Site hosted by Angelfire.com: Build your free website today!

İNTERNET NEDİR?

1.1 Internet nedir?

Internet, birçok bilgisayar sistemini TCP/IP protokolü ile birbirine ba?layan dünya çapynda yaygyn olan ve sürekli büyüyen bir ileti?im a?ydyr. Internet, bilgiye kolay, ucuz, hyzly ve güvenli ula?manyn ve onu payla?manyn günümüzdeki en geçerli yoludur. Internet'in önemi, 'Olmazsa Olmaz' derecesinde sürekli olarak artmaktadyr.

1.2 TCP/IP nedir?

TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol), bilgisayarlar ile veri iletme/alma birimleri arasynda organizasyonu sa?layan, böylece bir yerden di?erine veri ileti?imini olanakly kylan pek çok veri ileti?im protokolüne verilen genel addyr. Bunlara örnek olarak, dosya ileti?im protokolü (FTP, File Transfer Protocol), Elektronik posta iletitim protokolü (SMTP Simple Mail Transfer Protocol), TELNET protokolü (Internet üzerindeki ba?ka bir bilgisayarda etkile?imli çaly?ma için geli?tirilen *login* protokolü) verilebilir. TCP/IP protokolü ayny zamanda, di?er ileti?im a?larynda da kullanylabilir. Özellikle pek çok farkly tipte bilgisayary veya i? istasyonlaryny birbirine ba?layan yerel a?larda (LAN) kullanymy yaygyndyr.

1.3 Internet'e kimler dahildir? Kaç tane bilgisayar Internet'e ba?lydyr?

Bütün dünya üzerinde Internet'e; üniversiteler, ara?tyrma enstitüleri, kamu kurulu?lary, pek çok ticari kurulu? vb gibi de?i?ik yerler ba?lydyr ve Internet'e ba?ly bilgisayar sayysy 4,000,000 ‘un üzerindedir. Bu sayy her gün süratle artmaktadyr.

1.4 Internet ne sunar?

Internet, TCP/IP protokolü ile desteklenen pek çok servis sunar. Örnek olarak, internet eri?imi olan bir kullanycy, e?er kendisine yetki verilmi?se, internete ba?ly di?er herhangi bir bilgisayardaki bilgilere eri?ebilir, onlary kendi bilgisayaryna alabilir, kendi bilgisayaryndan da internet eri?imi olan ba?ka bir bilgisayara dosya/bilgi gönderebilir. Bu özellik, dosya transfer protokolü olarak bilinir. Benzer ?ekilde, internet üzerindeki kullanycylar birbirlerine elektronik posta gönderebilirler. Internetin sunduklary bazen insan hayal gücünü zorlayacak boyutlara varmaktadyr. Vizyondaki filmlerin kysa tanytymlaryny kolayca evimizdeki ekrana ta?yyabilir ya da Amerikan Kongre Kütüphanesi'nde tarama yapabiliriz. TUBYTAK ar?ivine ba?lanyp Bilim ve Teknik dergilerinin yeni ve eski sayilaryny tarayabilir, yazylary okuyabiliriz. Ya da, Hacettepe Üniv.'ne uzanyp o anki Beytepe Kampüsü sycaklyklaryny grafiksel olarak görebiliriz. Ba?ka bir örnek olarak, katylmak istedi?imiz bir bilimsel toplantyya bildirimizi Internet üzerinden gönderebiliriz. Son yyllarda geli?tirilen World Wide Web, Gopher gibi modern internet araçlary ile bilgiye ula?ym daha da kolayla?mys ve ula?ylabilecek bilgiler ve sunulan servisler miktar ve çe?it olarak artmy?lardyr. Internetin sunduklary; onu kullananlaryn istekleri, hayal güçleri ve geli?en Internet teknolojisi ile hep artmaktadyr.

Internet, bilgiye ula?mayy kolayla?tyrmak için de?i?ik 'bilgi tarama' yöntemleri de sunar. Bu servislerden bazylary, Archie, Veronica, Jughead, Whois, Virtual Libraries olarak listelenebilir. Internet'in sunduklary çok geni?tir ve bu kadar bilgi arasynda, bilinçsiz bir kullanymla, insan yolunu çok kolay kaybedebilir. Internet'ten alynabilecek servisler, temel kullanymlar vb ile ilgili olarak CSS'nin Temel Internet Servisleri Bölümü'nde (2. Bölüm) 'Bazy Ba?langyç Noktalary' kysmyna bakynyz.

1.5 Internet üzerinde ne gibi bilgilere ulaşabilirim?

Internet üzerinde eri?ebilece?imiz bilgiler de?i?ik formatlarda dosyalardan olu?ur. Bu dosyalary a?a?ydaki tekilde gruplamak mümkündür.

- Metin dosyalary : Genellikle Ascii, bazen de iso vb standartynda yazylmy? dosyalar. Bunlar sadece düz yazy içerirler. - Binary Dosyalar : Metin dosyalary dy?yndaki her ?eyi bir anlamda bu gruba dahil edebiliriz. Bunlar;

- uygulama programlary

- görüntü dosyalary (resimler)

- ses

- hareketli görüntü (video)

- syky?tyrylmy? dosyalar (binary ya da metin dosayasy olabilir) Nicelik olarak bu tekilde gruplanabilen bilgiler, dosyalar niteliksel olarak farkly içeriklerde olabilir. Ege Univ. ar?ivinden aldy?ynyz güzel bir Türkiye görüntüsü gibi.

1.6 Internet yoluyla alabildi?im bu bilgileri, programlary kimler koyar? Bunlary alyyorum ama, para ödemem gerekir mi? Freeware, Shareware, Public Domain gibi kavramlar ne anlama gelir? Internet ile eri?ilebilen bazy merkezlerde herkese açyk ar?ivler vardyr. Buralarda çok çe?itli bilgiler, çok çe?itli programlar bulunur. Bilgiler, bir konferansyn kayyt formu olabilece?i gibi, piyasadaki bir ürünün tanytym kylavuzu da olabilir. Ancak, bu tip ar?ivlerde en çok kar?yla?ylan dosyalar, çok de?i?ik amaçlar ve de?i?ik bilgisayar ortamlary (PC, Mac, Unix vb) için geli?tirilmi? binlerce çe?it ve yüzlerce giga byte yer tutan bilgisayar programlarydyr (yazylym, software). Bu programlary yazan ki?iler, kendi programlaryny herkesin alyp bedava kullanmasyna izin verirler. Bu tip yazylymlara 'Public Domain' yazylymlar denir. Ancak, bazy durumlarda bu bedava kullanym kysytlandyrylyr. Freeware yazylymlar limitsiz bir ?ekilde bunlary alan ki?iler tarafindan kullanylabilir. Bu yazylymlar, parayla üçüncü ki?ilere satylmamalydyr. Shareware yazylymlarda ise 'kullan, e?er be?enirsen bana belli bir miktar para gönder' felsefesi geçerlidir. