Yüzlerce farklı “Arama motoru ve Konu Rehberi” (Kataloğu) servisi vardır. Web üzerinden “bilgiye ulaşma ve onu alma yollarını üç gruba ayırmak mümkündür.

Konu rehberlerine göre bilgilerin sınıflandırıldığı ve sorgulamanın bir takım konu başlıklarında yararlanılarak yapıldığı sistemlerdir. Konu katalogları ile bilgi sınıflamasına genellikle alfabetik, kronolojik, içerik (bilimsel, sosyal, politik, oyun vb gibi global içerikler katalog olarak seçilir), bölgesel, vb gibi kriterler göz önüne alınır ve bilgiler olabileceğince esnek bir yapı içinde kataloglara bölünür. Bu tip arama sistemleri, konu başlıklarından alt başlıklara, oradan da aradığımız bilgilere ulaşmamızı saplar. Aynı zamanda bunların çoğu, kataloglar içinde verilen bir anahtar kelimeye ya da diğer bazı kriterlere göre sorgulama yapmak da mümkündür. Bu sistemlerin oluşturulması, konulara göre gruplara gerektirdiği için bir hayli insan gücü gerektirebilir.

İkinci gruba giren arama sistemleri, birçok domaindeki? Bilgi kaynaklarını (web sayfalar) otomatik olarak tararlar ve bir takım indeksler oluştururlar. Bu indeksler üzerinden sorgulama ise, seçilen bazı anahtar kelimeler ve bazı yardımcı unsurlardan yararlanılarak yapılır. Bu tip sistemlere “Search Engines” (Arama motorları) denir. Yani www üzerinde yapılan tarama mekanizmaları diğer bir ifade ile arama motorları veya arama araçları olarak adlandırılırlar. Aramak istediğiniz konu ile ilgili verilen anahtar kelimenin veya kelimelerin (keywords) geçtiği konu başlıkları taranır. Anahtar kelime, ya tüm beşgelere ya da bir veri tabanı ve indeksleme sistemi kullanılarak aranır. Anahtar kelimenin geçtiği siteler ve kayıtlar kullanıcıya listelenir. Arama motorlarının iki işlevi vardır:

- veri toplamak,

- sorgulama mekanizmaları sunarak, bu veriler üzerinde arama yapılmasını sağlamak.

Veri toplama işi, Spider, Harvest, Pursuit vb gibi otomatik robot sistemler ile, çeşitli Web veya ftp siteleri arasında gezinerek ve buralardaki kaynakları tarayarak olur.

Sorgulama mekanizmaları kısmında ise doğrudan aradığı bir bilgiye ulaşmak isteyen kişinin, toplanan veriler üzerinde sorgulama yapabilmesini sağlayan kullanıcı arayüzleri ve üzerinde hızlı sorgulama yapılabilecek veritabanı (database) sistemleri vardır. Burada, kullanıcı, seçtiği bazı anahtar kelimelere uyan bilgileri kolayca tarar ve Web arayüzü içinde aradığı bilgilerin bulunduğu site adresleri arasında gezinerek (navigate) aradığı bilgiye ulaşmaya çalışır. Arama Robotları, günümüzde en çok kullanılan arama sistemleridir. Temel işlevi bir Arama Motoru

olan sistemlerin çoğu, ilk grupta gördüğümüz konu kataloğu sınıflamasıseçeneğini de kullanıcılarına sunarlar.

Bu tip sistemlere girildiğinde, karşımıza ilk önce anahtar kelimeleri yazabileceğimiz bir alan çıkar. Buraya ilgili kelimeleri girip, sorgulama biliriz. Sorgulama alanına girilen anahtar kelimeler (AND, OR, NOR, NEAR) gibi mantıksal işlemlere, parantezler kullarak gruplama işlemlerine vb tabi tutulabilirler. Bazı sistemlerde sorgulama, Web ya da Usenet’e yönlendirilebilir. Genel olarak, bir sorgulama sistemini kullanmadan önce, kullanımla ilgili detaylarda biraz kafa yormakta yayar vardır.

Üçüncü bir grup, pek çok Arama Motoru servisini aynı sayfada size sunan servisler olarak (All in One) karşımıza çıkarlar. Bunlardan bazıları, sorguları birden çok sorgulama servisinde işletip, sonucu birleştirerek size verebilmektedir. Bazıları ise aradığınız konuya en uygun arama motorlarını, gelen sonuçları değerlendirerek size listelemektedirler.

1.2.Katalog Servisleri

İlk gruba giren servislerden en yaygın kullanılanları aşağıda listelenmiş ve kısa tanımları verilmiştir. Bu grupta, özellikle Yahoo ve Web Virtual Lib (bir ölçüde de Excite) ilk başlangıç noktası olarak çok idealdirler. Search com, konu katalogları ile birlikte, değişik arama motorlarına erişilebilmesini sağlaması bakımından, her zaman hatırlanması gereken bir servistir.

· Yahoo: İçeriğe göre dikkatlice ve hiyerarşik bir yapı içinde düzenlenmiş çok zengin konu rehberleri (katalogları) üzerinde gezinme ve arama motoru üzerinden sorgulama yapılmasına olanak tanıyan, bilgiye ulaşma işlevinde “en çok kullanılan” bir sistemdir. Çok değişik ve geniş bir kataloglama sistemi var. İçinde hemen hemen her şeyi bulabilirsiniz. Yahoo kullanımı ile ilgili ayrıntılı bilgiler ilerideki kısımlarda verilecektir. (http://www.yahoo.com).

