Site hosted by Angelfire.com: Build your free website today!

İÇİNDEKİLER

1.ELEKTRONİK TİCARET VE ELEKTRONİK İŞ   2

1.1       ELEKTRONİK TİCARET KAVRAMI 2

1.1.1      Elektronik Ticaret Nedir? (E-Ticaret) 2

1.1.2      Elektronik Ticaretin Önemi 4

1.1.3      Elektronik İş Nedir? (E-İş) 5

1.1.4      Elektronik İş (E-İş) ve Elektronik Ticaret (E-Ticaret) Arasındaki Fark Nedir?. 7

1.1.5      Elektronik Ticaretle İlgili Temel Kavramlar 8

1.2       ELEKTRONİK TİCARETİN ÖĞELERİ 12

1.2.1      Elektronik Posta (E-Posta) 12

1.2.2      Elektronik Dükkan (E-Dükkan) 13

1.2.3      Elektronik Müşteri 13

1.2.4      Elektronik Bankacılık. 14

1.2.5      Elektronik Sigortacılık. 17

1.2.6      Elektronik Noterler 17

1.ELEKTRONİK TİCARET VE ELEKTRONİK İŞ

1.1                  ELEKTRONİK TİCARET KAVRAMI

1.1.1                Elektronik Ticaret Nedir? (E-Ticaret)

İnternet üzerinde yapılan ticaret için gerek uluslar arası kuruluşlarca, gerekse konuyla ilgili çeşitli kaynaklarda muhtelif tanımlamalar mevcut olmakla birlikte, bu tanımlamalar benzer kavramlarla karşılaştırılmak suretiyle açıklanmaya çalışılacaktır.

Elektronik ticaret, bilgi, ürün veya hizmet satın alma ve satma faaliyetinin bilgisayar ağları kanalıyla gerçekleştirilmesinin yanı sıra; sunulan bilgi, ürün ve hizmet için talep yaratmak, müşteri desteği vermek ve de ticari kurumlar ve müşterileri arasında ticari ve lojistik iletişimi yine küresel bilgisayar ağları kanalıyla sağlamaktır. Elektronik ticaretin ideal tanımı için çerçevesinde tam olarak otomatikleşmiş işlemleri ifade etmekte ise de orta vadede yapılacak tanımlamalarda çeşitli boyut ve niteliklerde birey ve makine desteği ile gerçekleştirilen yarı otomatik işlemlerin de elektronik ticaret kapsamında değerlendirilmesi gerekecektir. Elektronik ticaret, elektronik dağıtım sistemleriyle olduğu kadar geleneksel fiziki dağıtım sistemleri ile de iletişim halinde olacaktır. Buna göre telefonla, faksla ve yüz yüze yapılan işlemlerde bilgisayarlar ve bilgi ağları gibi elektronik ticaretin önemli unsurları arasında sayılacaktır.[1]

 

Dünya Ticaret Örgütü’nün (WTO) yaptığı tanımlamaya göre elektronik ticaret; mal ve hizmetlerin üretim, reklam, satış ve dağıtımlarının telekomünikasyon ağı üzerinden yapılmasıdır.[2]

 

OECD ise elektronik ticareti, sayısallaştırılmış yazılı metin, ses ve görüntünün işlenmesi ve iletilmesine dayanan kişileri ve kurumları ilgilendiren tüm ticari işlemler olarak tanımlamayı uygun görmüştür.[3]

 

Birleşmiş Milletler’in yaptığı bir tanımlamaya göre ise elektronik ticaret; iş, yönetim ve tüketim faaliyetlerinin yürütülmesi için yapılanmış ve yapılanmamış iş bilgilerinin; üreticiler, tüketiciler ve kamu kurumları ile diğer organizasyonlar arasında elektronik araçlar üzerinden paylaşılması faaliyetidir. Birleşmiş Milletler tarafından yapılan bu tanımı açacak olursak elektronik ticaret her türlü mal (bilgi dahil) veya hizmetin akıllı kart , smart kart, EFT, POS terminalleri, faks, v.s. gibi bilgisayar teknolojisi ve elektronik iletişim kanalları ile ilgili teknolojiler kullanılarak satılması ya da satın alınmasını kapsayan bir kavramdır.[4]

 

 

 

 

 

 

 

ELEKTRONİK TİCARETİN TAHMİNİ BOYUTU

 

Sanal Ticaretin Tahmini Boyutu(Milyar Dolar)

OECD’nin 7 Ülkesindeki Perakende Satışlara Oranı (%)

1996-1997

26

0.5

2000-2001

330

5.0

2003-2005

1.000

15.0

Kaynak:OECD verileri.[5]

1.1.2                Elektronik Ticaretin Önemi

Yeni ekonomik yapı, bilginin öneminin artmasının kaçınılmaz olduğunu ve ekonominin temel girdilerinden olan emek, sermaye, doğal kaynakların yanı sıra üretim fonksiyonuna bilginin de eklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Küreselleşme olgusu ile birlikte giderek artan rekabet ortamındaki işletmeler, varlıklarını sürdürme savaşını bilgiye dayandırmaktadırlar. Çünkü bilgi çağın en önemli silahlarından biri haline gelmiştir. Bu yeni dünya düzeninin oluşumunda kuşkusuz en büyük pay, bilgi işlem ve iletişim teknolojilerinin ortaya çıkardığı enformasyon teknolojilerine aittir. Teknolojik yeniklerin ardı arkası kesilmediği için enformasyon teknolojileri sektörü küresel ekonominin çok dinamik bir unsuru olacaktır.

Enformasyon teknolojilerinin ulaşmış olduğu bu ileri seviye ile fiziksel sınırlar ortadan kalkmış ve uluslar arası ticarette hedeflenenlere daha hızlı ve etkin biçimde ulaşılmıştır. Bu gelişmelerin somut sonuçlarından birisi de elektronik ticaretin doğuşu olmuştur.

Elektronik ticaret, değişik faaliyet alanlarında hızla yön bulmakta ve dünya genelinde alım satım sisteminin önemli yöntemlerinden biri olma yolundadır. Bu potansiyel sadece mal ve hizmetlerin satışı için değil , aynı zamanda haberleşme, reklam, teslimat, tasarım ve üretim giderlerinin azalması, piyasa takibi ve stratejik planlamanın gelişmesi, yeni pazarlama erişim, dağıtım kanallarının çeşitlenmesi, pazara erişimde eşitlik ve ürün geliştirmede tüketicinin rolünün artması alanlarında da söz konusudur. Kısacası elektronik ticaret ekonomide etkinliği ve verimliliği arttırmakta; daha az girdi ve gider ile daha çok ve nitelikte ticaret yapılmasına olanak vermektedir. Üstelik 21. yüzyılın bu en karlı ticaret hattı, 365 gün 24 saat işlerliğe sahiptir ve rekabet siz ayakta değilken de devam etmektedir. Dolayısıyla yeni yüzyılda rekabet çok farklı bir boyut kazanmaktadır. Türkiye’nin dünyadaki bu yeni oluşum içerisinde sağlam bir yer edinmesi için bir an önce yapısal, hukuksal, teknik ve finansal sorunlara çözüm getirmesi gerekmektedir. Bu aşamadan sonra da yeni dünya düzeninin kurallarının belirlenmesi sürecinde etkin bir rol almalıdır. Aksi takdirde; şu an rekabet için bir fırsat olarak görülen elektronik ticaret, geç kalındığı taktirde tehdit unsuru olabilecektir.[6]

 

 

 

 

 

 

 

 

TÜRKİYE’NİN İNTERNET PROFİLİ

 

2000

2001

2002

2003

2004

2005

İnternet Kullanıcısı (Bin)

3.000

5.000

6.000

8.000

15.000

16.500

İnternet Kullanıcısı Oranı (%)

4.4

7.2

8.5

11.1

20.5

22.1

PC Oranı (%)

3.0

5.1

7.8

10.4

14.3

16.7

PC/İnternet Kullanıcı Oranı (%)

30

43

49

64

76

80

E-Reklam Harcaması(Milyon$)

9

75

120

200

450

825

E-Reklam / Reklam Harcamaları (%)

1

1.5

2.0

3.

5.5

7.5

Kaynak: IDC, SIS, CSFB[7]

 

1.1.1                Elektronik İş Nedir? (E-İş)

E-İş (E-Business), her türlü iş bağlantıları ve bunlarla ilgili kısımların elektronik ortamda yürütülmesini tarifleyen bir kavramdır. Yani, bir iş ortamının parçaları olan müşteriler, işçiler, ortaklar arasındaki ilişkiler, yeni iş bağlantı yazışmaları ve benzeri her şey elektronik ortamda gerçekleşir (e-posta kullanarak, sanal proje grupları yoluyla, faks ve data haberleşme sistemleri kullanarak vb). E-iş büyük oranda; potansiyel müşterileri elde tutmak, yeni müşteriler kazanmak ve müşterilerle ilişkileri geliştirmek hizmet, satış ve bilgilendirme servisleri ile mümkün olan en kısa zamanda müşterilere ulaşmak üretimde ve her türlü iş prosesinde maliyeti düşürüp verimi arttırmak gibi konularda internet/intranet ve özellikle web teknolojilerinin kullanılmasını içerir.[8]

