| BILGISAYAR NEDIR? Bilgisayar, kullanicidan aldigi verilerle mantiksal ve aritmetiksel islemleri yapan; yaptigi islemlerin sonucunu saklayabilen; sakladigi bilgilere istenildiginde ulasilabilen elektronik bir makinedir.
Bu islemleri yaparken veriler girilir, islenir, depolanabilir ve çikisi alinabilir. Bilgisayar islem yaparken hizlidir, yorulmaz, sikilmaz. Bilgisayar programlanabilir. Bilgisayar kendi basina bir is yapmaz. DONANIM
NEDIR? Bilgisayarlarin fiziksel kisimlarina donanim denilmektedir. Elle tutulabilirler.Ekran, klavye, Sabit disk (harddisk), fare, yazici, bellek,
mikroislemci, tarayici,… YAZILIM
NEDIR? Donanimi kullanmak için gerekli programlardir. Bilgisayarin nasil çalisacagini söylerler. Elle tutulmazlar. Belirli bir islemi yapmak üzere bilgisayara kurulurlar (set up, install). Örnegin: Kelime islem (word processor) programlari son kullanicilarin yazi yazmasi için kullanilir. Tablolama (spread sheet), sunu (presentation), programlama dilleri (Pascal, C ...), ses (sound) programi gibi. GIRIS
NEDIR? Kisi tarafindan veya bilgisayar tarafindan saglanan verilerdir. Bu veriler, sayilar, harfler, sözcükler, ses sinyalleri ve komutlardir. Veriler giris birimleri tarafindan
toplanir. ISLEM
NEDIR? Veriler insanlarin amaçlari dogrultusunda, programin yetenekleri ölçüsünde islem basamaklarindan geçer. BELLEK
NEDIR? Verilerin saklandigi yerdir. Giris yapilan veriler, islenen veriler bellekte
saklanir. Bilgisayar tarafindan üretilen rapor, döküman, müzik, grafik, video, resimlerdir. Islenmis sonuçlarin yazili olarak ekrandan veya diger çikis birimlerinden çikarilmasidir. MERKEZI ISLEM BRIMI Merkezi islem birimi-MIB (Central Processing
Unit-CPU): Bu, bilgisayarin çalismasini düzenleyen ve programlardaki komutlari tek tek isleyen birimdir. Islem hizina göre çesitli modelleri vardir: Pentium islemci, 80486, 80386, 80286, 8088, 8086.
Merkezi islem birimi, aritmetik ve mantik birimi ile kontrol ünitesinden olusur. . Aritmetik ve mantik birimi (Arithmetic & Logic Unit -ALU) : dört islem, verilerin karsilastirilmasi, karsilastirmanin sonucuna göre yeni islemlerin seçilmesi ve kararlarin verilmesi bu birimin görevidir. . Kontrol ünitesi ( Control Unit -CU) : Islem akisini düzenler, komutlari yorumlar ve bu komutlarin yerine getirilmesini
saglar. ANA BELLEK Ana Bellek (RAM - Random Access Memory- Rastgele Erisimli Bellek): Programlarin ve verilerin kullanildiklari zaman geçici olarak depolandiklari yerdir. MIB'de islemler yapilirken ana bellekte saklanan veriler kullanilir ve islenen veriler (bilgi) RAM bellekte tutulur. Elektrik kesildiginde ana bellekteki veriler kaybolur. Birimi megabayt (MB)'dir. PC'lerde 8, 16, 32, 64 MB bellekler kullanilmaktadir.
Veri Birimi BYTE'dir. Bir Byte 8 Bittir. 1 Bit 0 ya da 1'den (kapali devre=0, açik devre=1) olusur.