· Web Virtual Library: oldukça geniş bir konu kataloğu sistemi. Mutlaka bakılması gereken yerlerden birisi. Mühendislik, tıp, eğitim, bilim, kültür, yaşam vb her konuda geniş ve sık güncellenen bir içeriği var. (http://w3org/hypertext/DataSources/BySubject/Overview.html)

· GNN (Global Network Navigator): İnternet Kataloğu servisi. İnternette en iyiler, en yeniler, spor vb konularda bir çok şeyi bulabilirsiniz. (http://nearnet.gnn.com/gnn/GNNhome.html)

· Magellan: 30 civarında ana içerik üzerinden listeleme ve arama motoru servisi. (http://mckinley.com)

· Albert: Basit bir arayüzü olan, 10 ana içerik üzerinden listelemeler yapabileceğiniz bir servis. (http:www.albert2.com)

· İnfoSeek: Dikkatlice düzenlenmiş kataloğu üzerinden listeleme ve arama motoru servisi. Çok farklı konularda çok iyi başlangıç noktaları (haritalar, shareware program arşivleri, sözlük servisleri, kişi/kurum sorgulama, borsa, TV haberleri sorgulaması vb.) (http:www.infossek.com)

· Search Com: İyi bir konu kataloğu var. Ayrıca, bir çok Arama Motoru servisine aynı menüden erişebilirsiniz. (http://www.search.com)

· The Whole İnternet Catalogue: Konularına göre gruplanmış hiyerarşik bir liste. Çok fazla geniş olmamasına rağmen, kendi alanında en iyi sitelere linkler

bulabileceğiniz bir yer. Bunların yanında, en popüler ve en yeni Web siteleri vb. şeklinde konu başlıkları var. (http:www.gnn.com/wic/newrescat.toc.html)

Bunların dışında Point ve Eınet Galaxy siteleri de denenebilir.

http://www.pointcom.com

http://andromeda.einet.net/galaxy.html

1.3. Arama Motorları

· İkinci gruba giren bir arama motoru üzerinden sorgulama yapabileceğimiz bazı servisler arasında özellikle Alta Vista ve Yahoo iyi başlangıç noktalarıdır. Ayrıca Lycos, İnfoSeek, WebCrawler ve Magellan da bakılabilecek iyi sorgulama sitelerdir. Usenet News sorgusu için DejaNews servisine mutlaka bakılmalıdır.

Yahoo: konu katalogları çok iyi olan Yahoo, Arama Motoru üzerinden sorgulamada da oldukça başarılı. Oldukça basit bir kullanıcı arayüzü var. Yahoo, yeni bir sorgulama arayüzü üzerinde çalışıyor. Ayrıca, anahtar kelime sorgusu sonucunda hiçbir şey bulunamamışsa, sorgulama otomatik olarak Alta Vista’ya yönlendiriliyor. (http://www.yahoo.com)
Alta Vista: Bu alanda en iyilerden bir tanesi. Bir takım anahtar kelimeler üzerinden sorgulama yapmak istiyorsanız, başvuracağınız en doğru adreslerden biri de Alta Vista’dır. Çok güçlü bir arama motoru ve çok geniş bir kapsama/bilgi tarama alanı vardır. Alta Vista, kullanıcı arayüzü ve tarama seçenekleri ile de diğer servislerden ayrılmaktadır. Çok zengin seçenekler üzerinden taramanızı özel duruma getirebilirsiniz. News üzerinden tarama yapılmasına da izin verir. Değişik arama motorları (Yahoo, İnfoSpace, LawCrawler gibi) gerektiğinde taramalarını Alta Vista arama moyoruna yönlendirebilmektedir. Tek anahtar kelime üzerinden aramalarda, genellikle, çok fazla sonuç listelemektedir. Bu bazen, oldukça dezavantajlı bir durum gibi görünse de, elde edilen sonuçların analiz edilebileceği araçlar (özellikle +,-, vb.işleçlerle) bu durumu avantaja dönüştürmek mümkübndür. (http:www.altavista.digital.com)
Lycos: Bir başka hızlı ve esnek sorgulama sistemi daha. Sorgulama sonuçları, sizin seçtiğiniz bazı kriterlere göre sıralanabiliyor. Ayrıca iyi bir katalog sistemi var. (http://www.lycos.com)
Excite: değişik bir içerik kataloğu üzerinden listeleme ve arama motoru servisi. Çok farklı konularda çok iyi başlangıç noktaları (haritalar, shareware program arşivleri, sözlük servisleri, kişi/kurum sorgulama, borsa, TV haberleri sorgulaması vb.)
WebCrawler: Doküman içeriğini sorgulayabilme özelliğine sahiptir. Sorgulama imkanları biraz kısıtlı olmakla birlikte, hızlı bir şekilde, amacınıza en uyan linkleri yakalayabilirsiniz. (http://www.webcrawler.com)
Deja News: Usenet tarama servisi. Bulduğumuz Usenet mesajlarına cevap yazabilme olanağı. Usenet üzerinden sorgulama yapmak için çok ideal. (http://www.dejanews.com)

Diğer Önemli Servisler:

HotBot http://www.hotbot.com

Magellan http://www.mckinley.com

Open Text http://www.index.opentext.net

LawCrawlwe http://www.lawcrawler.com

Mamma http://www.mamma.com

Arama motorları hakkında daha ayrıntılı bilgileri aşağıdaki adreslerden bulabilirsiniz:

http://www.best.com~mentorms/euroka.html Euroka!İnternet Search Engines

http://www.indiana.edu/~librcsd/search UnderstandingWeb Search Tools

http://www.webplaces.com Web Places İnternet Search Guide

Ayrıca, Yahoo kategorilerinden, Computers and İnternet seçilerek, buradan İnternet başlığı altında bu konuda çok zengin kaynaklara ulaşabilirsiniz. Buranın URL adresi:

http://www.yahoo.com/Computers_and_Internet/Internet/World_Wide_Web/Searching_the_Web/

