Mahal na lupa,

tanggaping mo ang iyong mga sawimpalad na anal,

kaawaan mo sila.

Sa kanilang sariling pamamaraan, kahit hinamak,

tinangka nilang liwanagan

ang sulok ng utak ng tao

upang doo’y umusbong ang patibong ng kapayapaan.

Huwag mong higpitan ang yakap sa kanilang buto.

Ito si Nelson Mandela.

Buhat sa piitan, gayong walang mandala,

lumipad ang kanyang mukhaay naging bandila

ng lantay na kaitiman sa Timog Afrika,

na ang ibig sabihinay hindi dugo ang tutubos

sa kahirapan kundipag-ibig na puspos,

ha!ha!, kaya’t ang asya at Latin Amerika ay natakpan

ng alkitran- nagkulay abo pati ang buwan.

At nagising ang puting buwitre

sa sanlaksang tahimik na sigaw –

“Itim ay marangal!Itim ay marangal!” –

hanggang pumutok ang gallit, nahaluan ng salitre,

at ang siksik na kaitiman, na binasag lamang

ng kumikinang

na ngipin sa araw, pagkatapos tila ba ng

isang libong taon

(ganoon kasidhi ang pagkamuhi ng Puti)

ang nagbuwag sa piitan. Nagmartsa lang sila

buhat sa gubat hanggang impiyerno,

subalit ito ang nagpalaya kay Mandela

na walang mandala, walang madala

sa galak ng hangin at tomtom ng bundok

kundi ang kanyang pumutingbuhok,

ha! ha!, at sumasayaw na binti. Ang kalayaan

ang kanyang kasawian. Agad siyang nabusog

sa pangako ng puti at pangarap ng Itim,

narahuyo ang kanyang tula sa tula ng panimdim,

sa paniwalang ang lahat ng tao ay nilikhang pantay-pantay,

at ang kalawakan ay walang-hanggang pook

ng paghinga

O pagkain, Laking pagkakamali niya!Ang mga patay

lamang ang mga karapatan dahil siya’y di mapanaganib.

Isang gabing pusilit ang dilim- mahihiwa mo itong

tila kalamay-

ang malalamig at matatalas na galamay

ng buwitre ay kumayod sa litid

ni Mandela , nilabnot ang kanyang bitukaat atay

sa saliw ng bulwak ng tumututol na dugo,

at isinabit siyang patiwarik

sas sanga ng punong goma. Itinitik

ng mga tiktik ng naghaharing lahi ang babala

sa kanyang noo:“Huwag tularan ako.”

Lupa, alagaan mo ang kanyang buto.

Sa isang bansang walang Diyos, nililok niya ang santo

ng perestroika, ang pinsan ng demokrasya,

na unti-unting nagbasbas sa kalapati

ng katarungan na noo’y naghihingalo sa hawla.

Lupa, siya si Mikhail Gorbachev –

himas-himasin mo ang kanyang kalansay.

nawalan ba ng ningning at saysay

ang pinagsikapan ng kanyang makulay na buhay

sa yelo at semento ng kremlin?

Di ba tinapyas niya ang rebulto ni Lenin

na sumasakal sa gulay at pera?

Ay, Gorbachev ng liping doble-kara,

hanggang ngayon ay di naman matanto

kung sino ang tunay mong ina –

ang kadenang bakal sa Siberia

o ang mababait na salit sa Moscow.

Sapagkat ikaw ay supling ng poot at pag-asa,

nalansi mo ang Simbahan at Palengke

hanggang yakapin gn Isda ang Karit sabay bulalas,

“Kapatid ko!”Mabuting kaguluhan, ang pagtatamo

ng tinig ng isang bansang lugmok at gahol

sa demokrasya,

bundat ang tiyan sa hangin ng pangako na tila botete,

ngunit laging gutom sa kanin ng kasarinlan.Magilas

si Gorbachev, Lupa, sa pagtahak sa amtinik na landas

ng Poland at Lithuania, Latvia at Czechoslovakia,

kahit na tigib ng panganib ang kanyang kagila-gilalas

na ahkbang.Parang tikbalang o mangkukulam,

sabi ng kanyang mga kaaway habang lumalasap

ng kabyar; parang walang kamatayan, ismid

ng militar, at hinasa nila ang kanilang pangungusap,

binahiran ito ng lason, saka ipinukol sa kanyang

kabutihan!

Ano’ng inisip niya nang mapatid

ang dugo sa kanyang ugat?Gumuho ang dingding

sa Berlin,

gnunit kumapal ang sa Kremlin, tumaas ang presyo

ng bilihin

na tila ba buhat sa langit nanggagaling ang karne, itlog

at mantika.

Ay. Gorbachev na may balat sa ulo! Gorbachev na tinig

manyika!

Inisip niya nang umikot ang kanyang paningin:

“Nagbawas ako ng armas, umawit ng himig ng pag-ibig,

nakipagkamay na parang luku-luko sa mga luku-lukong

komunista

na naghahangad sirain ang daigdig –

at ano ang katuturan?Pinulaan ng mga Kano, sinabing

nagkukunwar lamang; minura ng Pulang Europa

nang hawiin ko ang tabing

ng hinagpis at paninikil; iniwang nag-iisa sa madawag

na gubat

ng kapangyarihan.”Sa pagbasa ng mga dokumento,

sa pagbuhat

ng mabigat na kasalanan ng Inang Rusya,

tumigil na tila ten ang makina

ng kanyang pagsisikap, sumikip ang mga pasilyo

sa kanyang puso na di maunawaan sa Pulang Kongreso.

“Niyakap nila ako,” sabi niya, “subalit may punyal

sa pagitan ng aming dibdib.ako lang ang nagdugo;

salapi ang dumaloy sa kanilang kamisadentro.”

Malinaw parang kristal na kumintal

sa komunistang langit ang kalatas:

“Perestroika – kalokohan!

Demokrasya – kaning-baboy!”

Kaya’t ang salita ni Gorbachev ay nautas,

hininga niya’y mabilis na napudpod.

Lupa, palaguin mo ang rosasa sa kanyang puntod.

Ito si Papa Juan Pablo Ikalawa, na tumataghoy

sa lamig at dilim sapagkat lalong tumatalim

sa kanyang puso ang panimdim.

Ilang taon niyang iwinagayway ang Isda at Krus

sa mga kuwarto

ng Vatican, pinausukan ng tawas ang mababhong

sulok

ng Kristiyanismo upang bumango

ang utak na bulok

at umagos sa kamunduhan ang mga utos ni Kristo.

Hinalikan niya ang alikabok

sa Pilipinas at Mexico, binindisyunan

ang mga mahihirap

sa Peru, ang mga api sa Fransya at Amerika,

ang mga estibidor sa Poland, nilasap

ang pait ng pag-iisa sa karangyaan, nag-ayunong tila

ermitanyo – lahat ay naglahong bula

sa magkaanib na pagsalakay ng kasakiman

at Demonyo.

subalit sa totoo, kahirapan ang gumapi

sa kanyang setro,

ang pumunit sa lumang damit na bumabalot

sa kanyang kapangyarihang pang-budhi, kaya’t

sa sigalot

ng Simbahan at Palengke, sa away ng bit7uka

at kaluluwa, nanaig ang karne at pitaka.

Walang bumili ng Langit na kanyang inilalako

upang matubos ang Diyos na nakapako.

Kapag siya’y nagdasal upang karahasan ay matanggal,

ang mga tao’y pumapatay upang makabili ng almusal’

kapag itinatangis niya ang pagtitinda ng laman at opyo,

lalong dumarami ang gahaman sa kasarian at tagatulak

ng bisyo’

kapag namagitan siya sa mga bansang naglalamas,

sumisiklab ang digmaan, nanganganak ang mga armas!

Laging masama ang kanyang kabutihan!

Kung talagang mahirap

ang maging mahirap, sawi na siya bago pa man

lumuklok

sa trono ni San Pedro sapagkat ang masaklap

na larawan ng milyun-milyong bibig na nagdarahop

sa India, Tsina at Tibet ay gumambala sa kanyang tulog

ghanggang parang multo na inubos niya nag gabi

sa paglalakad nang pabalik-balik sa mga pasilyo

ng kanyang palasyo,

kinakausap ang katahimikan sa tabi-tabi,

at paulit-ulit na inuusal, “Bakit di ninyo ako pakinggan?”

Isang gabing kabilugan ang buwan

(laging may romansa ang buhay ng isang Papa),

siya’y namataang pumupuslit sa pintuan patungo

sa Basilika,

maingat na lumalakad tila alimasag,

at doon, sa likod ng isang higanting haligi,

malamig na marmol, ay nakipagbulungan

sa isang di-kilalang lalaki.ano ang aligi

ng kanilang pag-uusap?Bago nabasag ang liwanag,

sabay

silang naglaho sa ulap ng bukang-liwayway.

Kinabukasan, natagpuan siyang naghihingalo

sa kanyang silid;

gumagalaw ang kanyang labi ngunit

di siya maintindihan ng kknayang kalihim

dahil walang tunog na lumalabas asa kanyang lalamunana.

Pangalan ba ng kausap sa dilim

ang kanyang ibig ipahiwatig?sa ilalim ng kanyang unan

ay may nakuha raw na dalawang hibla ng buhok

na di kanya.Nang puso niya’y di natumitibok,

at kalat na sa mundo ang kanyang pagpanaw,

inihandog sa alabok

ang kanyanng katawan.Ikaw, Lupa, ang tumanggap

sa luha

na parang di-masawatang baha

sa araw ng kanyang libing, ngunit batid kong ninais

mo rin,

habang siya’y iyong niyayapos, na matalos nag susi

sa misteryo ng kanyang kamatayan.