1 BYTE 1 karakter'dir.
1024 BYTE = 1 KiloByte'dir. (KiloByte = KB)
1024 KB = 1 MegaByte'dir. (MegaByte = MB)
1024 MB = 1 GigaByte (GigaByte = GB)
1024 GB = 1 TeraByte (TeraByte =
TB) RAM BELLEK "Random Access Memory": Rastgele erisimli bellektir. Istenilen bölgesine bilgi depolanabilir, silinebilir, okunabilir, degistirilebilir. Yalniz elektrik kesintisi veya makineyi kapatma durumunda tüm bilgiler silinir. 1 MB, 4 MB, 8 MB, 16 MB, 32 MB, 64
MB,... ROM BELLEK " Read Only Memory " Sadece okunabilir bellektir. Bu bellek üretici firma tarafindan hazirlanmistir. Bilgileri okunabilir fakat üzerinde bir degisiklik yapilamaz. Bu bilgiler makineyi kapatma veya elektrik kesintisinden etkilenmezler ve silinmezler. Kullanici tarafindan verilen komutlari isleme koyar. RAM bellege göre oldukça pahalidir. Gelisen teknoloji ROM bellek ailesine iki yeni türü daha
kazandirmistir. PROM Programlanabilen ROM bellektir. EPROM Hem silinebilen hem de programlanabilen ROM bellektir. DIS BELLEK BRIMLERI Dis Bellek Birimleri (Secondary Memory Devices - Ikincil Bellek Araçlari): Verilerin kalici olarak saklandigi yerdir. Dis bellek birimleri sabit diskler, disketler, CD'ler ve teyplerdir. Günümüzde birimi giga byte (GB)'dir. PC'lerde 2.1, 3.2 GB harddiskler
kullanilmaktadir. GIRIS BRIMLERI Giris Birimleri (Input Devices): Bilgisayarlara veri girmekte kullanilan araçlardir. Klavye, fare, disket, harddisk, joystick, tarayici (scanner), mikrofon, ekran (dokunmatik), CD, barkod okuyucu ... Çikis Birimleri Çikis Birimleri (Output Devices): Bilgisayarda elde ettigimiz dosyalarin çikislarini görmek için kullanilan birimlerdir. Ekran, yazici, datashow ... ÇEVRE BIRIMLER 1-GIRIS BIRIMLERI
Klavye
Üzerinde harfler, sayilar, isaretler ve bazi islevleri bulunan tuslarvardir. Q Klavye ve F Klavye (Türkçe Daktilo Klavyesi) olmak üzere iki sekilde siniflandirilabilir.
q Türkçe klavye 179
f Türkçe klavye 440
Klavye üzerinde numaralar, Kilitler (Caps Lock: Bir kez basildiginda sürekli büyük harf yazar. Ikinci kez basildiginda sürekli küçük harf yazar, Num Lock, Scroll Lock), Özel Tuslar (Alt, Shift, Control, Alt Gr). ISIKLI KALEM
Çizgisel (bar) kodlari okumada, sekil çizme ve elyazisi yazmada kullanilir GRAFIK MASASI
Özel bir kalem kullanarak ekranda yazi ve sekillerin gözükmesini saglayan küçük kare biçiminde masa JOYSTICK
Genellikle oyun oynamak için kullanilir. Üzerinde bulunan tuslarla çalistirilarak bilgisayara komut verilmesi
saglanir. DOKUNMA EKRANLARI
Ekranda gözüken komut üzerine parmak ile dokundugunda o komutun çalismasini saglayan ekran tipidir. FARE
Ekranda gözüken imleç yardimiyla komut girisi yapmaya yarar. Farenin çevre birimi olarak kullanilmasiyla isaretleme, tiklama ve sürükleme yapilarak islemler yaptirilir.
Imleç: Farenin ekran üzerinde nerede oldugunu gösterir.
Tiklama: Farenin sol tusuna bir kez basilmasidir.
Çift Tiklama: Farenin sol tusuna kisa araliklarla iki kez tiklanmasidir. Bir simgeye yüklenen islevinin yerine getirilmesini saglar.
Sürükleme: Farenin sol tusunu basili tutarak imlecin yerinin
degistirilmesidir. TARAYICI
Resim, grafik ve önceden yazilmis yazilari bilgisayar ortamina aktarmakta kullanilir. 300x600 dpi, 600x600 dpi, 600x1200 dpi, 600x2400 dpi ...
Optik karekter okuma (Optic Character Reader-OCR) CD ROM SÜRÜCÜ
Son yillarda yaygin olarak kullanilmaya baslanan veri depolama birimidir. 650 MB ...
Bir CD'de 24 Ciltlik bir ansiklopedideki yazilar, resimler, video klipler, animasyon ve sesler saklanabilir. Bir program yüklerken 20-40 disketin takilip çikarilmasi yerine CD-ROM'lar tercih edilir. CD-ROM'lar özellikle çok büyük yer kaplayan çoklu ortamlarda (multimedia=ses+video+resim+animasyon) yazilmis yazilimlar için zorunludur
CD-ROM üzerindeki bilgiler günümüzde degistirilememektedir. CD-ROM'lara bilgi yazmak için, yazilabilir.
CD-ROM'lar kullanilarak CD-ROM yazicilarla kopyalama yapilmaktadir.
CD_ROM sürücülerde müzik CD'leri de dinlenebilir.
Bir CD sürücü alirken veri transfer hizinin büyük olanlar tercih edilmelidir. Günümüzde yaygin olarak 32 Hizli CD-ROM sürücüler satilmaktadir.
1 CD-ROM'a 650 MB veri depolanabilir. Son yillarda yapilan çalismalarla CD-ROM'lara daha fazla veri depolama olanagi da çikmistir.
1 MB kalin bir roman kadardir (resimsiz). 1 CD-ROM'a 20 cilt kalinligindaki bir ansiklopedi depolanmaktadir. Bu ansiklopediler ses, resim, video görüntü, animasyon ve grafik (multimedya) özellikleri de içermektedir.
Disketlere ve harddiske veriler magnetik olarak kaydedilirler. Verilerinizin bozulmamasi için disketlerinizi magnetik ortamdan uzak tutunuz.
CD-ROM'lardaki veriler optik olarak kaydedilirler. Kolay bozulmazlar.
CD-ROM'lardaki verilerin korumak için çizilmemesine dikkat etmek gerekir.
CD-ROM sürücü varsa hard diskten sonraki en son sürücünün adini alir. Örnegin: Hard Disk C ve D ise, CD-ROM sürücü E ile belirtilir.
Bunlarin yaninda Laser Disk Sürücüsü, video, kamera, mikrofon, .......televizyon ve radyo'da giris birimi olarak kullanilmaktadir ÇIKIS BIRIMLERI DISKET SÜRÜCÜ:
Hem giris hem de çikis birimidir. Disket denilen magnetik ortama veri yazilabilen ve üzerindeki verileri okuyabilen bir birimdir.
Disket verileri magnetik ortamda saklar. Disketlerin kullanimi ve tasinmasi kolaydir. Veri tasimakta ve yedekleme amaciyla kullanilirlar. Disketlere veriler kopyalanabilir, eklenebilir, silinebilir, degistirilebilir
Disketlerdeki verilerin bozulmamasi için; disketlerin magnetik ortamdan, sicaktan, soguktan, nemden, günes isinlarindan uzak tutmak gerekir.
Bozulan disketler Windows 95 programinda scandisk programi kullanilarak kurtarilabilir. (Baslat-Programlar-Donatilar-Sistem Araçlari-Scandisk)
1 yüksek yogunluklu (HD-High Density) disketin boyu 3.5 inç (=8.89 cm)'dir.
Disketin yazilabilir ve silinebilir olmasi için disketin açma kapama dügmesinin kapali olmasi gerekir. Disketin kayan penceresi hiç bir zaman açilmamalidir.
Disket sürücü için A harfi kullanilir. Ikinci disket sürücü veya sanal disket sürücünün adi da B'dir.
Bir 3.5 inç'lik yüksek yogunluklu (High Density kisaca HD diye gösterilir) disket 1.44 MB veri alir.
720 KB veri alan 3.5 inçlik disketler de eski disket sürücülerle kullanilmaktadir.
Daha önceki yillarda, 5.25 inçlik yüksek yogunluklu disketler 1.2 MB veri disketlerle, 180 KB ve 360 KB veri alan disketler de kullanilmaktaydi.
Disketlerin kullanilabilmesi için biçimlenmesi (formatlanmasi) gereklidir. Formatlama disketi iz ve sektörlere bölerek bilgisayarin kullanimina hazir hale getirmektir. EKRAN
Hem giris hem de çikis birimi olarak kullanilir. Giris ve çikis birimlerinden gelen verilerin sonuçlarinin ekranda gözükmesini saglar.
Bilgisayarla kisi arasinda iletisi saglar.
Bir text ekranin genisligi 80 karakter, boyu 25 satirdir.
Grafik ekranda pikseller (nokta) bulunur. Bir ekranda ne kadar çok piksel varsa ekranin çözünürlügü artar. 640 x 480 piksel, 800 x 600 piksel, 1024 x 768 piksel gibi. Ekranin kaliteli olmasinin çok büyük önemi vardir Ekranlardan titresimsiz ve az radyasyonlu olanlari tercih edilmelidir. Ekranlarin boyutu, 14 inç, 15 inç, 17 inç, 20 ve 21 'dir. Genellikle ucuz oldugu için 14 inçlik ekranlar kullanilmaktadir. 1 MB, 2MB, 4 MB bellekli ... ekran kartlari bulunmaktadir.