İnternet Search Engines sitesi de pek çok sorgulama sistemi ile ilgili bilgiler bulabileceğiniz başka bir kaynak:

http:www.demon.co.uk/pml/netsearch/worldwide.html

Birden Fazla Arama Motoruna Tek Adresten Erişmek

Yukarıda açıklandığı gibi bu tür imkanı sağlayan araçlara meta search denmektedir. Bu tür arama motorları kendisinde yüklü arama motorlarının hepsinin indekslerini tarayarak sonuçları topluca ekrana getirmektedir.

Üçüncü gruba giren bu servisler arasında Savvy Search, AllInOne, Search Com ve Netscape Net Search, kullanım kolaylığı ve esnek sorgu sistemleri ile ön plana çıkmaktadır. Meta Search servisi de kullanabileceğimiz başka bir başlangıç noktası. Bu servislerden bazılarını listelemek gerekirse:

Savvy Search: Sorgulamalarınızın hangi arama motorunda hangi oranlarda başarıyla bulunduğunu saptayan (anahtar kelimelere uygunluk, hız, kaç tane link bulduğu vb gibi kriterlere göre) ve buna göre bir değerlendirme yaparak size sunan bir servis. İsterseniz, ana menüden kullanıcı arayüzünü Türkçe seçebiliyorsunuz. Integrate Results seçeneği ile, her bir arama motorundan gelen cevaplar birleştirilip size sunulabiliyor. (http://guaraldi.cs.colostate.edu:2000)
All In One: Konu kataloğu içindeki her bir içerik ile ilgili olarak en uygun sorgulama imkanını size sunan aram motorları bir menü sistemi içinde veriliyor. Konu kataloglarını arama motorları ile birleştirmesi güzel bir düşünce. (http://www.albany.net//allinone)
Meta Search: Birçok arama motorunda aynı anda sorgulama yapabileceğiniz bir servis. Ayrıca, dosya taraması yapma (kategoriler içinde) ve on-line sözlük kullanma imkanınız da var. (http://metasearch.com)
Search.Com: İyi bir konu kataloğu var. Ayrıca, bir çok Arama Motoru Servisine aynı menüden erişebilirsiniz. İlk başta, Yahoo varsayılan (default) olarak geliyor. (http://www.search.com)
Netscape Net Search: Çok yalın bir arayüz ile popüler sorgulama servislerin (Yahoo, Lycos, InfoSeek, Magellan, Excite, OpenText, WhoWhere, BigFoot) kullanmanızı sağlıyor. Internet White Pages (kurum sorgulama) ve Yellow Pages (kişi sorgulama) imkanları var. Daha pek çok

ilginç arama sistemini entegre bir şekilde içinde barındırır. (http://home. Netscape.com/home/Internetsearch.html)

Internet Secretary: Yüzlerce Arama Motoruna erişebileceğiniz ber servis. (http://www.eleğancenet.com/ss/main.htm)
Net Locator: İyi bir kullanıcı arayüzü ile birçok arama motoruna erişebileceğiniz bir servis. (http://nln.com)

Bu konuda kullanabileceğiniz Web Ferret adlı bir programı ücretsiz olarak http://wwironix.com adresinden çekebilirsiniz. Bu program sıkıştırılmış (.zip) bir halde olup (‘’Windows Altında Dosya Sıkıştırma’’ başlıklı EK-A’da açıklanan açma yöntemleri ile) açarak kullanabilirsiniz. Hızlı olmasını yan sıra View>Options menüsünden istemediğiniz arama motorlarını iptal edebiliyor ve aramayı istediğiniz yerde Stop düğmesi ile keserek o ana kadar bulduğu adresleri listeleyebiliyorsunuz. Bu programın aynı adlı bir çok alt programı da vardır.

Her bir arama motorunun sizin anahtar kelimeniz için getirdiği liste farklı olabilir. Bu bakımdan teker teker her bir arama motoruna girip kelimenizi veya kelimelerinizi aratabilir veya birden fazla siteyi araştırarak sonuçları getiren sitelere girmek zorunda kalabilirsiniz. Aklımıza”en iyi arama motoru hangisidir?” sorusu gelebilir. Bu sorunun cevabı kullandığınız terimlere ve ihtiyaç duyduğunuz bilginin cinsine göre değişir. Örneğin sadece bilgi taraması yapıyorsanız Yahoo ile başlayabilir ya da Webcrawler adres kataloğu servisini kullanabilirsiniz. Haber grupları ağırlıklı araştırma yapmak için Infoseek veya Excite denenebilir. Titiz bir araştırma yapmak için yine Excite arama motorunun Power Search özelliği kullanılabilir. Zengin resim ve ses arşivi için Lycos birebir. Popüler bir takım bilgileri ve en yeni Web sayfalarını arıyorsanız Magellan size yeterli olabilir. Özel bir veritabanına gerek duyuyorsanız Internet Sleuth denemeye değer. Arama motorlarının bir çoğunda diğer arama motorlarına linkler olduğu da unutulmamalıdır.

Bazı aram motorları (tarama araçları) bütün dünyadaki internet kaynaklarını tararken bazıları da ulusal çapta yani ülke bazında tarama yaparlar. Ülkemizde bir çok üniversite sitelerden Türkiye’de ve dünyada aradığınız adreslere daha hızlı ve kolay ulaşabilirsiniz. Örneğin www.mkutup.gov.tr adresine (Milli Kütüphane) veya www.bilkent.edu.tr adresine bağlanarak buradan Türkiye’deki Web servisleri, Gopher ve Ftp gibi servislere ve en çok kullanılan arama motorlarına erişmek mümkündür.

1.3.1. YARDIMCI ARAMA ARAÇLARI

Yukarıda her bir arama motorunun aynı kelimeler için farklı sonuçlar verdiğini yazmıştık. Bu bakımdan aradığınız kelime veya kelimeleri bir anda birden fazla arama motoruna gönderen ve sonuçları ekrana getiren meta araçları (metasearch) geliştirilmiştir.

Başka bir yardımcı arama aracı ise arama asistanları’dır. Bu araç yardımıyla aranan bilgiler belli kriterlere göre süzgeçten geçirilir.

Aramanızı kolaylaştıran diğer bir imkan da Offline Browser’ dır. Offline Browser ile internette en çok ilgilendiğiniz ve devalı takip ettiğiniz bir Web sitesinin

değişiklerini kontrol ederek değişen bir bilgi bulduğunuzda bilgisayarınıza aktarma yapabilirsiniz. Ücretsiz olarak elde edebileceğiniz işte iki adres.

http://www.freeloader.com

http://www.pointcast.com

1.4. ARAMA OPERATÖRLERİ

Bazen bir arama sonucunda ekrana gelen liste sayfalarca tutar ve bu listeden istediğiniz bilgiye tam isabet edemezsiniz. Bu bakımdan aramak istediğiniz kelimeyi çok net olarak seçilmelisiniz veya aramanızı sınırlamalısınız. Arama işleçleri (Search Operator), istediğiniz bir konuyu ararken yüzlerce sayfa ile uğraşmak yerine eleme yaparak size zaman kazandırır. Bu işleçlerden “and”, “or”, “not” ve “near” Boolean ifadelerdir.

Tablo 1. Arama Operatörleri İşleçleri

işleç	Ne işe yarar	Örnek
+	Arama sonuçlarından elde edilecek olan Web sayfasında mutlaka bulunması gereken kelimeleri göstermeye yarar.	+nuclear power arama metni sadece nuclear geçen sayfalara bakar, bu sayfalarda power kelimesi de olabilir.
-	Arama sonuçlarından elde edilecek olan Web sayfasında bulunmayacak kelimeleri göstermeye yarar.	“nuclear power” –PWR arama metni sonucunda içinde nuclear power olup PWR olmayan sayfalar gelir.
“	Tam olarak yazılan sıradaki kelimeleri bulup getirir.	“second world war” arama metni içinde tam olarak second world war yazan sayfaları bulur. Bu yerde world bir yerde war yazan sayfalar dikkate alınmaz.
and	+ ile aynı işi yapar.	Aslan ve sevilay’ın ortak olarak (aynı yerde) geçtikleri bir sayfayı bulmak için aslan+sevilay yazmak yeterlidir.
or	Bu operatör ile bağlanan kelimelerden en az bir tanesi arama sonuçlarında gösterilecek Web sayfalarında yer almak zorundadır.	Sun or enrgy yazdığınızda ekrana gelecek olan aram sonuçlarında hem sun effects (güneş etkileri) hem de electric energy (elektrik enerjisi) hakkında bilgi toplamak istiyordunuz.
not	-ile aynı işi yapar.	Hotel not America yazıp arama yaptırırsanız Amerika ile ilgisi olmayan otellerin sayfalarını bulursunuz.
near	Birbiri ile aralarında en fazla on kelime olan iki kelimenin varolduğu Web sayfaların bulur.	Atom near bomb azarsanız atom ile bomba kelimesini içeren bir paragraf metni içeren bir Web sayfası bulursunuz.
()	Arama işleçlerini gruplamak için kullanılır.	Türk (yemeklere or evleri) arama metni sonucunda hem Türk yemeklere hem de Türk evleri geçen sayfalar bulunur.
*	Harfler ve kelimeler yerine genel olarak kullanılır (her şey demekter.)	Micro* araması yaparsanız içinde microelectronic, microcomputer, microfarad vb. ifadelerin gectiği sayfaları bulursunuz.

Arama ve tarama işlemlerinizde dikkat edeceğiniz bazı özel noktaları yukarıdaki bilgiler ışığından tekrar özetlemek gerekirse şu sonuçlara varılabilir.

Özel adları büyük harf ile yazınız.

Mehmet Akif Ersoy

Birden fazla kelimeden oluşan ifadeleri ve konuları, yazıldığı şekliyle aratmak için “.....” içerisinde yazmanız gerekir.

“Important events in sports”

Hiyerarşik bir sıra izleyen aramalarda yine “....” işaretlerin kullanın ve kelimeler arasında boşluk bırakınız.

