Locatie van Guantánamo Bay op CubaGuantánamo Bay is een marinebasis van de Verenigde Staten aan de Guantánamobaai op Cuba. De basis ligt aan het zuidelijke gedeelte van de baai.

De basis omvat behalve de marinefaciliteiten ook de luchthaven McCalla Field en fortificaties. De basis is een trainings- en opleidingscentrum voor de Atlantische vloot van de Amerikaanse marine. De bijnaam van de basis luidt Pearl Harbor of the Atlantic. De installaties van de basis beslaan een oppervlak van ongeveer 117 km².


Geschiedenis

De basis Guantánamo Bay werd gevestigd in 1898, toen de V.S. aan het eind van de Spaans-Amerikaanse Oorlog Cuba op Spanje veroverden door de invasie van Guantánamo Bay. De regering van de V.S. least het gebied sindsdien van Cuba. Het leasecontract kan slechts worden verbroken indien beide partijen wederzijds toestemming zouden verlenen het contract te beëindigen. Vanaf 2004 is het de enige actieve basis van de V.S. op communistisch grondgebied. Er zijn circa 3.000 manschappen actief. De V.S. blijven vasthouden aan de leasevoorwaarden, bestaande uit twee documenten die in 1902 en 1903 werden ondertekend, en een verdrag uit 1934. Hierin staat dat de V.S. "volledige jurisdictie en controle" over het gebied hebben, terwijl Cuba wordt erkend als rechthebbend op de uiteindelijke soevereiniteit. De overeenkomst stelt verder dat de V.S. 2.000 gouden muntstukken (omgerekend ca. 4000 euro) per jaar aan leasegeld zullen betalen.

Sinds Fidel Castro in Cuba aan de macht is heeft hij slechts één keer de huur van de basis geïnd, omdat hij de basis als onrechtmatig beschouwt. Hoewel er geen diplomatieke relaties tussen de V.S. en het communistische Cuba bestaan, zijn de V.S. en Cuba overeengekomen vluchtelingen van Cubaanse afkomst aan de Cubaanse autoriteiten over te dragen en vluchtelingen van Amerikaanse afkomst aan de V.S. over te dragen (voor misdrijven verricht op Guantánamo Bay).

De controle van de V.S. over het Cubaanse grondgebied is nooit populair geweest bij de Cubanen. De Cubaanse regering sloot de waterleiding van de basis af, waardoor de Verenigde Staten zich gedwongen zagen water uit Jamaica in te voeren en vervolgens waterzuiveringsinstallaties te bouwen. Tegenwoordig is de basis zelfvoorzienend en voorziet hij in zijn eigen water en elektriciteit. Twee bejaarde Cubanen komen nog dagelijks door de noordoostelijke poort om op de basis te werken, maar de Cubaanse regering staat geen nieuwe aanstellingen toe.

Detentie van gevangenen

In het laatste kwart van de twintigste eeuw werd de basis gebruikt om Cubaanse en Haïtiaanse vluchtelingen te huisvesten die op zee waren onderschept. Vanaf 2002 echter wordt een klein deel van de basis gebruikt om verdachte al-Qaeda- en Talibangevangenen uit onder andere Afghanistan vast te houden. De laatste keer dat er nieuwe gevangenen bijkwamen was op 22 september 2004, toen 10 gevangenen uit Afghanistan werden overgebracht. Momenteel worden er ongeveer 520 vermeende terroristen zonder bewijs vastgehouden.

De eigenaardige juridische status van Guantánamo Bay was een factor in de keus voor Guantánamo als detentiecentrum. Omdat de soevereiniteit van Guantánamo Bay uiteindelijk bij Cuba berust, stelden de V.S. zonder succes dat personen die in Guantánamo worden vastgehouden juridisch buiten de V.S. verblijven en dus niet de constitutionele rechten hebben die zij op Amerikaans grondgebied zouden hebben. In 2004 verwierp het Amerikaanse Hooggerechtshof dit argument in de zaak Rasul v. Bush bij meerderheidsbesluit en besliste dat de gevangenen in Guantánamo Bay toegang tot Amerikaanse hoven hebben. Het juridisch argument was dat de V.S. de exclusieve controle over Guantánamo Bay hebben.

Drie Britse gevangenen die in 2004 werden vrijgelaten hebben verteld dat er sprake is van voortdurende martelingen, seksuele vernedering, gedwongen drugsgebruik en godsdienstige vervolging door Amerikaanse troepen op Guantánamo Bay. Ze hebben een 115 pagina's dik dossier opgesteld met gedetailleerde beschuldigingen. Zij beschuldigen ook de Britse autoriteiten van de martelingen op de hoogte te zijn zonder actie te ondernemen. Hun beweringen werden bevestigd door twee Franse en een Zweedse ex-gevangene. De rapporten van de pers betreffende de opsluiting en de duidelijke marteling van een Britse gevangene die momenteel in Guantánamo Bay verblijft, leidden tot wijdverspreide verontwaardiging in het Verenigd Koninkrijk.

Op 26 november 2003 verklaarde de directeur-generaal van het Internationale Rode Kruis, Angelo Gnaedinger, dat op Guantánamo Bay ook kinderen van twaalf jaar oud gevangen zouden zitten. Het Rode Kruis onderhandelde op dat moment met de Amerikaanse regering over het lot van de gevangen op de basis.

Recent

Verzetstrijders kregen doorgaands ook de status van krijgsgevangene. Hierbij was het wel belangrijk dat de gevangene zichtbaar deel uitmaakt van een bewapende groep (en zich dus niet vermomt als een burger). De definities werden door de VS vaak soepel geïnterpreteerd om gevangenen die gevangen waren in het kader van de War on Drugs ook de status van krijgsgevangene te geven.
Sinds de oorlog in Afghanistan (om het Taliban regime ten val te brengen) en de Tweede Golfoorlog worden deze regels echter, met name door de VS, zeer strikt uitgelegd. De reden hiervoor is dat de strijders zonder de status van krijgsgevangene (de VS definiëren deze gevangenen nu als vijandige strijders) minder rechten hebben en het voor de VS dus makkelijker is deze mensen vast te houden zonder aanklacht. Dit gebeurt momenteel onder andere in Guantanamo Bay. Officieel maken de VS tegenwoordig een onderscheid tussen vijandige krijgsgevangenen en krijgsgevangenen van de VS en bondgenoten. De eerste categorie wordt de status van krijgsgevangene onthouden.

Internationaal is deze behandeling van gevangenen omstreden. Veel landen vinden dat deze strijders gezien moeten worden als geregelde troepen van een regering die niet erkend wordt door de gevangennemende mogendheid. Dat betekent dat ze als krijgsgevangenen moeten worden behandeld. Mensenrechtenorganisaties, zoals Amnesty International, protesteren om verschillende redenen tegen deze aanpak. Van belang is vooral dat de VS de gevangenen geen vrijlating in het vooruitzicht stellen en hun ook niet aanklagen (dus als gewone gevangene behandelen binnen het Amerikaanse recht). De regering van de VS is echter van mening dat deze strijders terroristen zijn en daarom niet onder de bescherming van de Conventies van Genève of de Amerikaanse wet vallen.