Ekrandalardaki görüntü netligi noktalar arasindaki uzaklikla ilgilidir. Iki nokta arasindaki uzaklik ne kadar azsa o kadar iyi görüntü elde edilir. Ekrandaki noktalar arasi uzakligi 0.28 mm ve daha az olanlar tercih edilmelidir. Non Interlaced monitörler daha az
VGA (Video Graphich Adaptor) 640*480 16 renk ekran
sVGA (Super Video Graphich Adaptor)
16 renk : 4 bit renk
256 renk: 8 bit renk, 640 * 480, 512 K bellek
65 536 renk: 16 bit renk , 1024 * 768, 2 MB bellek
16 777 216 renk: 24 bit renk, 1280 * 1024, 4MB bellek SABIT DISK SÜRÜCÜ
Sabit disk sürücü, bilgisayarin bilgi depolamak için kullandigi en temel birimdir. Sabit disk kapali bir kutu içinde bilgisayarin içinde bulunmaktadir. Sabit disk sürücü, verileri bir dizi dönen magnetik yapraklarda magnetik olarak saklar. Her magnetik yaprakta okuma ve yazma islemini yapan okuma yazma kafasi vardir. Daha çok veri kaydedilir. Sabit disk tasinamaz.
Sabit disk, merkezlerinden geçen bir mil üzerine üst üste yerlestirilmis plaklara benzer. Bu plaklar mil ile beraber belirli bir hizda dönerler ve bu sirada okunurlar veya üzerlerine yeni bilgiler yazilir. Erisim hizi ve kapasitesi yüksektir Bir sabit diskin bir veriyi bulma hizinin DÜSÜK olmasi, o sabit diskin verilere ulasma hizinin YÜKSEK oldugunu gösterir. Örnegin, sabit diskteki okuma yazma kafasi, bir veriye 10 ms (mili saniye, 1 sn/1000)'de erisirse; ayni veriye 19 ms'de erisen sabit diske göre daha hizli okuma yapmis olur.
Sabit disklerin kapasitesi ne kadar büyük olursa o kadar çok bilgi saklanabilir.
Sabit diskler bilgisayarin ana kartina IDE (Integrated Drive Electronics), SCSI (Small Computer System Interface- skazi diye okunur) veya EIDE (Enhanced IDE, gelistirilmis IDE) diye adlandirilan kablolarla baglanirlar.
Sabit diskler C harfiyle temsil edilirler. Diger sürücüler varsa bu harfleri izler. Örnegin, ikinci bir harddisk ya da harddiskin ikinci bölümü varsa
D'dir. Sabit diskler zamanla dolar. Bazi dosyalari silmek gerekir. Silinecek dosyalari rastgele seçmemek; bilinçli olarak yapmak gerekir. Bazi dosyalar yedeklendikten sonra silinebilir. Bazi dosyalar sikistirma programlari ile sikistirilarak daha az yer kaplamalari saglanir.
Sabit diski ana karta baglamak için kablolar kullanilir. Bunlar:
IDE (Integrated Drive Electronics)
SCSI (Small Computer System Interface)
EIDE (Enhanced (gelistirilmis IDE) YAZICI
Ekranda gözüken bilgileri kagit üzerine yazdirmaya yarar. Yazicilar;
Nokta vuruslu yazici (dot matrix): 9 igneli ve 24 igneli olabilir. Serit takilarak kullanilir. Dakikada 1-3 sayfa hizinda olabilirler. Sürekli form kagidi kullanilabilir.
Mürekkep püskürtmeli yazici(ink jet): Dakikada 1-8 sayfa basabilir. Kartus takilarak kullanilir. Renkli çikis alinabilir. 300 dpi -
lazer yazici (laser): 300 dpi- , dakikada 4, 8, 12 ... sayfa baski, toner
kullanilir. LCD PANEL
Bilgisayara baglanilarak kullanilir. Bilgisayar ekraninda gözükenleri duvara yansitmak amaciyla tepegözün üzerine konulur. Ekranda gözükenler duvarda veya perdede genis olarak görünür. KULAKLIK VE HOPARLÖR
Bilgisayar tarafindan üretilen veya kaydedilmis sesleri duymak için kullanilir.
Ses Karti: CD kalitesinde, 16 bitlik, ses alabilmek için kullanilir. Ses kartlari sayesinde ses kayiti aypilabilinir VIDEO
Bilgisayar tarafindan üretilen görüntü, ses, text ve diger verileri saklamaktakullanilir.