Turkey and “sports in the world”

Doğru arama ifadelerini ve terimlerini kullanmak arama işlemini kısaltacak ve daha çabuk sonuca ulaştıracaktır. Arama işlemlerinde en büyük sorun parazitlerdir. Bu parazitler ilgisiz veya önemsiz siteler olup ciddi sitelerin arasına karışmıştır. +(gerekli) veya – (gereksiz) işleçlerini kullanarak parazitler azaltılabilir. Arama sonucunda mutlaka bulunmasını istediğiniz kelimenin önüne + işaretini, bulunmamasını istediğiniz kelimenin önüne – işaretini koyunuz.
Öncelikle kullandığınız arama servisinin yeteneklerini iyi öğreniniz. Arama işleçleri kullanarak tarama aralığını daraltınız. Boolean işleçler kullanarak hit’lerinizin (bulduğunuz maddelerin) aradığınız şeyin uygunluğunu arttırabilirsiniz. Webcrawler bu tür işleçlerin kullanıldığı en iyi yer diyebiliriz.
Anahtar kelimenizle ilgili bir linki tıkladığınız da sizi başka linklere götürebilecek referanslar içerebilir.
Çoğul arama yerine tekil kelime ile arama yapın. Çünkü bir çok arama motoru tekil alt dizinleri bulur. Örneğin books yazdığınızda book kelimesine bakar. Bir nesneyi genellemek için izin verilen kısaltmalar kullanın. Örneğin surgery, surgerles, surgical yerine surg* gibi.
Yaygın ve genel arama terimleri kullanmayın veya kullanmak zorunda kalırsanız onları da özel kelimelerin de yer aldığı bir ifade içinde kullanın. Örneğin book terimi, “book binding” gibi bir ifade içinde yer almazsa aradığınız sonuca ulaşmanız oldukça gecikir.
Yazılışını tam olarak bilmediğiniz bir madde ararken çeşitli yazılış biçimlerini bir arada giriniz. Örneğin Kaddafi, Khaddafi, Quaddfy, Quaddaffi gibi.
And işleci, birbirine bağlı ve birbirini tamamlayan kelime/ kelimelerde kullanılması daha uygundur. Or işleci ile ise birbirinden bağımsız olarak birkaç kelimeyi aynı anda aratabilirsiniz.

1.5. TÜRKÇE İÇERİKLİ ARAMA YAPMA

Arama motoru kavramı ülkemizde de gelişmektedir. Çok dar kapsamlı da olsa bir çok Türkçe içerikli Konu Rehberleri ve Tarama Servisleri hizmete girmiştir. Ancak konunun başında geniş bir şekilde açıklanan arama motorlarının Türkçe içerikli sayfaları da (özellikle Yahoo ve Altavista oldukça başarılı) bulduğunu unutmayalım. Bu arama motorları Türkçe anahtar kelimeleri de bulabilmektedir.

http://www.arabul.dominet.com.tr adresi, Türkiye’nin ilk arama motoru örneği olup çok geniş bir konu kataloğu sunmakta ve sorgulama yapabilme imkanı vermektedir. Bunun dışında aşağıda adresleri de deneyebilirsiniz.

http://www.list2000.com.tr

http://www.ada.net.tr/elibrary

http://www.nerede.com

http://www.aranan.com

http://www.arama.com

http://www.vakvak.com

1.5.1. Arama Motoru Örneği

Yahoo Arama Motoru

Address çubuğuna www.yahoo.com Enter tuşuna basalım. Ekrana Buraya resim gelecektir.

Uyarı

Web sayfaları sık sık güncellendiği için www.yahoo.com adresine bağlandığızda sayfa düzeni değişmiş olabilir.

Şekil 1 Yahoo arama motorunun ana sayfası

Aramak istediğiniz kelime veya kelimeleri Search yazan çubuğa yazdıktan sonra Enter tuşuna basarak veya fare ile Search düğmesini tıklayarak amacınıza ulaşabilirisiniz. Aradığınız kelimeyi Education (eğitim), Computers and Internet (Bilgisayarlar ve Internet) veya Business and Economy (İş ve Ekonomi) linkini tıklayarak sınıflandırılmış olarak daha da hassas ve seçici olarak yaptırabilirsiniz. Şekil 1’den görüldüğü gibi Search düğmesi yanına advanced search linki eklenmiştir bu linki tıklayarak aramanızı nerede yapacağını belirleyebilirsiniz. Yahoo ve Usenet şeklinde sunulan arama alanı seçilir. Yahoo kısmının işaretli olması durumunda Yahoo üzerindeki kayıtlarda aram yapılır. Usenet ise haber grupları uzerinde arama yapar.

Find only new listing added during the past kısmındaki oku tıklarsanız aramanın en son 3 yıl (3 years), 1 ay (1 month), 1 hafta (1 week) veya 1 gün (1 day) içindeki bilgilere göre yapılmasının sağlarsınız. Aradığınız bir kelimeyi tekrar aratmak istediğinizde bu seçenekleri kullanarak örneğin san 1 ay

veya 1 hafta içinde yeni eklenen bilgiler içinde aratma yapabilirisiniz. Bu imkan size devamlı izlediğiniz bir konu üzerinde daha hızlı ve verimli bir araştırma yapmanızı sağlayacaktır.

After the first result page, display 20 matches per page seçeneği ile ilk gelen sayfadan sonra verilen konu ile ilgili sayfa başına kaç tane arama sonucunun (burada 20 verilmeş olup isterseniz oku tıklayarak sayıyı değiştirebilirsiniz) getirileceğini belirleyebilirsiniz.

