The Conquest of Bread - Κεφάλαιο 15ο

[ Αρχική | Περιεχόμενα | Post ]

Μετάφραση του/της James Sotros από το αγγλικό κείμενο.

Ο διαχωρισμός της εργασίας

 

Η Πολιτική Οικονομία έχει πάντα περιοριστεί στο να εκθέτει γεγονότα που συμβαίνουν στην κοινωνία και να τα δικαιολογεί προς το συμφέρον της κυρίαρχης τάξης. Γι’ αυτό, τάσσεται πάντα υπέρ του διαχωρισμού της εργασίας που δημιουργήθηκε από τη βιομηχανία. Έχοντάς τον (σ.τ.μ.: το διαχωρισμό αυτό) βρει κερδοφόρο για τους καπιταλιστές τον έχει αναγάγει σε αρχή.

Κοιτάξτε το σιδηρουργό ενός χωριού, λέει ο Άνταμ Σμιθ, ο πατέρας της σύγχρονης Πολιτικής Οικονομίας. Εάν αυτός δεν έχει ποτέ συνηθίσει να φτιάχνει καρφιά θα το πετύχει μόνο με σκληρή δουλειά σφυρηλατώντας διακόσια ή τριακόσια την ημέρα, τα οποία ακόμα και σ’ αυτή την περίπτωση θα είναι κακής ποιότητας. Αλλά εάν αυτός ο ίδιος σιδηρουργός ποτέ δεν έχει κάνει τίποτε άλλο στη ζωή του εκτός από καρφιά, τότε θα μπορέσει εύκολα να μας προμηθεύσει δύο χιλιάδες τριακόσια κατά τη διάρκεια της ημέρας. Και ο Σμιθ καταλήγει στο συμπέρασμα: «Διαχωρίστε την εργασία, ειδικευτείτε, προχωρήστε στην εξειδίκευση, επιτρέψτε μας να έχουμε σιδηρουργούς οι οποίοι να γνωρίζουν μόνο να κατασκευάζουν κεφαλές ή αιχμές καρφιών και με αυτό το μέσο θα παράγουμε περισσότερα. Θα γίνουμε πλούσιοι».

Το γεγονός ότι ένας σιδηρουργός που έχει καταδικαστεί σε όλη του τη ζωή να φτιάχνει κεφαλές καρφιών και έχει χάσει το ενδιαφέρον του για τη δουλειά του, εξαρτώμενος εξ ολοκλήρου από την ευσπλαχνία του εργοδότη του με την περιορισμένη του βιοτεχνία, το ότι θα μπορούσε να σταματούσε τη δουλειά για τέσσερις μήνες το χρόνο και ότι ο μισθός του θα μπορούσε να ελαττωθεί όταν θα μπορούσε αυτός εύκολα να αντικατασταθεί από ένα μαθητευόμενο, ο Σμιθ δεν σκεφτόταν καν γι’ αυτά όταν αναφώνησε: «Ζήτω ο διαχωρισμός της εργασίας. Αυτό είναι το πραγματικό χρυσωρυχείο που θα εμπλουτίσει το έθνος!» Και όλοι ζητωκραύγασαν μαζί.

Και αργότερα όταν ο Sismondi ή ο J.B.Say άρχισαν να καταλαβαίνουν ότι ο διαχωρισμός της εργασίας, αντί να εμπλουτίσει το έθνος, εμπλούτισε μόνο τους πλούσιους και ότι ο εργάτης, του οποίου η ζωή καταστρέφεται για να φτιάχνει το δέκατο όγδοο μέρος μιας πινέζας, αναπτύσσεται κατά βλακώδη τρόπο και πέφτει στη φτώχεια – τι πρότειναν οι επίσημοι οικονομολόγοι; Τίποτα! Δεν είπαν στον εαυτό τους ότι με την εφ’ όρου ζωής αφοσίωση στη μία και απαράλλαχτη μηχανική εργασία ο εργάτης θα χάσει την νοημοσύνη του και το εφευρετικό του πνεύμα και ότι, αντίθετα, μια ποικιλία ασχολιών θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα μια αξιοσημείωτη αύξηση της παραγωγικότητας του έθνους. Αλλά αυτό είναι το σημαντικότερο ζήτημα που έχουμε μπροστά μας.