 

Elektronik uygulamalardaki yaygınlığı genişletme görevi, elektronik iş faaliyetlerinde bulunacak firmalarla birlikte çözüm sağlayıcı firmalara düşüyor. E-iş uygulamasında bulunacak firmalar, girişimlerini gerçekleştirmeye başlamadan önce, ön çalışmalarını tutarlı ve doğru bir şekilde yapmalı, beklentilerini netleştirip tüm iş süreçlerini gözden geçirmeliler. Uygun yatırımın ve organizasyonun yapılması da bir başka gerekliliktir. Çözüm sağlayıcı firmalar ise çözümlerini muhasebe, karar destek, satış ve pazarlama gibi mevcut sistem uygulamaları ile iç içe sunmaya odaklanmalılar. Faaliyette bulundukları sektörle ilgili bilgi birikimine sahip olmalı, sektörü her yönüyle tanımalıdır.

Tüketicilerin Internet üzerinden alışveriş yapmaktan çekinmelerinin en büyük nedenlerinden biri, ürünün zamanında gelmeyeceği ya da ödemesinde bir sorun yaşanacağı endişesidir. Bu endişeyi ortadan kaldıracak unsur, hizmet kalitesi ve doğru planlamadır. Müşterinin e-ticarete duyduğu güveni güçlendirme görevi burada yine firmalara düşüyor. Yaptıkları işi sadece web üzerinde ürün sunma ve sipariş alma olarak gören e-ticaret firmalarının ömrü, maalesef çok da uzun olmaz.

 

 

 

 

 

 

OECD ÜLKELERİNDE E-TİCARETİN ÜRÜN YAPISI

İşletmeden Tüketiciye; ABD Doları

Faaliyet

1995-1997

2000-2005

Çiçek/Hediyelik Eşya

91

980

Kitap

109

2200

Seyahat

733

18600

Gıda

806

6939

Giyim

18

1900

Eğitim

298

1920

Bilet

52

1700

Gazete/Dergi

282

1435

Müzik

59

2800

Oyunlar

293

2273

Kumar

2405

18511

Borsa

628

2200

Sigorta

39

1100

Finans İşlemleri

1200

5000

Toplam

7013

66025

Kaynak:OECD verileri[9]

1.1.2                Elektronik İş (E-İş) ve Elektronik Ticaret (E-Ticaret) Arasındaki Fark Nedir?

Elektronik ticaret, bir web sitesi üzerinden ürünleri satışa sunmak iken, elektronik iş, bir ürünün satışa sunumunu, firmalar arası bilgi alışverişini, ürünün müşteriye teslimini ve müşteri geri dönüşünün tamamını içeren uygulamalar bütünüdür. Bu bakış açısıyla söyleyebiliriz ki, Türkiye’de elektronik ticaret, elektronik iş uygulamalarına kıyasla daha yaygındır.

E-iş, internet haberleşme araçlarını (web bilgi sayfaları, e-mail, grup posta haberleşme araçları (liste servisleri), haber öbekleri) kullanarak, potansiyel müşterilerle ilişkiye geçmek ve kısa/orta/uzun vadede işinizi geliştirmek, pazarlama/reklam vb gibi konularda internet teknolojilerini kullanmak anlamına gelir. Kısaca, internet ortamı, insanlarla tanışma ve iş yapma mekanıdır. E-İş sonunda illa ki bir para akışı olmayabilir. Ancak, e-iş bağlantılarının doğal uzantısı, ticari kazanç sağlamak (para akışı, e-ticaret) olarak düşünülmelidir. E-ticaret ise, Elektronik ortamda (büyük çapta internet üzerinde) para kazanacak aktiviteleri içerir. E-ticaret sonucunda, net bir para akışı vardır.[10]

1.1.3               Elektronik Ticaretle İlgili Temel Kavramlar

   Elektronik ticaret ile ilgili temel kavramlar olan elektronik imza, şifreleme, onay makamı v.b., elektronik ticaretin gelişim süreci içerisinde, onun geleceğini belirleyecek unsurdur. Çünkü bu kavramlarda gerek teknolojik gerekse hukuki ve ekonomik alanda kaydedilen gelişmeler, elektronik ticaretin daha güvenli bir şekilde günlük hayatta gerçekleştirilen işlemlere adaptasyonunu sağlayacaktır.

1.1.3.1                      Elektronik İmza

Elektronik ticaretin kullanıcılar tarafından benimsenebilmesini sağlayacak en önemli unsurlardan biri internet ortamında yapılmakta olan işlemlerin güvenliğinin sağlanabilmesidir. Bu, taraflar arasında iletilen bilginin gizliliğinin ve tarafların kimliklerinin doğruluğunun kurulacak olan teknik ve yasal altyapı ile sağlanmasıyla gerçekleşir. Söz konusu teknik ve hukuki altyapı içersinde elektronik imza kavramı çok büyük bir öneme sahiptir. Bu yüzden elektronik ticarette ilerleme kaydetmeye çalışan ülkeler önceliği elektronik imza kavramına vermektedirler Günümüzde Almanya, Singapur ve ABD’nin bazı eyaletlerinde elektronik imza hem teknik alt yapı olarak tamamlanmış, hem de hukuki açıdan uygulamaya konulmuştur.

Elektronik imza; bir bilginin üçüncü tarafların erişimine kapalı bir ortamda, bütünlüğü bozulmadan ve tarafların kimlikleri doğrulanarak iletildiğini elektronik veya benzeri araçlarla garanti eden harf, karakter ya da sembollerden oluşmuş bir seti ifade eder.

Sayısal İmza; elektronik imzanın özel bir çeşidi olup, bir anahtar çifti ile (açık ve gizli anahtarlar) elektronik ortamda iletilen veriye vurulan bir mühürdür. Sayısal imzalar göndericinin kimliğinin açık ve net bir biçimde teyidini, elektronik dokümanın orijinalliğini ve güvenilirliğini mümkün kılar. Gönderici için mesajın gönderildiği taraf için tek olan sayısal imzalar doğrulanabilir ve inkar edilemez. Sayısal imzada amaç; elle imza atmak işlemini elektronik ortamda yapabilmek için zemin yaratmaktır. Sayısal imzanın işlevi; elektronik ortamda aslından ayrılamayan sahte imzayı ve orijinal dokümanların değiştirilmesini önlemektir.

İmza; kimliğini ve ekli bilgiye onay verildiğini göstermek niyetiyle bir kimse tarafından (veya onun namına) kullanılan herhangi bir işaret veya kabul edilen herhangi bir güvenlik usulüdür. Elektronik imza ise kimliğini ve mesaj içeriğine onay verildiğini göstermek niyetiyle bir kimse tarafından (veya onun namıyla) mesaja eklenen veya mantıksal olarak mesaja bağlı olan elektronik bir bilgidir.

1.1.3.2                       Açık ve Gizli Anahtar

Sayısal imzayı oluşturan ikili anahtar sisteminin elemanlarıdır. Anahtarlar, sayısal karakterlerin oluşturduğu bir kod olup, açık anahtara kullanıcı dışındaki kişiler de erişebilmekle birlikte, gizli anahtar sadece kullanıcının kendisi tarafından bilinir ve kullanılır. Her iki anahtar setinin birbirine uyumu sayesinde, sayısal imza oluşturulur.

Açık anahtarlar (public key) herkesçe bilinir ya da bir veri tabanından (telefon rehberi gibi) ulaşılabilir. Gizli imza anahtarlarının, onay makamları tarafından saklanması konusunda henüz uluslar arası bir görüş birliği oluşmuş değildir. Gizli imza anahtarı ve şifreleme, suç faaliyetlerinin gizlenmesine imkan tanıyabilmekte ve devletlerin yürütme (vergilendirme dahil) ve yargılama yeterlilikleri konusunda endişeler oluşturmaktadır. Bazı devletlerin yaklaşımı, şifreleme yöntemlerinin kullanımının kısıtlanması ve devletin gizli imza anahtarlarına erişiminin sağlanması yönündedir. Diğerleri, şifreleme kullanımının sınırlandırılmaması gerektiğine, gizli imza anahtarlarının üçüncü kişilerin erişiminin sisteme olan güveni azaltacağını inanmaktadır. Bu konuda hakim bir görüş olmayıp, devletler kendi tercihlerine göre düzenlemeler yapmaktadır.

Değişik ülkelerdeki uygulamaların birbirleri ile uyumunun sağlanması amacıyla, her ülkedeki açık anahtar uygulamasında aşağıdaki hususların belirlenmesi gerektiği öngörülmektedir.