Şekil 2 Fiber optic kelimelerini arama ekranı

Şekil 3 Fiber optic anahtar kelimesi için Yahoo'nun getirdiği sayfalar

Ekrana gelen sayfanın sağ tarafında bulunan kaydırma okları ile veya Page Down (ileri) – Page Up (geri) tuşları ile aşağı doğru inerek bulmak istediğimiz kelime ile eşleşen diğer Web adreslerine ulaşabiliriz. Bu adreslerde fare imlecinin el işaretine dönüştüğü (ki büyük olasılıkla mavi altı çizili yerlerdir) yerleri tıklayarak bu adreslere bağlanıp araştırmamızı yapabiliriz. Bu sayfanın en üstünde size bu konu ile ilgili kaç site bulduğunu göstermektedir. Search Result: Found 69 web pages for “fiber optik” . Burası bize ileride daha kaç tane 20 adreslik kısım olduğu konusunda bir fikir verir yani aşağı yukarı buradaki sayılar göre 69/20 yaklaşık olarak 4. Ancak bazı durumlarda anahtar kelimenizi arttığınızda 100.000-300.000 Web sayfası karşınıza gelebilir. Gelen sayfanın en altına inersek (ctrl+end tuş takımına basabilirsiniz) karşımıza çıkar.

Şekil 4 Arama sonuçlarının sıralandığı sayfanın alt kısmı

Görüldüğü gibi arama sonuçlarının altında Next 20 matches ( Sonraki 20 eşleme) yazılı kısmı tıklarsanız bu konu ile ilgili diğer bir 20 tane daha arama sonucunu görebilirsiniz.

Şekil 5 İçeriğinde fiber ve optic kelimeleri bulunan Web sayfaları

1.6. INTERNETTE SINIFLANDIRILMIŞ ARAMA

Internet üzerinde bir çok site bizlere shareware veya freeware programları ayağımıza getirmektedir. Ancak unutmamak lazımdır ki bu programlar zip veya arj ile sıkıştırılmış ve arşivlenmiştir. Özellikle FTP siteleri yerine WWW arşivlerini tercih edenler için bir çok site arasından seçtiğimiz siteler aşağıda verilmiştir.

1.6.1. Program Siteleri

http://www.pcworld.com.tr(Türkiye)

http://www.simtel.netscape

http://www.winsite.com

http://www.windows95.com

http://www.win95.com

http://www.jumbo.com

http://www.shareware.com

http://www.download.com

http://www.ded.com/nonags/index.html

http://www.bsoftqare.com/sctlg.htm

1.6.2. Kişi Adresleri

Bu adreslerde adını soyadı veya bazı bilgilerini (yaşadığı şehir vb. gibi) bildiğiniz kişilerin e-posta adreslerini bulabilirsiniz.

http://www.bigfoot.com

http://www.laf.com

http://www.accumail.com

http://www.whowhere.com

1.6.8.Web Kameraları (WebCam): İnteraktif Röntgencilik

Bu sitelerde, yerleştirilmiş kameralar ile online (canlı) görüntü alabilirsiniz:

http://www.chron.com/voyager

http://www.www.earth.com

http://www.surfline.com

http://www.dcn.com

1.6.9.Multimedya Siteleri

http://www.sgl.com

http://www.futurewawe.com

http://www.headsoff.com

http://www.macromedia.com

1.6.10.Ticari Web Siteleri

http://www.amazon.com

http://www.levi.com

http://www.expedia.com

http://www.investor.com

2- HABER GRUPLARI

2.1.Haberlerle İlgili Bilgiler

Elektronik posta gönderme ve almanıza olanak vermesinin yanında, Ootlook Express UseNet haberleşme grupları ya da tartışma grupları da denilen topluluklarla iletişim kurmanıza imkan veren özelliklere sahiptir. (UsenetNet İnternet’ten önce kullanılan bir haber dağıtma sistemidir.) Bu yeteneklere sahip programlara genel olarak haber okuyucuları denir.

Haberleşme programları İnternet’teki herkese açık ya da bir şirket intranet’indeki özel tartışma programlarıdır. Bunlar düşüncelerinin, inançların ve bilgilerin paylaşması için kullanılırlar. Bu soru sorabilir ve tüm dünyada buna yanıtlar alabilirsiniz. Şu anda 35.000’den fazla İnternet haberleşme grubu bulunmaktadır. Her haberleşme grubu bir konusu gibi geniş kapsamlı ya da TV programı ya da şarkıcı gibi dar bir kapsamda yer alabilir.

Magazinler gibi bazı haberleşme grupları çirkin, tartışmalı ve müstehcen konularla ilgilenebilirler. Çözüm günlük yaşamınızda da yaptığınız gibi sizi kızdıracak makaleleri okumamaktadır.

Size gönderilenleri almak için bir haber sunucusuna bağlanmalısınız. Sunucu genellikle İnternet servis sağlayıcınız tarafından sunulur. Ancak, bağımsız

diğer kuruluşların da bu tür servisleri vardır. Haberleşme sunucunuz desteklediği bütün haberleşme gruplarının bir listesini tutar ve bu gruba gönderilen tümmesajları

saklar. Tüm haberleşme gruplarını destekleyen çok az sunucu vardır. Ancak, birçok sunucu en popüler grupların binlercesinin desteklemektedir. Gönderilen mesajların çok büyük sayıda olması nedeniyle birçok sunucu sadece birkaç gün, bir hafta ya da belirli bir süre bu mesajları saklamaktadır.

Haberleşme sunucunuz tarafından desteklenmeyen mesajları okumak isterseniz ya da son iki günde tüm haberleşme gruplarına gönderilen mesajarı izlemek isterseniz, www.DejaNews.com isimli Web sitesini inceleyin.

Her haberleşme grubunun bir adı vardır. Bu isim bir kategoriden, altbaşlıktan ve diğer ifadelerden oluşur. Örneğin:

rec.music.guitar.classical

haberleşme grubu klasik gitar müziği hakkında tartışmalarla ilgilenmektedir. Her gün yenileri eklenen birçok kategori bulunmaktadır. Ancak, en popüler haberleşme grupları UseNet tarafından tanımlanan ve Tablo5-1’de gösterilen kategorilere ayrılmaktadır.

