I- TEMEL BILGILER
A. BILGISAYAR: Kendisine verilen birçok miktardaki bilgileri isleyip degerlendiren ve degerlendirme sonucunu üreten elektronik donanimli makinelerdir.
B. VERI: Bilgisayara girilen degerlere, bilgilere
denir. Bilgisayar verileri alir ve yine verilen komutlari izleyerek bu bilgileri
isler. Bu olayi insanoglundaki beynin fonksiyonuna kismen de olsa benzetebiliriz.
Veriler; bilgiler, rakamlar, harfler, özel karakterler, sesler, resimler
vb. olabilir.
1) Bilgisayarda veri iletimi: Bilgisayarlarda veriler ikili sayi sistemi düzeneginde
islenir. Bilgisayara girilen veriler bilgisayarin elektronik devresinde derleyici
programlar ile ikili sayi sistemine çevrilir. Ikili sayi sisteminde islenen
veriler tekrar bizim anlayacagimiz sekle dönüstürülerek
bize iletilir. Bu olayi bir örnekle açiklayalim: 9 rakami ve 15
arakami bilgisayara girilmis olsun, komut olarak da bu iki rakami topla sonucu
göster diyelim. Ikili sayi sistemindeki karsiliklari 9 rakaminin 1001,
15 rakaminin ise 1111 dir. Her iki binary sayiyi topladigimizda sonuç
11000 olur. Bu rakamin decimal sistemdeki karsiligi 24 tür. (Bu islemin
uygulamasini W98 bilimsel hesap makinesinde yapabilirsiniz.)
2) Veri birimleri: Bilgisayarda veriler 8, 16, 32, 64 bit olarak iletilir. Standart
olarak kullanilan 8 bitlik veri iletiminde, sekiz bitlik seriler halinde saklanan
bilgisayar verisi parçalarina bayt denir. K harfinin karsiligi 01001011
olduguna göre bilgisayar klavyesini kullanarak K harfine basildiginda K
harfi bilgisayar elektronik devresinde 01001011 olarak anlasilir. Bu sistemde1
bayt=8 bit ‘dir.
Bilgisayarda verinin kaplayacagi alan dikkate
alinacak olursa verilerin üst katlarini da bilmek gerekir. Bunlar; kb,
mb, gb, tb, eb ‘dir. Bunlar arasindaki bagintiyi 1024 rakamini kullanarak
bulabiliriz.
Örnegin; 1 kb=1024 byte, 1mb=1024 kb olur. 1.2 gb ‘lik bir veri kayit
ortamini alacagi bilgi; 1.2 * 1024 * 1024 * 1024 = 1.288.490.189 byte (karakter)
dir.
C. YAZILIM VE PROGRAM: Bilgisayarin kendisinden
istenileni yerine getirebilmesi için verilen bilgi ve komut listelerine
yazilim denir. W98, Word, Excel, Dos birer yazilimdir. Kullanicilarin programlama
dilleri dedigimiz bir takim yazilimlari kullanarak gelistirdikleri komut listelerine
de program denir. Muhasebe entegre programlari, okul yönetim programlari
örnek olarak gösterilebilir. Program ve yazilim kelimelerini ayni
sekilde degerlendirmek de mümkündür. Nihayetinde Windows 98 ‘de
uzman kisiler tarafindan gelistirilmis ve kullanicilarin hizmetine sunulmus
bir programdir. Ayni zamanda isletim sistemidir.
D. BILGISAYARDA BIR PROGRAMIN ÇALISMASI: Bilgisayarin giris birimlerinden
verilen komut listesi ve bilgiler giris birim programinda makine koduna yani
ikili sayi sistemine dönüstürülür ve bellekte toplanir.
Kontrol ünitesi bu bilgileri islem sirasina dizer ve sirayla islenmek üzere
aritmetik mantik birimine gönderir. Sonuçlar tekrar bellege kaydedilir.
Daha sonra kontrol ünitesi sonuçlari alarak bizim anlayacagimiz
sekilde istedigimiz çikis birimine gönderir.