 Açık anahtar veri tabanı ile ilgili kurumların hiyerarşisi, sayısı ve statüsü,

ü       Sadece açık anahtar veri tabanına sahip belirli yetkililerin şifreli çift anahtarı düzenleyip düzenleyemeyecekleri veya bu anahtar çiftinin kullanıcılar tarafından düzenlenip düzenlenemeyeceği,

ü       Şifreli çift anahtarın geçerliliğini onaylayan onay makamlarının kamu kuruluşu olarak  mı yoksa özel teşebbüs olarak mı faaliyet gösterecekleri,

ü       Onay makamlarına yetki verme işlemini devlet tarafından lisans verme biçiminde mi, yoksa akredite edilme şeklinde bir yöntemle mi olacağı,

ü       Resmi kurumlara, şifrelenmiş bilgilere ulaşım konusunda verilecek yetkinin kapsamı ve sınırları,

1.1.3.3                       Şifreleme

Şifreleme elektronik ortamda iletilen bilginin dönüştürülmesi işlemidir. Bu sayede gönderilen herhangi bir bilginin gizliliği korunmuş ve bütünlüğü bozulmamış olur. Şifrelemenin daha çok internet üzerinde mal ve hizmet alış-verişlerinde kredi kartı kullanım esnasında önemi artmaktadır. İnternet üzerinden alış-veriş yapan bir çok insan, kredi kartı bilgilerinin üçüncü şahıslar tarafından ele geçirilmesinden endişe duydukları için, alış-veriş ile ilgili işlemlerini telefon aracılığıyla tamamlamayı tercih etmektedirler. Bu sorunun çözülmesi için, internet üzerinden satış faaliyeti içersinde bulunan bir çok firma güvenlik “server”leri kullanmaya başlamışladır.Bu server’ler telefon hattı vasıtasıyla gönderilen bilgileri, üçüncü kişilere ulaşımını engellemek amacıyla şifrelenmesini sağlamaktadır. Şifreleme, ulaştırılan bilginin güvenliğinin sağlanmasında gönderilen bilginin elde edilebilmesi için bir gizli şifrenin ya da kodun kullanıldığı yöntemdir.

1.1.3.4                      Onay Makamı

Mesaj gönderici ve alıcılarının kimliklerinin belirlenmesi için, üçüncü kişi veya kurumlarca sayısal sertifika düzenlemesi gerekmektedir. Bu sertifikaları düzenleyen kurumlar, sertifikasyon otoritesi, onay makamı ya da onay kurumu olarak adlandırılmaktadırlar. Sertifika, onay makamı tarafından düzenlenerek, sayısal olarak imzalanır. Kısacası onay makamları, elektronik ortamda bilgi ileten, kullanıcıların kimliklerinin doğruluğunu garanti eden, aynı zamanda açık anahtar veri tabanına sahip kuruluşlardır.[11]

1.2                  ELEKTRONİK TİCARETİN ÖĞELERİ

1.2.1                Elektronik Posta (E-Posta)

1. E-mail (e-posta) nedir?

Bilgisayar ağlarının oluşturulma nedenlerinden biri, kişilerin, bir yerden diğerine (hızlı ve güvenli bir şekilde) elektronik ortamda mektup gönderme ve haberleşme isteğidir. E-posta (electronic mail, e-posta), bu amaçla kullanılan servislere verilen genel addır. Internet ve diğer ağlar üzerinde kullanılan pek çok e-posta sistemleri vardır.

E-posta, başlangıçta sadece düz yazı mesajlar göndermek amacıyla geliştirilmişken, 1995'li yıllardan sonra geliştirilen tekniklerle, e-posta ile resim, ses, video, dokümanlar, çalışabilir program vb) dosya gönderilir hale gelmiştir.

                      2. E-posta adresi nedir?

Birisine bir mektup gönderdiğinize göre bu mektubun gideceği bir geçerli adres olmalı. Elektronik ortamda bu adres, "e-mail (e-posta) adresi" olarak adlandırılır. e-posta adresi, çoğunlukla, kişinin kullanıcı numarası ve kullandığı sistemin internet /bitnet vb adresinden oluşur. ibrahim@zaman.com.tr , ikaya78@hotmail.com örnek e-mail adresleridir.

Dikkat edilirse adres, @ işareti ile ayrılmış iki kısımdan oluşur. İlk kısım kişinin kendi sistemindeki kullanıcı numarası; ikinci kısım ise, bulunduğu sistemin adresini belirtir.[12]

1.2.2                Elektronik Dükkan (E-Dükkan)

 

İnternet üzerinde her türlü ürünün satıldığı özel tasımlanmış web sitelerine e-dükkan denir. Bu sitelerin ilk giriş sayfaları, e-dükkanın vitrini gibi düşünülebilir. e-dükkanlarda; ürünlere ait bilgiler (resimleri, fiyatları, özellikleri), müşteri destek bilgileri (sıkça sorulan sorular, ürün şikayeti iletme, müşteri anketleri), yeni ürünler, promosyonlar ve tabii ki, kredi kartı ödeme sistemleri (kasa) bulunur. e-dükkanların web sayfa tasarımları olabildiğince sade, kolay gezilebilir özelliklerde ama aynı zamanda renk/yazı/bilgi akışı özelliklerinin dikkatlice kullanıldığı şekillerde olmalıdır.