Sampung araw mundo’y nagdilim,

sumiklab ang digmaan sa pagitan ng mga lipi

ni Adan, naubos ang tanim sa bukid at tubig sa dagat,

ngunit di pa rin nakita ang susi, di na gumaling ang sugat

ng Kristiyanismo.Ay, sawing Juan Pablo,

sino iyong kinausap mo?Si Kristo, sabi ng ilan;

ang Demonyo,

sabi ng iba.Lupa, ibinunyag ba niya sa iyo?

Lupa, itago mo ang kanyang sikreto.

Ito si Cirilo F. Bautista, naunsyaming makata

ng Pilipinas.

Sa isang pambihirang epiko na pinuri hanggang langit

(ha!), hinabi

niya ang kasaysayan ng kaluluwang Pilipino upang

masuri

kung bakit di ito umuunlad.Sa malikhaing saknong

na wagas

at tugma, iginuhit niya ang masalimuot na buhay

ng isang bansang mayaman ngunit naghihirap,

matapang

ngunit naaapi, dakila ngunit sanay

na dustain ng mga banyaga!Tungkol sa kanyang

sining, sinabi ni Nick Joaquin, “Ang mga kathang ito

ay nagbabadya ng isang pamamaraang nababago

sa tulang Pilipino – ang mahabang linya,

ang mabunying musika,

ang tago at tahimik na rima”; ni Ricaredo Demetillo

“Ang layunin ni Bautista ay ang kabalintunaan,

ang kanyang kasangkapan ay dunong”;

ni Jose Garcia Villa,

“Ang saluduhan ka ay karangalan ko.”Kahusayan,

karangalan – bah! – anong naging gamit nito para

sa kanya?

Pagkatapos ng anim na aklat ng tula na pinuri

hanggang langit

(ha!), isang kahig isang tuka pa rin siya, isang gulanit

na multo na pasilip-silip sa mamahaling restawran,

hungkag ang bituka at hilo ang isipan,

upang gumapang pauwi sa barung-barong

at doon palipasin

ang pait ng kadiliman.Ay, Cirilo ng Balic-Balic!

Sampay-bakod ng panitikiang di pinapansin!

Lupa, sabihin mo sa akin – di ba hitik na hitik

Sa parabola ang kanyang mga buto?Di ba kanyang

ginalugad

Ang ugat ng pagka-Pilipino upang doon basahin

ang palad

ng bukas?Tinangka niyang burahin ang kulapol

sa dangal-Malaya nang ang putul-putol

na kamalayan sa Asya niya ang pighati ng Vietnam,

ang taghoy

sa Beijing, ang dugo sa Bangladesh, ang giyera

sa Maynila,

ang alaht nang yumuyurak o umaalila

sa taong kasarinlan.Isinulat niya ito sa pawis –

kuwento, tula, kritisismo, sanaysay, talumpati –

binigyang bagwis

at pinalipad tungo sa sambayanang puso,

subalit inabanga

ng mga palalo, pinaulanan ng sibat, at nang bumagsak,

tinapakan

hanggang magkaluray-luray.Ay!Ang nais niyang

sagipin

ang tumambang sa kanya sa paniwalang ang kanilang

pagkaalipin

ay di maigugupo ng guniguni at testo.

Hindi nila talos ang lakas sa panitikan, an may gobyerno

sa mga salita at sa pagitan ng mga salita,

na ang katha ay nakapagpapalay,

hindi ang kudeta, tsekpoynt o buwis sa alak

at sigarilyo, o ang isang pmamahalaang mahaba

ang saya.

Sa dusa at pagkabigo, ilang ulit suyang tumulak

sa ibang bansa upang makalimot, ngunit hanggang

doon

ay sinundan siya ng mga anino ng kanyang sining—

narinig niya ang ungol ng gutom sa London,

sa kanyang hotel sa Tokyo, sa makintab na dingding,

ay sumabog and bomba ng mga rebelde bg Mindanao,

malakas

binasag ang bintana ng kanyang hinagap hanggang

palabas

na pumailanlang ang kanyang puso, sugatan,

pumipiglas

laban sa gayuma ng salapi at mapayapang tanawin.

Ay, Pilipinas ng walang katapusang hikahos!

Pilipinas ng mga pangakong di natubos!

Habang siya’y lumilipad lampas dagat lampas bundok,

asin

ang bumalot sa kanyang sugat, nagpahapdi

sa kanyang pangatap na sagipin

ang bayan, kaya’t nagmadali

ang kanyang utak, lumikha ng isang huling tula

sa langit bago sumirok sa bughaw na tubig at nawala.

Sinasabing pagkaraan ng ilang araw ay nakitang

palutang-lutang

ang kanyang katawan

sa Karagatang Pasipiko

samantalang kumikislap sa ulap ang pumipintig

na laman

ng kanyang huling diskurso.

Ngunit walang nagpahalaga sa mga ito.

Lupa, bigyan mo ng init ang kanyang buto.

(1991)