II- BILGISAYAR DONANIMI
A. DONANIM: Bilgisayarin mekanik kismina
denir. Ekran, Klavye, fare, kasa, kasa içerisindeki elektronik sistem
vb. donanim olarak adlandirilir. Donanimi giris birimleri ve çikis birimleri
olarak ayirmak mümkündür. Bilgisayara girilen bilgilere girdi,
alinan bilgilere çikti denildigine göre; giris islemi için
kullanilan donanima giris birimi, çikis için kullanilan donanima
çikis birimi denir. Klavye, fare bir giris birimi ekran bir çikis
birimidir. Kasa, içerisindeki elektronik sistem ile giris ve çikis
birimlerinin birbirine irtibatini saglayan bir donanimdir.
Bilgisayar donanimini dahili donanim birimleri ve harici donanim birimleri olarak
‘da ayirmak mümkündür.
B. Donanimi olusturan birimler:
1) Dahili donanim birimleri:
a. Bellekler (Hafizalar) ve bellek donanimi
a. Iç bellekler
a. Ram bellek
b. Rom bellek
c. Eprom bellek
b. Dis bellekler ve donanimi
a. Sabit disk
b. Disket ve disket sürücü
c. Compact disk ve Cdrom sürücü
b. Ana kartlar
c. Portlar
1. Seri portlar
2. Paralel portlar
3. USB port
4. Diger portlar
d. Ekran kartlari
1. PCI
2. AGP
e. Ses kartlari
f. Fax-modem kartlari
g. Ethernet kartlari
1. Bnc ethernet
2. Utp ethernet
h. Güç kaynaklari
2) Harici donanim birimleri:
A. Ekran
B. Klavye
C. Fare
D. Modem
E. Isikli kalem
F. Oyun çubugu
G. Optik okuyucu
H. Yazici
I. Tarayici
i. Hub
j. Router
J. Kesintisiz güç kaynaklari
III. DAHILI DONANIM BIRIMLERI
A. BELLEKLER: Bilgisayar bellekleri genel
olarak iki kisimda incelenir. Bunlar iç bellek ve dis belleklerdir.
1) Iç bellekler: Iç bellekler genelde Ram, Rom ve Eprom olmak
üzere üç çesittir.
a) Ram bellek: Random Access Memory – Rasgele Erisim Bellek: Bilgisayar
açildiginda aktif hale geçen, kapatildiginda silinen, islenecek
verilerin tutuldugu kullanici bellegidir. (Uçucudur)
* Ram bellek çesitleri ve özellikleri:
1- EDO Ram (Extended Data Out ):
? Sagdan ve soldan olmak üzere toplam 72 pinliktir.
? Pentium makinelerde çift kullanilmak zorundadir.
? Edo Ram’ lar 66 Mhz veri yolunda çalisirlar.
? Anakart üzerindeki slotlari beyaz renktedir.
? Hizlari 60-70 ns ‘dir.
? Ayarlari Chipset Features Setup ‘dan yapilir.
2- SD
Ram (Synchronized Dynamics Ram):
? Sagdan ve soldan olmak üzere toplam 168 pinliktirler.
? Pentium tabanli makinalarda tek olarak kullanilabilir.
? Sd Ram ’lar 66-100-133 Mhz veri yolunda çalisirlar.
? Anakart üzerindeki slotlari siyah renktedir.
? Hizlari 8 ns ‘dir.
? Edo Ram ’lara göre çok hizlidir.
b) Rom
bellek: Read Only Memory – Sadece Okunabilir Bellek: Bilgisayar üretici
firmasi tarafindan, özel kontrol programlarinin yüklendigi silinemeyen
ve bilgisayarin çalismasini kontrol eden bellektir. Elektrik kesintilerinden
etkilenmez.
c) Eprom bellek: Electically Programmable Read-Only Memory – Elektriksel
programlanabilir sadece okunabilir bellek: Rom özelligini de içeren
istenildiginde elektriksel yolla programlanabilen bellektir. Bilgisayarlardaki
setup ayarlarini tutan ve üretici firma tarafindan verilen kodlari içeren
RomBios bunlardan biridir.