İnternet üzerinde ürün tanıtımı ve reklamcılık uygulamaları nasıl yapılmaktadır? Web'de dükkan açan firmalar, genellikle, ilk adım olarak normal ürün tanıtımı ve satış kataloglarını (basılı broşür) web'e (e-dükkan) koyarak elektronik ürün tanıtımlarını yapmaya başlarlar. Ancak, internetin etkileşimli yapısı, bu yaklaşımı çok tehlikeli kılmaktadır. Çünkü, web sayfaları arasında gezinen biri nasıl tek bir tıklamayla bir siteye gelebiliyorsa, yine tek bir tıklamayla buradan kolayca gidebilir. Web üzerinde ürün tanıtımı ve reklamcılık uygulamalarında, bu etkileşimin önemi her zaman göz önüne alınmalıdır. Ayrıca, web üzerindeki alışverişlerde, kitlesel beğeni ve tercih yerine, bireysel beğeninin ön plana çıktığını görmekteyiz. Bireyi birebir yakalayacak, anında etkileşimli olarak her türlü bilgilendirme isteğini yerine getirecek akıllı sistemler, web üzerinden ticarette en önemli ürün tanıtımı ve reklamcılık stratejilerini oluşturmaktadır.[13]

 

 

1.2.3          Elektronik Müşteri

Günümüz pazarlama koşullarında mevcut müşterilerin değeri, kazanılması olası müşterilere göre çok daha fazladır. Bu nedenle şirketlerin büyük bir bölümü elindeki müşterileri korumaya yönelik olarak programlar geliştirmektedir. Bu amaçla kullanılan çeşitli araçlar içinde doğrudan müşterilerle iletişimi sürekli olarak sağlayan ve müşteri tabanını sürekli olarak güncelleyen aktif hale getirmeye çalışan elektronik müşteri ilişkileri yönetimi sistemi giderek çok daha fazla şirket tarafından tercih edilmektedir.[14]

Tüketici odaklı elektronik ticaret, internet üzerinden doğrudan tüketicilere çeşitli ürünler (kitap, CD, kaset, bilgisayar, yazılım, donanım v.s) satma veya bankacılık, borsa aracı kurumluğu gibi hizmetler verme şeklinde gerçekleşmektedir. Elektronik ticaretin yalnızca beşte biri kadarı tüketici odaklı olarak gerçekleşmektedir.

Hane halklarına yönelik elektronik ticaretin daha yavaş gelişmesinde tüketicinin elektronik ortama ulaşım maliyeti ve güvenilir bir elektronik ticaret ortamının tam olarak yaratılamaması gibi faktörler etkilidir.[15]

Müşteri ilişkileri yönetimi yeni müşteri elde etmenin giderek daha pahalı bir işlem haline geldiği günümüzde eldeki mevcut müşteriler sunulan hizmetleri geliştirme, çapraz satış kanallarını oulşturma ve müşterinin yaşam boyu değerini arttırmaya yönelik çalışmalar internet ortanıda çok daha düşük maliyetle ve çok daha etkin bir şekilde gerçekleştirilebilmektedir.[16]

1.2.4            Elektronik Bankacılık

Bankalar, gerçek anlamda elektronik bankacılığa geçtikten sonra, kişisel bankacılık hizmetlerine (herkesin kendi bankacılık işlemlerini kendisi yapması) ATM para çekme makineleri ile 1980'lerin sonlarına doğru geçtiler. ATM'lerde, banka müşterisine verilen bir elektronik banka kartı yardımıyla, hemen hemen bütün temel bankacılık işlemleri yapılır. Bunun bir uzantısı olarak, kişisel bankacılık hizmetleri, 1995'lerde "telefon" bankacılığı ile tanıştı. Hesaplara "telefon" yardımıyla otomatik erişmek ve işlemler yapmak mümkün hale geldi. Bunun sonraki aşamasında ise, özellikle 1998'lerden sonra, internet bankacılığı ortaya çıktı. SSL gibi güvenlik sistemleri kullanan web sunucularında servis veren bankalar, müşterilerine kendi hesaplarına web gözatıcıları (netscape, internet explorer gibi) kullanarak erişme imkanı sunmaya başladılar. SSL sayesinde banka müşterisi (kendine ait müşteri numarası ve şifresini kullanarak) kendi hesaplarına (interaktif hesap) güvenli bir şekilde erişip, kendisi ile banka arasında kurulan "güvenli web oturumunda", para çekme dışındaki bütün bankacılık hizmetlerini kendi başına yapabilmektedir. Hesaplar arasında havale, EFT, kredi kartı ödemesi, otomatik ödeme talimatları, döviz alım satımı, hatta bazı bankaların "Yatırım" kanalları kullanılarak fon alım satımı, borsada hisse senedi alma/satma gibi birçok hizmetler günümüzde internet bankacılığı kavramın içinde yer almakta ve her gün artan sayıda kişi bu servislerden yararlanmaktadır.

