinizin olmasi gereklidir. Internet servis saglayicilarinin (ISS) hepsi de, servis verdikleri kisilere e-posta hizmeti verirler. Ancak sözlesmeniz bittiginde e-posta hesabiniz iptal olur. Ayni sekilde kurumunuzdan ya da ögrencisi oldugunuz okulunuzdan edineceginiz e-posta hesabinizda kurumunuzla ya da okulunuzla iliskiniz kekesildiginde iptal olacaktir.
1996 yilinda ortaya çikmaya baslayan ücretsiz e-posta hizmeti veren siteler ise bu sakincalari ortadan kaldirmaktadir. Böyle bir siteden edindiginiz e-posta hesabini Internet’e bagli herhangi bir bilgisayardan web üzerinden kontrol edebilirsiniz. Bu siteler, reklam gelirleri ile para kazanmaktadirlar ve tam gizlilik garantisi verirler. Ilgili web sitesine baglanildiginda gerekli açiklamalar ve yardim ekranlari gelir ve kendinize bir kullanici adi (username) ve sifre (password) seçmeniz istenir.
Bu sitelerden bazilari asagida listelenmistir:
NetAddress
: http://www.netadress.com/
HotMail : http://www.hotmail.com/
Yahoo : http://www.yahoo.com/
GeoCities : http://www.geocities.com
Juno : http://www.juno.com/
BigFoot : http://www.bigfoot.com/
Star Mail : http://www.starmail.com/
PeMail : http://www.pemail.net
Operamail: http://www.operamail.com