2) Dis bellekler ve donanimi: Bilgisayar içi donanimda dis bellek üniteleri genelde sabit disk (harddisk), disket sürücü (floppy disk driver) ve cdrom olarak üç çesittir.
a) Sabit disk: Üretici firmalarin dizaynina göre kismi olarak degisiklik olsa da çogunlukla ayni yapida imal edilirler.
* Yapisi: Sabit disk, vakumlu (havasi alinmis ve sürtünmenin en aza
indirgendigi) bir metal kutu içerisine üst üste yerlestirilmis,
bir merkez etrafinda dönen disklerden meydana gelir. Bu diskler alüminyumdan
yapilmistir ve üzerleri veri tasiyicisinin yüzeyinin miknatislanmasi
için çok düzgün demir oksit ile kaplanmistir. Sabit
disklerde de disketlerde oldugu gibi dört ana bilesen vardir: Sürücü
motoru, okuma/yazma kafalari, adim motoru ve kontrol devresi.
* Fiziksel Formatlama: Sabit diskin fiziksel olarak formatlanmasi üretici
firma tarafindan bir kez yapilir. Bu islem sonucunda Sektör, Silindir ve
Traklar (trac) olusur. Daha sonra sabit disk kullanilan isletim sistemi ile
formatlanarak mantiksal olarak bölümlendirilir. Bu islemin sonucunda
sabit disklerde sektör gruplari (cluster veya küme) olusur. 2 Gb (2048
Mb) ‘lik bir sabit diskte mantiksal olarak her biri 32 MB lik bilgi saklayabilen
64 sektörden olusan kümeler meydana getirilmistir.
* Çesitleri ve kullndigi arabirimler: Sabit diskler kullandigi arabirime
göre SCSI, IDE, EIDE ve UDMA baglantili olarak imal edilmektedir. Veri
aktarim genislikleri 16-32 bittir. SCSI 50 igneli bir kablo ile aygitlari birbirine
baglar. IDE standardini kullanan hard disk sürücülerini bu gün
hemen her PC’ de bulabilmek mümkündür. 40 iletkenli bir
yassi kablo (data kablosu) ile IDE sürücüsün sistem yoluna
baglanir.
EIDE ise IDE’den sonra gelistirilen denetleyici türüdür.,
IDE denetleyicilerinin üç temel sorununu (her disk için 528
MB depolama üst siniri, en çok iki disk destegi ve CDROM türü
çevre birimlerini desteklememesi) çözmek üzere gelistirilmistir.
Bunun disinda kullanilan yeni teknolojilerle performans artislari saglanmistir.
Ana kart
üzerine yerlestirilmis iki slot sayesinde bu denetleyicilerle 4 tane sabit
disk baglamak mümkündür.
* Çalisma hizlari:
Günümüzde EIDE, SCSI ve UDMA arabirimlerine sahip sabit disk
sürücüler bulunmaktadir. SCSI sürücüler genellikle
daha yüksek performanslidir ve daha yüksek kapasitelerde üretilirler.
SCSI ile teorik hiz siniri 160 MB/saniye’ye kadar çikabilir, ancak
sisteminizde SCSI arabirimi bulunmasini gerektirir. EIDE arabirimine sahip sabit
diskler, veriyi degisik hizlarda aktarabilir: “PIO Mode 3” ile teorik
hiz siniri 11.1 MB/saniye, “PIO Mode4” ile 16.6 MB/saniyedir. .
Ancak, pratikte elde edilen hizlar daha düsüktür ve bu modlarin
çalisabilmesi için sabit diskin bu modlari desteklemesi gerekir.
Yeni bir standart olan “Ultra DMA ise bu hizi 100 MB/saniyeye çikarmaktadir
* Sabit Disk Performansini Etkileyen Faktörler
1- Disk Dönüs Hizi: RPM (dakikadaki dönüs sayisi) ile belirtilir.
Disk ne kadar hizli dönüyorsa, bilgiler o kadar hizli okunabilir.
Örnegin, diger sartlar esitse, 7200 RPM dönüs hizina sahip bir
sabit disk, 5400 RPM olandan daha hizlidir. Bu hiz 10000 rpm ‘ye kadar
çikmistir.