. Outlook Express News’ın Kullanımı

Kategori	Konular
alt	Çeşitli. Haberleşme gruplarının en karışık olanıdır. Bir çoğu tecavüzkar, saçma ve münakaşalı haberleşme grubudur.
biz	İşle ilgili
comp	Bilgisayar ve bilgisayar bilimi
news	Yeni kullanıcılar için bilgiler de dahil, haberleşme gruplarının yönetilmesi ve kullanımı
rec	Sanat, müzik, hobi gibi eğlence ile ilgili
sci	Bilim ve bilimsel araştırma
soc	Sosyal konular, politika
talk	Kamuyla ilgili forumlar

2.2. Haber Ayarlarının Saptanması ve Değiştirilmesi

Outlook Express sizi bir haberleşme grubuna bağlamadan önce, ona haber sunucunuzun adını belirtmelisiniz. Bu bilgi size İnternet servis sağlayıcı ya da sistem yöneticiniz tarafından verilir. Genel olarak bu bilgiyi Haberler komutunu ilk verdiğinizde açılan İnternet Sihirbazı’nda belirtirsiniz. Eğer haberleşme grubu makaleleri yanıtlamak ya da kendi makalenizi göndermek istiyorsanız, elektronik posta sunucunuzda doğru tercihleri yaptığınızdan emin olun.

Sihirbazda gerekli tüm haber bilgilerini verdikten sonra, Outlook Express haber sunucunuzla bağlanarak sunucuda bulunan tüm haberleşme gruplarını yükler. Servis sunucunuzun 10.000’den daha fazla haberleşme grubunu destekleyebileceği nedeniyle bu işlem zaman alabilir. Tüm haberleşme grubu isimleri sizin sisteminizde saklanır. Böylece, bir grubun aranması sunucudaki bir listeye göre yapılmasından daha kısa sürer.

Eğer haberleşme grubu bilgilerini değiştirmek ya da yeni bir haberleşme sunucusu eklemek isterseniz, Araçlar menüsünden Hesaplar komutunu verin. İnternet Hesapları iletişim penceresi açıldığında Haberler sekmesini tıklayıp Ekle ya da Özellikler düğmesini tıklayıp yönlendirmeleri izleyin.

Outllok Express, birden fazla haberleşme sunucusuna erişmenize olanak verir. (Örneğin, hem bir harici haberleşme sunucusuna hem de şirketin tartışma haber sunucusuna bağlanmak isteyebilirsiniz.) Her sunucu Klasör Listesi’nde bir simgeyle gösterilir.

2.3. Haber Grubunda Hiyerarşi

Sayıları binlere ulaşan haber grupları, konulara göre hiyerrarşik bir yapıya sahiptirler yani aşamalı olarak dallanırlar. Mesaj göndermekisteyen bir kullanıcı da, bu hiyerarşik yapı içinde, içeriğine göre, mesajını bir haber grubuna (news group) gönderir. Bir kişinin gönderdiği bir mesaj (e-posta) hiyerarşik bir yapıda dağıtılır ve dünya üzerinde internet erişimi olan kişiler tarafından bir UseNet Servis Sağlayıcısı aracılığı veya News programı özelliği olan Netscape ve Explorer gibi programlar ile okunabilir. Her alt grubun altında başka alt gruplar da vardır. Çok ciddi konuları ele alan gruplar olduğu gibi şamata ve gırgır konulu gruplar da vardır.

Bügün sayısı on binleri bulan haber grupları kısaltılmış kelimeler kullanırlar. Aşağıda görüldüğü gibi, üst seviyede (top level) bazı gruplamalar vardır.

bit. Bitnet listserv grupları

comp. Bilgisayar grupları (computer)

sci Bilim grupları (science)

soc. Sosyal ve kültürel içerikli gruplar (social)

info. Bilgi teknolojisi (information)

rec. Eğlence, spor, müzik ve hobi konuları

(recreation)

talk. Genelde pek bilinmeyen bazı konulardaki

tartışma (talking)

biz. Ticaret ve iş hayatı, edebiyat, güzel sanatlar

vb.

misc. İşsizlik, çocuk bakımı vb. herhangi bir konu

(miscellaneous)

news. Usenet haberleri ile ilgili genel konular, FAQ

belgeleri

alt. Belli bir gruplaması olmayan her türlü konu

(alternate)

K12. Genelde Orta Öğretimle ilgili konular

clari. Online günlük gazete

Her alt grubun altında başka alt seviye gruplar(sub-level) da vardır. Bu yapı, hiyerarşik olarak dallana dallana ilerler (ağaç yapısı). Adlardaki her bir nokta sembolü, ilgili üst grubun diğer alt dallarını göstermektedir. Bu haliyle hiyerarşik düzen, standart iletişim sistemlerdeki alt-dizin (sub-directory) yapısını andırmaktadır. Örnek vermek gerekirse,

comp

comp.os

comp.os.linux

comp.os.linux.admin

comp.os.linux.hardware

soc

soc.culture

soc.culture.Turkey

soc.culture.Turkey.Anatolia

rec

rec.sports

rec.sports.football

2.4. Haber Gruplarını ve Mesajlarını Görmek

Bu, internete erişim şeklinize ve çalıştığınız bilgisayar ortamına bağlı olarak değişebilir. Ancak, günümüzde daha çok NNTP protokolü kullanan bir kullanıcı arayüz programı (News programı) ile veya az kullanılmakla beraber bu platformlara erişilmesini olanaklı kılan bir USENET servis sağlayıcısı üzerinden haber okuma yapılır.

