Site hosted by Angelfire.com: Build your free website today!
http://fencim.cjb.net

Karışımları ayırma yöntemleri

    Maddeler doğada saf halden ziyade karışım halınde bulunurlar. Örneğin etrafımızdaki hava bir gaz karışımıdır, içtiğimiz su içerisinde çok miktarda mineral maddelerin bulunduğu bir karışım dır, deniz ve göl suları da bir karışımdır.
    Doğadan elde ettiğimiz bazı karışımları ayırarak kullanırız. Örneğin ham petrol doğadan elde edildiği şekliyle kullanılamaz. Damıtılarak; benzin, motorin, fueloil, zift gibi maddelere ayrıştırılır.
    Elle-süzerek ayrıştırma: Basitçe maddeleri elek, süzgeç gibi araçlar kullanarak ayırmaktır. Örneğin kumu çakıllardan bir elek yardımıyla rahatça ayırabiliriz. Ya da bulanık suyu bir süzgeçten geçirerek çamurundan ayırabiliriz.
cozmeyontemi.gif - 2692 Bytes
     Öz kütle farkıyla ayırma: Öz kütle maddelerin kendilerine has ve ayırt edici özellikleridir. Her maddenin öz kütlesi farklıdır. Sadece aynı cins maddelerin öz kütleleri aynıdır. Maddelerin öz kütlelerine bakarak aynı madde olup olmadıklarına karar verebiliriz. Örneğin iyice çalkalanmış zeytinyağı- su karışımını düşünelim. Su ve zeytinyağının öz kütleleri farklı farklıdır. (doğal olarak yoğunlukları da) bu karışımı ayırmak istersek bir süre beklememiz yeterli olacaktır. Çünkü öz kütle farkından dolayı öz kütlesi daha küçük olan zeytinyağı bir süre sonra kabın üstünde toplanacak su ise kabın dibinde kalacaktır. Su-talaş yada su-tebeşir tozu karışımlarını da benzer şekilde ayrıştırabiliriz. Dinlendirme ile ayrıştırma:Örneğin çamurlu suyu (su-çamur karışımı) ayrıştırma yöntemlerinden biri de dinlendirmedir. Dinlendirmeye bırakılan çamurlu suda bir süre sonra çamur suyun dibine çökecek üstte temiz su kalacaktır.
kristallendirme.gif - 2581 Bytes
     Çözme ve kristallendirme ile ayrıştırma: Örneğin demir tozları ile tuzun karıştığını düşünelim. Bu karışımdan tuzu ayırmak için şu yöntemi kullanabiliriz. Demir tozu – tuz karışımını suya atarsak, demir suda çözünmezken tuz suda çözünür. Bu yöntem çözme yöntemidir. Kaptaki tuzlu sudan ise tuzu ayırmak için kabı ısıtarak suyun buharlaşmasını sağlarız böylece geriye tuz kalmış olur. Bu yönteme (tuzu sudan ayırma) kristallendirme denir. Deniz suyundan tuz elde edilmesi bu şekilde gerçekleşir.
     Mıknatıs ve elektrik ile ayırma: Önceki örnekte demir tuzu demir tozlarından ayırmak için pekâla mıknatıs kullanabilirdik. Mıknatıs demir tozlarını çektiğinden tuz ayrıştırılmış olur.
     Elektrik ile ayırma da benzer şekilde gerçekleşir. Elektriğe zaafı olan maddeleri bulundukları karışımlardan elektriği kullanarak rahatlıkla ayırabiliriz. Örneğin bir evimizde şekerin karabiberle birbirine karıştığını düşünelim bunları ayırmak için elektriği kullanabiliriz. Yün bir kumaşa sürterek elektrik yüklediğimiz plastik bir çubuğu karışım tutarsak elektrikten etkilenen karabiber tozlarını plastik çubuk çekerek bu karışımın ayrılmasını sağlamış olacaktır.


damitma.gif - 4059 Bytes
     Damıtma ile ayırma: İki yada daha sıvının karışmasından oluşan karışımları damıtarak ayırabiliriz. Örneğim ham petrolden çeşitli yakıt ve sanayi maddeleri elde edilmesi bu yolla gerçekleşmektedir.
     Damıtma olayında karışan sıvıların farklı kaynama noktaları etkili olmaktadır. Örneğin su – alkol karışımını damıtarak ayırabiliriz. Çünkü suyun kaynama sıcaklığı 100 C0 iken alkolün kaynama sıcaklığı 70 C0 dır. Böylece bu karışımı ısıtarak kaynamaya bırakırsak karışımın sıcaklığı 70 C0 ‘a geldiğinde alkol kaynamaya başlayacaktır. Buharlaşan alkolü başka bir kaba aktarmak suretiyle sudan ayırmış oluruz.




Bileşikler

     İki yada daha fazla elementin belirli oranlarda bir araya gelerek kendi özelliklerini kaybedip oluşturdukları tamamen yeni ve saf maddeye bileşik denir.
     Bileşiklerin özellikleri:
    1. Homojendirler.
    2. Belirli erime ve kaynama noktaları vardır.
    3. Yalnızca kimyasal yollarla bileşenlerine ayrılabilirler. Fiziksel yollarla ayrışmazlar.
    4. Yapı taşı moleküldür.
    5. Bileşiği oluşturan elementler belirli oranlarda birleşirler. Oranın değişmesi ile bileşik de değişir.
    6. Bileşik kendini meydana getiren elementlere benzemez. Kendine has özellikler taşır.
    7. Formülleri vardır. Örneğin: H2O (su) CO2 (karbon di oksit) NO2 (Azot di oksit) CaCO3 (kalsiyum karbonat) H2SO4 (hidrojen sülfat yada sülfirik asit) NH3 (amonyak) HCl (hidroklorik asit)
    8. Yapısında en az iki cins atom vardır.

Molekül

     Birden fazla atomun bir araya gelerek oluşturdukları bağımsız yapıya molekül denir.
molekuller.gif - 3406 Bytes
     Bileşiklerin elementlerine ayrıştırılması
     Bileşiklerin elementlerine ayrışması olayı ancak kimyasal yollarla mümkün olur.
     Isı enerjisi ile ayırma: Bileşikleri ayrıştırmada kullanılan etkili yöntemlerden biri de ısıtmak tır.
     Elektrik enerjisiyle ayrışma (elektroliz): Bileşikleri elektrik enerjisini kullanarak bileşenlerine ayırma işine elektroliz denir. Örneğin su elektrolizle kendisini oluşturan Hidrojen ve Oksijene ayrışır.
    Elektroliz sonunda üretecin (+) ucunun bulunduğu elektrotta Oksijen molekülleri (-) ucun bulunduğu elektrotta hidrojen molekülleri toplanacaktır.
    Elektroliz sonunda içinde Oksijen bulunan tüp yakılacak olursa parlak bir alev görülürken diğer tüpün yakılması sonucu patlama ile karşılaşılacaktır.

elektroliz.gif - 5087 Bytes
http://fencim.cjb.net