2- Erisim Süresi: Sabit disk sürücünün, disk üzerinde
istenilen bir bilgiyi bulmasi için gereken ortalama süredir. Erisim
süresi ne kadar kisa olursa, bilgilere o kadar çabuk erisilir. Hizli
sabit disk sürücülerin erisim süresi genellikle 10 milisaniye
veya daha azdir.
3- Tampon Bellek (Cache): Sabit disk sürücünün içinde,
aktarilabilecek bilgilerin geçici olarak saklandigi alandir. Tampon bellek
miktari genellikle 256K, 512K veya 1MB olabilir, ne kadar fazlaysa o kadar iyidir.
b) Disket sürücü ve disket: Disket sürücüler diger
bir deyisle floppy disk driver adi verilen donanim çift tarafli okuma
yazma kafasi sürücü motoru, kafa hareketlendirici motoru, protec
mili ve yazma koruma milinden ibaret bir donanimdir. Manyetik olarak bilgiyi
saklayabilen disketler disket sürücü yuvasina takilarak kullanilir.
Dolayisiyla dis bellek olarak kabul edilen disketttir.
Index deligi : Disketin baslangiç noktasidir. Protec çentigi:
Açildigi zaman diskete kayit yapilamaz.
c) Cdrom sürücü ve compact disk(cd): Cdrom sürücülerde de disket sürücü ve sabit dikte oldugu gibi sürücü motoru, kafa hareketlendirici ayrica mekanizma hareketlendirici motor vardir. Ancak okuma ya da yazma lazer isinlari ile saglanir. Sürücü motoru diski döndürür. Laser okuyucu, diskin alt yüzeyine isin demeti yollar. Isiga duyarli algilayici ile algilayiciya dönen her isin demeti 1 ve 0 lar dizisi ile merkezi islem birimine gönderilir. Cd yüzeyinde çukurlar ve düzlükler vardir. Ikili sayi sisteminde çukurlar 1’e, düzlükler 0’a karsilik gelir. Yazma güçlü bir lazer isini ile, okuma ise zayif bir lazer isini ile yapilir.
B. ANAKARTLAR:
Bilgisayar sistemleri anakartlarinin teknik özelliklerine göre biçimlenir
ve kullanilir hale gelir. Bir bilgisayar kullanicisi yeni bir sistem alacagi
zaman ilk olarak anakarti alir. Diger bilesenler de anakartin AGP, PCI ve ISA
slotlarina, ayrica destekledigi islemci ve bellek türlerine göre seçilir
ve bir sistem olusturulur.
Genel olarak anakart incelenirken temel bölümlerine göre incelenmelidir.
Bu bölümler su sekilde siralanabilir; Genisleme Yuvalari, Veri yolu,
Ana bellek, Ön bellek, Merkezi islem birimi ve BIOS.
1) Yol Sistemi: Yollari (bus) PC'nizin posta servisi gibi düsünebilirsiniz.
Anakarttaki tüm haberlesmeler bu birim üzerinden gerçeklesir.
Bu haberlesme veri paketleri yollamak ve alici bulunamadigi zaman veriyi geri
getirmek gibi islerdir.
Yollar, CPU'yu PC'nin ana bellegine be genisleme yuvalarina baglar. Yollar üzerinden
ekrana karakterler gönderilebilir ve bir tarayicidan okunan bilgi CPU 'ya
ugramadan dogrudan RAM 'a yazilabilir. Bu nedenle yol sisteminin performansi
PC'nin genel performansini belirleyen bir faktördür. Temel olarak
yol, baglantilari içerir. Bu baglantilari bir kablo labirenti olarak
kabul edebilirsiniz. CPU 'nun baglantilarinin çogunlugu yola baglanan
kablolardir. Bu baglantilar yardimiyla CPU örnegin PC'nin ana bellegine
erisebilir ve bir programdan makine dili (ikili sayi sistemi) komutlarini okuyabilir.
Ayrica ana bellekte bulunan veriyi okuyabilir, kaydirabilir, degistirebilir.
Veri iletiminde kullanilan baglantilara veri yolu denilir.
Verinin tipi ne olursa olsun islemci bunu dogrudan veri yoluna gönderemez.
Önce islemcinin verinin gidecegi yeri belirlemesi gerekir. Bu islem, adres
yolu denilen baska bir baglanti kümesi tarafindan gerçeklestirilir.
Ayrica kontrol yolu da bir denetim elemanidir. Kontrol yolu her bilesene erisim
olanagi saglar ve islemin okuma islemi mi yoksa yazma islemi mi olduguna karar
verir. Bütün bu yollar veri yolu denetleyicileri ile kontrol edilir.
(Anakart islemcileri)
2) Veri Yolu Türleri :
a) ISA Veri yolu: En eski ve en ucuz veri yolu tipidir. Bu veri yolu, yavas
çalisan birimlerle yapilan veri transferleri için idealdir. Eskiden
oldugu gibi su anda yaygin olarak kullanilmakta olan ISA veri yolu anakart üreticilerinin
vazgeçilmez unsurudur. Çünkü eski genisletme karti kullanan
kullanicilarin da yeni tür anakartlardan faydalanmasini istemektedirler.
Veri iletimi 16 bit ile saglanir.
b) PCI Veri yolu: En karmasik ve en son teknolojinin ürünü olan
veri yoludur. Bu veri yoluna sahip bilgisayarlar bir köprü baglantisiyla
ISA veri yoluna da sahiptirler. Günümüzde geçerli olan
veri yolu PCI/ISA 'dir. Veri iletimi 32 bit ile saglanir.
c) AGP Veri yolu: Son teknolojinin ürünüdür. Sadece ekran
kartlarini sisteme baglamak için kullanilan bu yolda veri iletimi 64
bit ile saglanir.
3) Genisleme Yuvalari: Genisleme yuvalari destekledikleri veri yollarina göre
siniflandirilabilir. Bu genisleme yuvalarina örnek olarak ISA, PCI, AGP
formatlarini verebiliriz. Genisleme yuvalari ses kartlari, fax/modem kartlari,
ethernet kartlari, SCSI kartlari, özel amaçli kartlar vs için
dizayn edilmistir. PCI veri yolunu kullanan bir ses karti ile ISA veri yolunu
kullanan bir ses kartinin ses kalitesi, islem hizi ve fiyat açisindan
degerlendirmesinde oldukça farkli degerler çikar. ISA veri yolunda
maksimum hiz 8 MHz iken AGP 'de bu hiz 66 MHz 'ye kadar çikmistir.
4) Ana Bellek (Iç bellek): Bilgisayar sisteminin temel parçalarindan
birisi de ana bellektir. Ana bellek bilgisayar programlarinin veri, depolama
ünitelerinden alinip islemciye iletilmesinde, verilerin islenirken hafizada
tutulmasinda kullanilmaktadir. Ana bellek biriminin kapasitesi ne kadar yüksekse
ayni anda yapilan is miktari o kadar fazla islem yapma hizi da o kadar yüksektir.
Ana bellek birimi bilgisayar sistemine ancak anakartin destekledigi kadar takilabilir.
Ayrica anakartin destekledigi model ve hizdaki bellek üniteleri kullanilabilir.
Genel olarak ana bellek ünitesi RAM (Random Access Memory) türündendir.
Yani rastgele erisim için tasarlanmislardir. Ana bellek biriminin takildigi
slotlar eski teknolojiden yeni teknolojiye sirasi ile 30 pin, 72 pin, 168 pin
slotlar seklinde siralanmaktadir.
* 30 pin bellek üniteleri 80X86 sistemlerde kullanilmaktadir. Bu bellek
ünitelerinin kapasiteleri 256 KB, 1 MB ve nadir de olsa 4 MB seklindedir.
* 72 pin bellek üniteleri ise sirasi ile 4 MB, 8 MB, 16 MB, 32 MB ve az
üretilen türlerden ola 64 MB kapasitelerine sahiptirler. 72 pin ana
bellek birimleri 30 pin bellek birimlerinden uzun, 168 pin bellek birimlerinden
kisadir.