2000'li yıllardan itibaren ise, WAP protokolü kullanarak "cep telefonları" kullanılarak WAP Bankacılığı başlamıştır. Bu sistemde, yukarıda tanımlanan tüm bankacılık hizmetlerine "WAP destekleyen cep telefonlarından" menüler yardımıyla erişmek mümkündür. [17]

İnternet üzerinden bankacılık yapma fikri aslında internetin gelişme dönemlerinden beri mevcuttur, fakat güvenlik çekinceleri ve internetin yaygınlığının yeterli düzeyde olmamasından dolayı başlangıçta yeterli ilgiyi görememiştir.

Bankaların internet bankacılığına geçiş nedenleri temel olarak; yeni bir hizmetin öncüsü olmak, rekabetin arttığı piyasada müşterilerini elinden kaçırmama isteği, şube sayısını azaltarak müşteri portföyünü arttırmak, müşteriler hakkında istatistiki veri tabanı oluşturabilmek, dünya çapında reklam ve prestij ve en önemlisi de işlem maliyetlerinin düşüklüğü şeklinde sıralanabilir. İnternet üzerinden gerçekleştirilen bankacılık işlemleri, şubede gerçekleştirilenlere kıyasla yüz kat daha ucuza gelmektedir. İnternet üzerinden gerçekleştirilen işlem maliyetlerinin düşüklüğü nedeniyle sadece internet üzerinde faaliyet gösteren bankalar bile mevcuttur.(Egg Bank-İngiltere)

Bankalar internet ortamında kurdukları siteler sayesinde hem müşterilerine ürün ve hizmetleri hakkında bilgi vermekte, hem de nakit yatırma ve çekme dışında neredeyse tüm bireysel ve kurumsal bankacılık hizmetlerini gerçekleştirebilme imkanı tanımaktadırlar.

 

İŞLEM MALİYETLERİ(USD)

Şube

1.00

Telefon

0.54

ATM

0.27

İntranet

0.15

İnternet

0.01

Kaynak:[18]

Bankalar Türkiye’de 1997 yılında internet üzerinde faaliyet göstermeye başlamışlardır. Şu anda Türkiye’de faaliyet gösteren bankaların %40’ının web sitesi bulunmakta ve bunların da %50’si internet bankacılığı yapmaktadır. Türkiye’de bankalar, mali yapıları ve sektördeki hedefleri doğrultularında internet bankacılığına geçmektedirler. Günümüzde internet bankacılığına geçebilmek ve bu alandaki yenilikleri yakından takip edebilmek, bankalar açısından gelecekte var olabilmenin olmazsa olmaz koşulu haline gelmiştir denilebilir.[19]

1.2.5                 Elektronik Sigortacılık

Dünya sigortacılık sektöründe halen çok fazla yaygın olmazsa bile elektronik ticaret belirli sigorta ürünlerinin dağıtımında alternatif bir dağıtım kanalı olarak görev yapmaya başlamıştır. Elektronik ticaretle dağıtımı yapılan ürünler kişisel otomobil veya düşük bedelli/düşük limitli sağlık sigortaları gibi homojen yapılı işlemlerden oluşmaktadır.