Iletisim Birimleri diger bilgisayarlara ve elektronik aletlere bilgi göndermeye ve bilgi almaya yarayan aletlerdir. MODEM
Telefon hatlari araciligiyla birbirine uzak yerlerde bulunan bilgisayarlar arasinda iletisim saglayan çevre birimidir. Modemler bilgisayar ve telefon sinyallerini birbirine çevirir. Telefonlarin kullandigi analog sinyalleri bilgisayarlarin kullandigi dijital sinyallere çevirir. Ayni sekilde tersini de yapar.
Fax olarak da kullanilabilir.
Hizlari: 14440, 32 K, 56 K ... 3- Müzik birimleri MIDI
(Musical Instrument Digital Interface- Müzik birimleri için Sayisal Arabirim): Bilgisayar araciligiyla yüksek kalitede elektronik müzik yapmada kullanilir. Müzik yapmak için özel donanim ve yazilim gerekmektedir. Müzik egitiminde ve beste yapmada kullanilmaktadir ANA KART
Üzerinde temel devrelerin bulundugu karttir. Bütün aygitlar ve kartlar ana karta baglidir. CD Sürücü, Disket Sürücü ve Disk Sürücü kablolarla ana karta
baglanir. MERKEZI ISLEM BIRIMI
Komutlarin islenmesi, aritmetik ve mantiksal islemler
yapilir. ANA BELLEK
Verilerin islendigi ve geçici olarak saklandigi yer.
EDO RAM,
SD RAM GÜÇ KAYNAGI
Normal 220 Volt elektrigi bilgisayarin kullanacagi volta çevirir. GENISLEME YUVALARI
Ses, v,ideo, radyo, tarayici, ekran, ethernet kartlarinin takildigi yuvalardir. ISA (8 Bit), VESA (16 Bit) ve PCI (32 bit) olmak üzere üç çesittir. PARELER PORT
Yazicilarin takilmasi için
kullanilir. EKRAN PORTU
Monitörü baglamak için
kullanilir. FARE VE KLAVYE PORTU
Fare ve klavyeyi baglamak için kullanilir SERI PORT
Fare, modem, tarayiciyi baglamak için kullanilir. COM (comunication) da denir. Genellikle, COM 1 farenin, COM 2 ise fax-modemin baglanmasi için
kullanilir. Kapasitelerine ve büyüklüklerine göre bilgisayar türleri:
1-Makro Bilgisayarlar
2-Mini Bilgisayarlar
3-Mikro Bilgisayarlar 1-MAKRO BILGISAYARLAR
Bunlar en büyük tiplerdir. Kapasiteleri Terabyte büyüklügündedir. Genellikle büyük sirketlerde, bilgi islem merkezlerinde, arastirma kurumlarinda ve üniversitelerde kullanilirlar. Ayni anda yüzlerce kullanici tarafindan kullanilabilirler 2-MINI BILGISAYARLAR
Orta boy bilgisayarlardir. Sigalari daha azdir. Ayni anda daha az kullanici tarafindan kullanilabilirler. Fiyatlari düsük ve isletme masraflari daha azdir. Orta boy isletmeler tarafindan tercih edilirler. 3-MIKRO BILGISAYARLAR
Tek kullanici için tasarlanmislardir. Ofis tutulmasinda etkin biçimde kullanilirlar.otomasyonunda, egitimde, yayin islerinde, küçük isletmelerin ticari hesaplarinin ve personel kayitlarinin AGLAR
Bilgisayarlarin birbirine baglanmasidir. Veriler, donanim ve yazilim paylasilarak maliyet düsürülür ve isler daha hizli yapilir. Ayrica bilgisayarlar arasi haberlesme de yapilir.