* 168 pin bellek üniteleri ise 16 MB, 32 MB, 64 MB ve 128 MB kapasitelerinde
üretilmektedir. Ayrica 133 MHz veri yolunu destekleyen 168 pin bellekler
üretilmektedir. Bilindigi üzere 72 pin bellekler maksimum 66 MHz veri
yolu hizini desteklemektedirler.
5) Ön Bellek: Ön bellek (cache memory), CPU'nun ana bellekten veri
alirken harcadigi zamani azaltir. Bu da bilgisayari hizlandirir. CPU, ana bellekten
veri almasi gerektiginde bu verinin dahili ön bellekte olup olmadigina
bakar. Dahili ön bellek, CPU 'nun en son isledigi verilerin bir kopyasini
saklar. Aranan veri dahili ön bellekte bulunamazsa, harici ön bellege
bakilir. Harici ön bellekte de bulunamayan veriler ana belekten alinir:
bu ön bellege göre daha yavas bir süreçtir.
Ön bellek dahili ve harici olmak üzere iki sekilde incelenebilir.
Dahili ön bellek CPU üreticisi tarafindan islemci yongasina yerlestirilmis
olup maksimum 128 KB kapasitesindedir. Harici ön bellek ise anakart üreticisi
tarafindan entegre edilmis olup 256 yada 512 KB kapasitededir. Bu kapasite miktarlarina
göre ön bellekte depolanan bilgi daha fazla olacagindan bilgisayarin
hizini en az % 10 kadar bir miktarda etkilemektedir.
6) Merkezi Islem Birimi: Bilgisayar sisteminde anakart üzerinde bulunmasi
gereken en önemli parça merkezi islem birimi yani CPU 'dur. CPU,
hesaplamalari yapar, veri akisini kontrol eder ayrica bilgisayarin performansini
etkileyen en önemli parçadir.
CPU, anakart üzerinde tek basina çalisamaz. CPU türünü
ve modelini destekleyen bir çip setiyle beraber çalismalidir.
Zaten bazi anakart üreticileri de anakartlarini çip setlerine göre
siniflandirarak kullanicilara sunmaktadir. CPU üretiminde çok önemli
bir konumda bulunan Intel Firmasinin üretmis oldugu pentium anakart çip
setleri sirasi ile FX, HX, VX, TX, EX, LX, BX, LH, BH, GX ‘dir. Bu çip
setlerinin üretim siralari bu olmakla beraber her birinin bir önceki
veya bir sonrakine göre üstünlükleri vardir. Mesela HX çip
setleri grafik uygulamalarinda digerlerine göre % 25 daha yüksek bir
performans göstererek kendini kanitlamistir. Temel olarak siniflandirma
yapmak gerekirse Intel Firmasinin islemcileri Pentium ve Pentium MMX ler, bir
de Pentium II 'ler olmak üzere ikiye ayrilmislardir. Tabiidir ki eski teknolojiye
sahip çip setleri de yeni çikan islemcileri desteklememektedir.
Bir ayrim yapmak gerekirse FX, HX, VX, TX çip setleri Pentium ve Pentium
MMX türü islemcileri desteklerken, EX, LX, BX, GX, LH, BH türü
çip setleri de Pentium II ve daha sonraki islemci kusagini desteklemektedir.
7) Flash Rom (Bios Entegresi): Bios (Basic Input Output System) Rom türünde
bellek üzerine yazilmis bir programdir. BIOS 'un ilk görevi bilgisayar
sisteminin ilk açilisi sirasinda bellek gibi çesitli parçalari
kontrol ederek bir problem varsa uyarmaktir.
Bilgisayarin açilisi esnasinda özel bir tusa (delete, F10, ctrl+alt+esc
vb.) basarsaniz karsiniza Bios Setup ekrani gelir. Bu ekranda gerekiyorsa sabit
disk sürücülerinin tipi gibi çesitli bilgileri ve ayarlari
degistirebilirsiniz.
Bios, bugün üretilen ana kartlarin çogunda flash rom üzerine
kayitlidir. Bu türdeki bellegin içerigi bilgisayari kapattiginizda
silinmez ama gerektiginde özel bir program (flash utility) çalistirilarak
degistirilebilir. Böylelikle bios 'un içerdigi hatalar giderilebilmektedir.