Εάν, πάντως, είναι μόνο οι οικονομολόγοι που κηρύσσουν το μόνιμο και συχνά κληρονομικό διαχωρισμό της εργασίας, τότε ίσως τους επιτρέψουμε να το κηρύσσουν όσο έχουν την ευχαρίστηση να το κάνουν. Αλλά οι ιδέες που διδάσκονται από γιατρούς, με τα φίλτρα της επιστήμης, ενσταλαζόμενα στα μυαλά των ανθρώπων διαστρεβλώνοντας τη σκέψη τους, τους κάνουν να ακούν επανειλημμένα για το διαχωρισμό της εργασίας, τα κέρδη, το μερίδιο, την πίστωση κλπ., μιλώντας γι’ αυτά σαν να ήταν προβλήματα λυμένα προ πολλού και οι άνθρωποι - και οι εργάτες επίσης – τερματίζουν φιλονικώντας όπως οι οικονομολόγοι και σεβόμενοι τους ίδιους φετιχισμούς.

Γι’ αυτό βλέπουμε μερικούς σοσιαλιστές, ακόμα και αυτούς που δεν έχουν φοβηθεί να επισημάνουν τα λάθη της επιστήμης, να δικαιολογούν το διαχωρισμό της εργασίας. Μιλώντας τους για την οργάνωση της εργασίας κατά τη διάρκεια της Επανάστασης αυτοί απαντούν ότι ο διαχωρισμός της εργασίας πρέπει να διατηρηθεί, ότι εάν ακόνιζες πινέζες πριν την Επανάσταση πρέπει να κάνεις το ίδιο και μετά από αυτήν. Αλήθεια, δεν θα πρέπει να εργαστείς περισσότερες από πέντε ώρες την ημέρα, αλλά θα ακονίζεις πινέζες σε όλη σου τη ζωή, ενώ άλλοι θα κάνουν σχέδια μηχανών που θα είναι ικανές να ακονίζουν εκατοντάδες ή και εκατομμύρια πινέζες κατά τη διάρκεια της ζωής σου και ξανά άλλοι θα είναι ειδικοί σε υψηλότερους κλάδους των γραμμάτων, της επιστήμης των τεχνών κ.λπ. Γεννήθηκες για να ακονίζεις πινέζες, ενώ ο Παστέρ γεννήθηκε για να ανακαλύψει τον εμβολιασμό ενάντια στον άνθρακα. Η Επανάσταση θα σας αφήσει και τους δύο να εξασκείτε τις σεβαστές σας εργασίες. Λοιπόν, αυτή είναι η φριχτή αρχή, η τόσο βλαβερή στην κοινωνία, η τόσο κτηνώδης στο άτομο, η πηγή τόσων κακών, που προτείνουμε να συζητήσουμε τις ποικίλες της εκδηλώσεις.

Γνωρίζουμε τα αποτελέσματα του διαχωρισμού της εργασίας πάρα πολύ καλά. Είναι προφανές ότι έχουμε διαχωριστεί σε δύο τάξεις: από τη μια πλευρά, οι παραγωγοί, οι οποίοι καταναλώνουν ελάχιστα και είναι απαλλαγμένοι από το να σκέφτονται, επειδή κάνουν μόνο φυσική εργασία και οι οποίοι εργάζονται σκληρά, επειδή το μυαλό τους παραμένει αδρανές και, από την άλλη πλευρά, οι καταναλωτές, οι οποίοι, παράγοντας ελάχιστα, μόλις και μετά βίας κάτι, έχουν το προνόμιο να σκέφτονται για τους άλλους και οι οποίοι σκέφτονται πάρα πολύ, επειδή ολόκληρος ο κόσμος αυτών που εργάζονται σκληρά με τα χέρια τους είναι άγνωστος σε αυτούς. Οι εργάτες της γης δεν ξέρουν τίποτα για μηχανές και εκείνοι που εργάζονται σε αυτές δεν γνωρίζουν τίποτα για γεωργία. Η ιδανική εικόνα της σύγχρονης βιομηχανίας είναι ένα παιδί που είναι υπεύθυνο για μια μηχανή και που δεν μπορεί και δεν πρέπει να καταλάβει το γιατί και ένας προϊστάμενος που του επιβάλει πρόστιμο εάν η προσοχή του μειωθεί για κάποια στιγμή. Η ιδανική εικόνα για τη βιομηχανική γεωργία είναι να καταργήσει τη γεωργική εργασία εντελώς και να οικοδομήσει έναν άνθρωπο, ο οποίος  κάνει ιδιόρρυθμες δουλειές για να συντηρήσει ένα ατμοκίνητο αλέτρι ή μια αλωνιστική μηχανή. Ο διαχωρισμός της εργασίας σημαίνει ετικετοποίηση και σταμπάρισμα των ανθρώπων για όλη τη ζωή τους – μερικοί για να ενώνουν σκοινιά σε εργοστάσια, μερικοί για να είναι προϊστάμενοι σε εταιρίες, άλλοι για να σπρώχνουν καλάθια με κάρβουνο σε ένα συγκεκριμένο τμήμα ενός ορυχείου, αλλά κανείς από αυτούς να μην έχει μια ιδέα για μια μηχανή σαν σύνολο ούτε για τις εταιρίες ούτε και για τα ορυχεία. Και, ως εκ τούτου, καταστρέφεται μέσα τους η αγάπη για εργασία και η ικανότητα για την εφεύρεση, η οποία, στην αρχή της σύγχρονης βιομηχανίας, δημιούργησε τα μηχανήματα, για τα οποία είμαστε τόσο πολύ υπερήφανοι.