Yerel aglar (Local Area Network - LAN) dan baska diger ag türleri Genis Ag (Wide Area Network-WAN), Intranet (kurum içi ag) ve Internet
(Aglarin Agi) 'dir. Aglarda güvenlik sorunu vardir. Bunu çözmek için her kullaniciya Ag Yöneticisi tarafindan kullanici adi (login name) verilir. Kullanici adindan baska sadece kullanici tarafindan bilinen, gerektiginde kullanici tarafindan degistirilen, baska kisilerin bilmemesine dikkat edilen sifre
(password) kullanilir BILGISAYAR YAZILIMI: Kullanimi Serbest Olan Yazilimlar
Paylasilabilir Yazilimlar
Isletim Sistemi
Disk Isletim Sismtemi DOS
Yararli Programlar
Aygit sürücüleri
Programlama Dilleri
Uygulama Programlari
Ticari yazilimlar:
Eglence yazilimlari
Egitim ve Basvuru Yazilimlari
Çokluortam
(Multimedia) Yazilimlari Kullanimi Serbest Olan Yazilimlar Kullanimi Serbest Olan Yazilimlar (Public Domain): Kullanimi herkese açik olan yazilimlardir. Isteyen istedigi kadar kullanabilir. Istedigi kadar kopyalayip
dagitabilir. Paylasilabilir Yazilimlar Paylasilabilir Yazilimlar (Shareware): Copyright'li yazilimlardir. Yalniz belirli bir süre (15 gün, 1 ay, 2 ay gibi) deneme amaçli olarak kullanilabilir. Sürekli kullanim hakki için belirli bir miktar parayi (10-40 $) kayit ücreti olarak ödemek gerekir. Isletim Sistemi Isletim Sistemi (Operating Sistem): Kullanici ile bilgisayar arasinda iletisimi saglayan programlardir. Bilgisayar sisteminin tüm hareketlerini denetler. Sistemde bulunan MIB, ana bellek vb. kaynaklari yönetir Disk Isletim Sismtemi DOS (Disk Operating System):
Windows (3.1, 95, 98)
Windows NT
MAC OS, UNIX, LINUX … Yararli Programlar: Isletim Sistemi ile verilen format, sikistirma, kurtarma vb. Aygit sürücüleri (Device Driver): Çevre birimlerinin çalismasi için bilgisayara yüklenen programlar. Programlama Dilleri: Bir isi bilgisayara yaptirmak ancak belirli kodlarin belirli bir sira dogrultusunda kullanilmasi ile olanaklidir. Kullanilan bu koda programlama dili denilir. Yazilan kaynak kod program derleyici veya yorumlayici tarafindan bilgisayar diline çevrilir. Programlama dillerinden bazilari C, Pascal, Delphi, Java, Visual Basic, Visual C… Uygulama Programlari : Belli bir amaci gerçeklestirmek üzere üretilmis yazilimlardir. Örnegin, okul yönetim sistemi programlari, muhasebe programi, bilgisayar oyunlari, programlama dilleri derleyicileri vb.
Uygulama yazilimlari belirli uygulamalari çalistirirlar. Bilgisayarin çok amaçli olmasina olanak tanirlar ve islerin daha iyi yapilmasina yardimci olurlar. Kelime islemci (word processor) yazilimlari mektup, günlük plan, ders notu hazirlamada; tablolama programlari ögrenci not ortalamasi hesaplama, maas bordrosu yapmada; veri tabani yazilimi, ögrenci bilgilerinin saklanmasi, bulunmasi, güncellenmesi, düzenlenmesi ve rapor olusturulmasinda kullanilirlar.
Elektronik posta yazma, grafik hazirlama, masaüstü yayincilik, çalisma plani hazirlama, is akisi çizimi, web sayfasi olusturma programlari da uygulama yazilimlarina örnektir Ticari
yazilimlar: Muhasebe, tahmin yapm, proje yönetimede kullanilirlar. Eglence
yazilimlari: Oyun, ekran koruyucu Egitim ve Basvuru Yazilimlari: Bilgisayar Destekli Egitim yazilimlari, benzetim (simulasyon) yazilimlari, elektronik ansiklopedi, atlas. Çokluortam (Multimedia) Yazilimlari: Bilgisayar tabanli medya ile bütünlesik olarak hazirlanirlar. Ses, video, animasyon, resim içerirler. Çokluortam ansiklopedileri bunlara örnektir.
Yazilimlar donanima uyumlu ise çalisir. Isletim sistemi ile yazilimlar uyumlu olmalidir.