Bios yazilimi günümüzde Award ve Ami firmalari tarafindan üretilmektedir.
C. PORTLAR:
1) Port
çesitleri :
? Seri (Com1, Com2, Com3...)
? Paralel (Lpt1, Lpt2, Lpt3...)
? Oyun (Joystik) Ve Midi
? Ekran Karti
? Scsi
? Klavye
? Ethernet Karti
? Ide
? Mouse
? Usb
2) Port Özellikleri:
a) Seri Port: 1 byte yaklasik 80 mikrosaniyede iletilir. Seri veri iletiminde
bps veya baud hiz birimi olarak kullanilir. Seri portlara mouse, harici modem
gibi cihazlar takilir.
* BPS ve BAUD Arasindaki iliski: Sinyal iletilirken ikilik sistemde bir baud
ile bir bit iletilir. 600 bit bilgi 600 baud ile iletilecektir.
b) Paralel Port: 1 byte yaklasik 8 mikrosaniyede iletilir.
Paralel veri iletiminde, bir kerede bir karakter iletildigi için bilgi
iletim hizi "cps" (Character Per Second) olarak bilinir. Siradan bir
paralel portun veri iletim hizi yaklasik 100.000 cps'dir. Paralel porta baglanacak
yazicilarin paralel kablolarinin 3,5 metreden fazla olmamalari gerekmektedir.
Paralel portlara yazici, tarayici gibi cihazlar takilir.
25 pinlik rs232 seri portu 9 pinlik seri port 15 pinli ekran karti portu
25 pinlik paralel port 5 pinlik klavye portu
c) USB (Universal Serial Bus-evrensel seri yol )
USB arabirimi yazici, fare, klavye, modem, Scanner, Joystick, dijital kamera
gibi çogu çevrebirim aygiti için ortak bir arabirim sunuyor,
paralel ve seri arabirimlerin neden oldugu kablo salatasinin da önüne
geçiyor.
USB arabiriminin saniyede 12 Mbyte ’a ulasan hizi çogu çevrebirim
aygiti için yeterlidir. USB çevrebirim aygitlarini bilgisayarimiza,
sistemi yeniden baslatmaya veya yapilandirmaya gerek kalmadan baglayabiliriz.
Windows 98 USB aygitlarini takildiklari anda otomatik olarak konfigüre
ediyor. IRQ, DMA, 1/0, Jumper veya Switch gibi ayarlariyla ugrasmamiz gerekmiyor.
Bu aygitlar ayni zamanda birbirlerine zincirleme seklinde de baglanabiliyor.
PC’mizde ikiden fazla USB aygitini çalistirmak istersek bir USB
dagiticisina, yani USB Hub’a ihtiyacimiz var. USB pratikte üç-dört
aygiti kaldirabiliyor. USB’ye teorik olarak 127’ye kadar aygit baglamak
mümkün. Ancak pratikte bu pek de mümkün degil: USB Hub’larina
çok fazla aygit baglandiginda veri akimi çabucak tikanabiliyor.
D. EKRAN
KARTLARI:
1) Ekran kartlarinin yapisi:
(1) Monitör Ara Birimi: 15 pinlik VGA konnektöründen olusan monitöre
baglanti saglayan birimdir.
(2) Video Biosu: Temel DOS fonksiyonlarini destekleyen programlarin yerlestigi
yerdir.
(3) Veri Yolu Ara Birimi: Ekran karti ile bilgisayarin diger birimleri arasinda
veri transferi yapar. (PCI-AGP)
(4) Video Hizlandirici: Ekran kartinin islemcisidir.
(5) Video Hafizasi: Bilgilerin depo edildigi kisimdir.
2) Ekran kartlarinin çesitleri:
a) Hizlandirici ekran kartlari: VGA karti islem yetenegi olmayan basit bir görüntü
adaptörüdür. Metinlerin yazilmasi ve okunmasi, piksellerin, çizgilerin,
grafik ögelerin çizilmesi ve görüntüler için
gerekli bellek transferi gibi islemler CPU tarafindan yapilir.