Αυτό που έχουν κάνει για τους μεμονωμένους εργάτες θέλουν επίσης να το κάνουν και για τα έθνη. Η ανθρωπότητα έπρεπε να διαχωριστεί σε εθνικά εργαστήρια, έχοντας το καθένα την ειδικότητά του. Η Ρωσία, διδαχτήκαμε, είχε την τύχη από τη φύση να καλλιεργεί καλαμπόκι, η Αγγλία να γνέθει μπαμπάκι, το Βέλγιο να φτιάχνει ρούχα, ενώ η Ελβετία ήταν για να εκπαιδεύει νοσοκόμες και γκουβερνάντες. Επιπλέον, κάθε ξεχωριστή πόλη έπρεπε να αναπτύξει μια ειδικότητα. Η Λυών ήταν για να υφάνει μετάξι, η Auvergne για να φτιάξει δαντέλες και το Παρίσι φαντασιόπληκτα αντικείμενα. Οι οικονομολόγοι πίστευαν ότι η εξειδίκευση άνοιξε ένα απέραντο πεδίο για την παραγωγή και την κατανάλωση και ότι μια εποχή ενός απεριόριστου πλούτου για τον άνθρωπο ήδη είχε αρχίσει.

Αλλά αυτές οι σπουδαίες ελπίδες εξαφανίστηκαν τόσο γρήγορα όσο γρήγορα εξαπλώθηκε και η τεχνική γνώση. Από τη στιγμή που η Αγγλία υφαίνει μπαμπάκι μόνη της ή υπάρχουν μεταλλεργάτες μεγάλης κλίμακας και το Παρίσι φτιάχνει καλλιτεχνικά παράξενα αντικείμενα κλπ., όλα πήγαν καλά και οι οικονομολόγοι μπορούν να κηρύξουν τον επονομαζόμενο διαχωρισμό της εργασίας χωρίς να τους εμποδίσει κανείς.

Αλλά υπάρχει ένα νέο ρεύμα σκέψης που παρακινεί όλα τα πολιτισμένα έθνη να παράγουν κατασκευάσουν για τον εαυτό τους. Το βρίσκουν επωφελές να παράγουν αυτά όσα πριν προμηθεύονταν από άλλες χώρες ή από τις αποικίες τους, οι οποίες, με τη σειρά τους, στόχευσαν στην απελευθέρωσή τους από τη μητέρα-πατρίδα. Επιστημονικές ανακαλύψεις παγκοσμιοποίησαν τις μεθόδους παραγωγής και από εκεί και πέρα ήταν άχρηστο οι διάφορες χώρες να πληρώνουν υπέρογκα ποσά στο εξωτερικό για κάτι που θα μπορούσε εύκολα να παραχθεί στο έδαφός τους. Δεν πυροδοτεί τότε αυτή η βιομηχανική επανάσταση μια συντριπτική έκρηξη στη θεωρία περί διαχωρισμού της εργασίας, η οποία υποτίθεται ότι θα ήταν τόσο ηχηρή;

 

σχόλια - διορθώσεις - παρατηρήσεις

Last changed: June 22, 2003