Popüler News programlarına , PC ortamlarda Windows için Microsoft Read News, Netscape Collabra, Unix için tin ve pine örnek olarak verilebilir. Macintosh için iyi bir News okuma programı olan News Watvher, ftp://ftp.acns.nwu.edu/pub/newswatcher adresinden alınabilir.

News programınızın setup’ında Usenet servis sağlayıcısının internet domain adını (news server) vermeniz gerekir (news.turnet.net.tr, news.metu.edu.tr gibi). İlk kullanımda, genellikle, eğer varsa bağlandığınız ISS şirketinizin haber sunucusu seçilir.

Günümüzdeki tüm Web tarayıcıları standart olarak ya programla tümleşik news modülleri ile ya da standart news://URL adresleri ile erişimi, bir Web

tarayıcısı (Netscape Communicator, Microsoft İnternet Explorer gibi= üzerinden olmaktadır. Bunun dışında, web arayüzü ile herkese Usenet’e erişme imkanı sağlayan servisler de var. Bunlardan en popüleri DejaNews sitesidir; http://www.dejanews.com adresine Web tarayıcınız ile bağlanıp ( alt.binaries öbekleri dışındaki) tüm usenet gruplarını okumanız ve bu gruplara mesaj göndermeniz olasıdır. Diğer bir popüler adres ise http://clarinet.com’dir.

Haber gruplarına Netscape ve Internet Explorer gibi WWW tarayıcılar yoluyla erişim formatı (tanımlanmış bir haber sunucusu bulunmak şartıyla) örnekleri aşağıdaki şekildedir:

News://alt.romance

News://comp.os.linux

News://rec.food.cooking

2.5. Outlook Express Programından Haber Gruplarına Erişim

Outlook Express’ten, Araçlar Menüsünden Hesaplar seçeneğini seçerek Haber Grupları sekmesine girilerek.

Şekil 1 Haber Grubunun ana sayfası

Ekle düğmesine basıldığında eklenecekler menüsü görünür, bu menüden Haberler seçerek Haber Grubu Ekleme işlemi başlatılır. Ardından çıkan formlara sırasıyla, İlk forma isim yazılır.

Şekil 2 İlk forma isim yazma ekranı

İkinci forma e-mail adresi yazılır.

Şekil 3 ikinci forma e-mail yazma ekranı

Üçüncü forma haber sunucusunu adını (mesela; news.metu.edu.tr),dördüncü ve son forma kullanıcı adı ve şifresini yazarak işlemi bitirmek için ileri(next) düğmesine basılır.

Bundan sonra çıkacak form işlemin tamamlandığını bitirmek için son (Finish) düğmesine basılmasını isteyecektir. Böylece tanımlama işlemi bitmiş olacaktır. Haber grupları listesinin görülmesi ve seçilmesi (abone olunması)gerekir.

Hesaplar formunda çıkılırken, form görünerek, haber gruplarının yüklemek istenip istenmediği sorulur. Evet seçeneği seçildiği anda, haber grupları yüklenmeye başlanacaktır. Bu işlemin birkaç dakika sürebileceğini ve ne kadar haber grubu alındığını gösteren bir form çıkacak ve alma işlemi devam ettiği sürece form bilgi vermeye devam edecektir

İşlem bittiğinde üçüncü aşama haber gruplarından istenilen haber grubuna üye olmak vardır. Üye olmak için öncellikle, ilgilendiğimiz haber grubunu bildiren anahtar kelime girilerek sadece o haber gruplarının görünmesini sağlamak için “aşağıdaki işaretli alana” anahtar kelime (mesela;delphi) yazılır

Bu durumda listede sadece “delphi”ile ilgili alanlar bulunacaktır. Bunların içerisinde istenen haber grupları (Ctrl+Fare veya Shift+Yön tuşları ile) seçilerek abone ol düğmesine basılır. İstenen haber gruplarına abone olunmuştur.

Bir sonraki aşama, artık abone olduğumuz haber gruplarındaki haberleri okuyarak, onlara cevap yazmak olacaktır.haber gruplarını okumak için, sol pencereden haber grubu, üste pencereden de okunmak istenen haber seçilerek alt pencereden okunabilir. İstenirse, yanıtla düğmesine basılarak cevap verilebilir.

Bazı Haber Gruplarının Listesi

News Servisi Adı	Dışarıdan erişimde haber postalama
news.metu.edu.tr(?sadece tr domainlerine?)	Evet
news.itu.edu.tr	Hayır
news.ku.edu.tr	Hayır
news.escort.net.com	Hayır
News.turk.net (yerel Türkçe forum grupları)	?
news.mag.net.tr (yerel Türkçe magnet grupları	Evet
news.aidata.com.tr (yerel Aidata grupları)	Evet

KAYNAKÇA

Yıldırımoğlu, Murat, Internet Information Server,1.Baskı: Nisan 2001
İnan, Aslan, Internet Explorer 5, Sistem Yayıncılık:138 ,Ocak 2000, Ankara
Microsoft Internet Explorer 4.0 Düzey 1 Bilgisayar Eğitimi Sistemleri, MCI Systemhouse, 1998 İstanbul
Eryılmaz, Selami, Yavaş, Mustafa, Alabay, Nurettin, Bilgisayar Teknolojileri Kullanımı, Mart 2001 Ankara

Tablo 1. Arama Operatörleri İşleçleri

Ne işe yarar

Örnek

Turkey and “sports in the world”

1.5. TÜRKÇE İÇERİKLİ ARAMA YAPMA

Uyarı