DOS tabanli
kelime islemciler VGA metin (text) modunda (80*25) çalisirken, oyun gibi
programlar grafik (640*480,800*600,1024*768) modunda çalisirlar. Windows
ise VGA grafik modunda çalisir. Yani Windows' da bir pencerenin bir yerden
baska bir yere tasinmasi gibi basit bir islem bile sisteminizin RAM'i ile VGA
kartinizin RAM 'i arasindaki veri yolundan çok sayida verinin gidip gelmesi
demektir. Iste bunun nedeni islem yetenegi olmayan VGA kartinin mikroislemciden
(CPU) yararlanmasidir.
Hizlandiricili kartlarinin kendi islemcisi vardir; yani pek çok islemi
kendi basina, CPU' ya fazla basvurmadan, veri yolunu fazla isgal etmeden gerçeklestirebilir.
Bu da resim ve piksel transferi, renklerin ekrana yansitilmasi, simge ve pencerelerin
tasinmasi, pencerelerin açilip kapanmasi, çizgilerin çizilmesi,
poligonlarin (çokgenlerin) boyanmasi gibi sik kullanilan grafik islemlerinde
büyük performans kazanci saglar.
b) Üç boyutlu ekran kartlari: Oyun veya bilgisayar destekli 3 boyutlu
tasarim yazilimlarinda bilgisayarin kendi islemcisine yüklenen yükü
azaltmaktadir. Monitörde gördügünüz 3 boyutlu sekillerin
hesaplanmasi bu tür kartlarin üzerinde bulunan islemci tarafindan
yapilir. 3 boyutlu çizimlerde matris hesaplamalari, doku kaplamalari
için yapilan çok miktarda matematiksel islem vardir. Bu islemlerin
sonucunda 3 boyutlu nesne ekran üzerinde gösterilebilmek için
2 boyutlu hale çevrilir.
c) ISA, PCI ve AGP Ekran Kartlari: ISA ve PCI’ dan sonra kisaca AGP dedigimiz
Accelerated Graphics Port ekran kartlaridir. Bu yeni veri yolu, grafikleri daha
hizli ve gerçekçi yapiyor. Grafik kartinin, anakart üzerindeki
RAM’ in belli bir bellek alanina dallanmasina izin verilmesi ve bagimsiz,
özel bir grafik veri yolu ile verilerin dogrudan daha hizli bir biçimde
temin edilmesini saglar.
AGP veri yolu 66 Mhz hizla çalisiyor. 33 Mhz hiza sahip olan PCI’
a göre bu maximum transfer hizinin 266 MB/sn’ ye yükselmesi
anlamina geliyor. AGP kartlarinin 1x (266 MB/sn), 2x (528 MB/sn), 4x (100 Mhz
ve 800 MB/sn, 10x(1999 sonlarina dogru üretime geçmesi bekleniyor)
gibi modlari vardir. AGP veri yolu anakart üzerindeki RAM ile grafik karti
üzerindeki hizlandirici chip arasindaki dogrudan baglanti ile hiz saglamaktadir.
d) Ekran karti performansini etkileyen faktörler:
1- Islemcisi (3 boyut, grafik hizlandirici)
2- Video hafizasi
3- Çözünürlük ve renk derinligi.
4-Bilgisayar veriyolu (PCI,AGP)
5- Kullanilan uygulamalar.
6- Kartin sürücüleri (windows isletim sistemine ve bilgisayar
donanimina tanitan dosyalar)
* Çalisilmasi düsünülen çözünürlük,
örnegin Windows' da masaüstünün ne kadar genis tutulmak
istendigine baglidir. 640x480 çözünürlükte görünen
simgeler 800x600 çözünürlükte pixel sayisinin artmasi
ile küçülürler.
E. SES KARTLARI: 1) Ses kartlarinin yapisi:
(1) Joystick ve MIDI girisi
(2) Pasif hoparlör çikisi
(3) Aktif hoparlör çikisi
(4) Mikrofon çikisi
(5) Harici aygitlarin baglanmasi için giris
(6) Digital Signal Processor ( DSP )
(7) FM Sentezi
(8) CD-ROM girisi