Sektörde elektronik ticaretle sigorta hizmeti vermenin ayrı bir pazar yaratmayacağı düşünülmektedir. Ancak elektronik ticaretle varolan pazarın yapısı ve sigorta şirketlerinin Pazar payı dilimlerinin miktarı değişebilecektir. Elektronik ortamda ticaretten faydalanmayan sigorta şirketlerinin Pazar paylarının dilimlerinin de gün geçtikçe küçüleceği öngörülmektedir. Ayrıca elektronik ticaret müşterisi televizyon ve radyo gibi kitlesel medya ile hitap edilen müşteriden daha uygun bir hedef kitle olabilmektedir. Çünkü elektronik ortama girip sigorta şirketine ulaşmak isteyen müşteri, kanal değiştirmek isteyen televizyon veya radyo müşterisinin aksine zaten sigorta şirketlerinin sunduğu bilgiyi öğrenmeye istekli kişilerden oluşmaktadır.[20]

1.2.6                Elektronik Noterler

Elektronik ticarette, onay kurumlarının yanı sıra gerçekleştirilen ticari işlemi geleneksel noterlik sistemine benzer şekilde onaylayan, işlemin zaman boyutuna geçerlilik kazandıran elektronik noterlik gibi bir mekanizmanın oluşturulması söz konusu olabilecektir. Zira, elektronik ortamdaki bilgilerin doğruluğunun kanıtlanması için belgeleme yetkililerine de gereksinim vardır.

Güvenli teknolojiler, şifreleme ve bunları destekleyecek düzenleyici ortam, elektronik işlemlerde firma ve müşterilerin güvenini kazanmak için temel teşkil edecektir. Bireyleri ve kurumları elektronik ortamdaki işlemlere hukuken bağlayan elektronik imzalar ve elektronik simgelemeler, destekleyici belgeleme mekanizmaları olmadan fazla bir anlam ifade etmezler.

Bir işlem içinde yer alan taraflara ait bilgilerin doğruluğunu kanıtlamak için güvenilir bir üçüncü şahıs olarak hareket edecek bir yetkiliye ihtiyaç vardır. Bir doğrulama yetkilisi, gerçeklere dayanan bir bilginin teyit edilebilir olup olmadığını tespit etmek için, bağımsız güvenilir bir araç olarak rol oynayabilir. Bu oluşumlara elektronik noter denir.[21]

KAYNAKÇA

ÇAK, Murat

2002 Dünyada ve Türkiye’de Elektronik Ticaret ve Vergilendirilmesi, İstanbul Ticaret Odası Yayın No:2002-6, İstanbul.

KIRÇOVA,İbrahim

2001 İşletmeler Arası Elektronik Ticaret, İstanbul Ticaret Odası Yayın No:2001-23, İstanbul

ÖZDEMİR, Fatoş

2000 21.Yüzyıl Ticaretin Yeni Arenası (Elektronik Ticaret), İzmir Ticaret Odası Enformasyon ve Dokümantasyon Müdürlüğü, İzmir.

http://wwwe-ticaretmerkezi.net/eticaretsss.php

http://www.btvizyon.com.tr/viz_dergi_dosya.phtml?konu_dosya_nox=97&kulakcik_nox=2

http://intranet.cha.com.tr/egitim/eposta.htm

http://www.e-ticaretmerkezi.net/eticaretsss.php

http://www.tesk.org.tr/tr/yayin/hizmet/13.html#24



[1] ÇAK, 2002; 12

[2] World Trade Organization, “Elektronik Commerce and The Pole of the WTO” 1998, p.5. AKT: ÇAK, 2002; 12

[3] OECD Policy Briefs No.1-1997, http://www.oecd.org/publications/pol.htm, 23 Mayıs 2000. AKT: ÇAK, 2002; 12

[4] ÇAK, 2002; 12

[5] ATEŞ, 1998; 122 AKT: ÖZDEMİR, 2000; 93

[6] ÖZDEMİR, 2000; 95-96

[7] ÖZDEMİR, 2000; 89

[8] http://www.e-ticaretmerkezi.net/eticaretsss.php

[9] KEPENEK, 1999 AKT: ÖZDEMİR, 2000:94

[10]http://www.btvizyon.com.tr/viz_dergi_dosya.phtml?konu_dosya_nox=97&kulakcik_nox=2

[11] ÇAK, 2002; 15-20

[12] http://intranet.cha.com.tr/egitim/eposta.htm

[13] http://www.e-ticaretmerkezi.net/eticaretsss.php

[14] KIRÇOVA, 2001; 27

[15] ÇAK, 2002; 40

[16] KIRÇOVA, 2001; 27

[17] http://www.e-ticaretmerkezi.net/eticaretsss.php

[18] www.orkun.org/ecommerce/bankalar.html,20 Mart 2000 AKT: ÇAK, 2002; 43

[19] ÇAK.2002; 44

[20] www.igeme.org.tr/tur/etrade/etkk/finans4.htm, 30 Haziran 2000. AKT: ÇAK, 2002; 44

[21] http://www.tesk.org.tr/tr/yayin/hizmet/13.html#24