Yazilimlar disket ya da CD_ROM kullanilarak kurulur. Yazilimlari bilgisayara kurmak için ilk olarak genellikle SETUP (Windows 95 için), INSTALL (Windows 3.1 için), KUR (Türkçe yazilimlar için) çalistirmak gerekir. BILGISAYAR DOSYALARI:
Veri
Bilgi
Dosya
Kaynak dosyalar
Veri Dosyasi Veri: harfler, sayilar, grafikler Veri: harfler,
sayilar, grafikler Bilgi: Islenmis veridir. Dosya: Saklanan verilerin veya programlarin ismi. Dosya ismi genellikle iki bölümden olusur. Birinci bölümde dosyanin adi, ikinci bölümde dosyanin uzantisi yazilir. Iki bölüm bir nokta ile birbirinden ayrilir (dosyaadi.dosyauzantisi) Örnegin: yazili1.doc. yazili1 dosya adi; doc dosya uzantisidir. Dosya adi dosyanin içerigine uygun verilmelidir. Dosya uzantisini genellikle uygulama programi verir. Dosya uzantilari genellikle üç harften olusur. 1,2,4 harfli dosya uzantilari da vardir. .c,
.db, .html gibi. Kaynak dosyalar: Çalismadan önce makine diline çevrilmesi gerekmektedir. Örnegin pascal programlama dilinde yazilan bir programin çalismasi için makine diline çevrilmesi gerekmektedir. Bunun içinde o dosyanin pascal programlama dili kurallarina uygun olarak yazilip; pascal programlama dili derleyicisi tarafindan derlenmesi gerekmektedir. Veri
Dosyasi: Üzerlerinde silme, ekleme, degistirme yapilabilir. Içeriklerinin çiktisi yazicidan alinabilir veya baska birisine elektronik olarak postalanabilir. Yazili1.doc. bir dökümandir. Bir kelime islemcide yazilmistir. O kelime islemci çalistirilmadan dökümanin içi görülemez. Kelime islemci çalistirildiktan sonra içine girilip, degistirme, düzeltme, silme ve ekleme yapilabilir. Yazicidan çikisi alinabilir Lisans Anlasmasi ile kullanilan yazilimlar Satici ile son kullanici tarafindan Lisans anlasmasi yapilir. Bu lisans anlasmasi yazili olabilecegi gibi, yazilim kurulurken baslangiçta da yapilabilir.
Tek kullanici için lisans sözlesmesi yapilan yazilimlar, çok kullanilici için lisans sözlesmesi yapilan yazilimlar, anlasmali sayida kullanici için lisans sözlesmesi yapilan yazilimlar ve site lisansli yazilimlar
vardir. VIRÜSLER Sabit Diskleri virüslerden korumak gereklidir. Virüsler, genellikle bilgisayara zarar vermek amaciyla yazilmaktadir. Bilgisayarin isleyisinin kesilmesine, dosyalarin silinmesine, sistemin yavaslamasina yol açar. Virüsler, disketlerde bulunan programlarin içinde gizlenmis olarak bulunur. Disket, disket sürücüye takilip, virüslü dosya veya disket okutulduktan ya da içindeki programlar çalistirildiktan sonra bilgisayara geçer.
Virüslerden korunmak için virüs arama ve temizleme programlarini kullanmak gerekiyor. Her gün yeni virüsler yazilip, dagitiliyor. Bunun için de bilgisayarimizdaki virüs arama ve temizleme programlarini güncellemek gerekiyor.
Virüsler ayrica modemle iletisim sirasinda da geçebilir. Ayrica kopya programlarda da virüs bulunabilir. BILGISAYAR VE SAGLIK:
Bilgisayar karsisinda otururken
Göz sagligi
Yedekleme ve Dosya bakimi
Kullanici arayüzü
Diyalog Kutusu
Menü Çubugu
Açilan (Pull Down) Menüler
Simgeler
Dizinler ve Dosya Adlari Bilgisayar karsisinda otururken Masa yüksekligi 65-70 cm.
o Yüksekligi ayarlanabilir, sirti bele uygun ve esnek bir ergonomik koltuk
o Omuzlar rahat birakilmis
o Dik oturulmus ve sirt desteklenmis
o Kollar yatay veya biraz yukarida
o Dirsek ve eller düz bir çizgide
o Bacaklarin üst kismi yatay
Dizler 9 veya 110 derece açida olmali Göz sagligi
Bilgisayar kullanmadan önce bir göz muayenesinden geçmeli, görme bozuklugu varsa mutlaka düzeltilmeli
o Ekrandan 45-75 cm. uzakta oturmali
o Ekranin üst kenari ile göz hizasinin ayni seviyede olmasina dikkat etmeli
o Kagit tutucu kullaniyorsak bunu ekranla ayni hizada tutmali
o Odanin los isikli, aydinlatma 30-50 mumluk ve indirekt olmali
o Isik ekrana dik açiyla gelmemeli
o Isik yansima ve parlamalari önlemeli
15-20 dakikada bir kisa süre gözleri uzaga odaklayarak göz kaslarinin dinlenmesi
saglanmali. YEDEKLEME ve DOSYA BAKIMI Sabit diskte bulunan programlarin bir kopyasinin diskete alinmasidir. Yedekleme islemini yapmak için disketlere ya da CD-ROM'lara yapilabilir. Yedekleme için arj, zip, backup programlari kullanilabilir. Genellikle az kullanilan veriler sikistirilarak disketlere kopyalanir. Ayrica çok önemli dosyalarinda disketlere kopyalarinin alinmasi kullanicinin dosyalarin bozulmasina karsi önlem almasi bakimindan önemlidir.
Dosyalar, sabit disk üzerine yazilip silindikçe tek bir dosya fiziksel olarak bir kaç parçaya bölünmüs olabilir. Bu da dosyayi okuma hizini yavaslatir. Çünkü okuma kafasi dosyanin tümü üzerinde çalisirken farkli noktalara gidip gelmek zorunda kalacaktir. Okuma hizini artirmak ve parçalan dosyalari birlestirmek için birlestirme) DEFRAG yapilir. Programlar-Donatilar-Sistem Araçlari- Disk Birlestiricisi çalistirilir.
Disk üzerinde zaman zaman farkli nedenlerden dolayi bazi dosyalar bozulabilir. Özellikle bir dosya üzerinde çalisirken bilgisayarin dügmeden kapatilmasi, elektrik voltajindaki degisikler vb. buna neden olabilir.
Bu bozuk programlarin bir kismi kurtarilabilir. Bunun için Programlar-Donatilar- Sistem Araçlari-ScanDisk komutu
kullanilir. Kullanici Arayüzü: : Bilgisayar ve son kullanici arasinda iletisime izin verir. Bilgisayara kullanicilarin girislerini kabul eder ve hazirladigi çikislari gösterir. Yazilim ve donanimi bütünlestirir. Kullanicin yazilimin özelliklerini bilmesi ve bilgisayardaki ustaligi ile donanimi kontrol etmesini saglar. Son kullanicinin, kullanici arayüzünü anlamasi verimliligi
artirir. Diyalog Kutusu: Bilgisayar çalisirken bilgisayar bir mesaj gösterir.
Yardim Kutusu
Yardim Kutusu: Son yillarda yapilan programlarda kullanicinin ihtiyaci oldugunda aninda yardim edecek düzenlemeler
yapilmistir. Menü Çubugu: En üst satirda bulunur. Açilan (Pull Down) Menüler: Menü çubugunun üzerine basildiginda belirir. Simgeler: Belli bir isi yapan sekillerdir. Üzerinde disket simgesi olan sekil, çalisilan dosyayi diske kaydeder. Dizinler ve Dosya Adlari C:\Dizinadi\dosyaadi.dosya
uzantisi. Örnegin: C:\Belgelerim\yazili1.doc
C:\ Sürücü adi Belgelerim\ Dizin adi dosya adi dosya uzantisi yazili1 dosya ismi doc dosya uzantisi BILGISAYAR AÇILIRKEN NELER OLUR? Bilgisayar açildigi zaman, asagidaki islemler sirasiyla yapilir.
o Bilgisayar, ilk olarak ROM'da bulunan küçük bir programi çalistirir. Bu program, ana bellegin dogru çalisip çalismadigini denetler. Eger bir sorunla karsilasirsa ekrana mesaj yazar.
o Ana bellek denetlendikten sonra, bilgisayar A disk sürücüsünde disk olup olmadigini arastirir. Eger varsa, ROM'daki program diskteki iki sistem kütügünü yükler. Bu iki sistem kütügünü yükler. Bu iki sistem kütügü diskte yoksa veya A disk sürücüsünde disk yoksa, ayni islem, sabit disk=C üzerinde tekrarlanir. Bu da basarili olmazsa bilgisayar açilmaz. Çünkü isletim sistemi ana bellege yüklenememistir.
o Bu iki program çalistigi zaman, bilgisayar ayni diskte CONFIG.SYS adli bir dosya arar ve bulursa buna göre sistemin çalisma ortamini düzenler. Eger böyle bir dosya yoksa sistem normal parametreleri kullanarak çalisma ortamini düzenler.
o Ayni programlar daha sonra diskte, COMMAND.COM adli bir programi arar ve bunu çalistirir. Bu program, DOS isletim sisteminin iç komutlarini içerir. COMMAND.COM programinin çalistirilmasi, isletim sisteminin bir kopyasinin ana bellege konmasi demektir. Bu program, bilgisayar açik kaldigi sürece ana bellekte kalir.
o Bilgisayar daha sonra diskte AUTOEXEC.BAT adli bir toplu islem kütügünü arar. Toplu islem kütükleri içlerinde bir ya da daha fazla program çalistirma istegi olan kütüklerdir. Bu dosyayi bulduktan sonra bu dosyada bulunan komutlari çalistirir.
WINDOWS isletim sistemi yüklenir. | 
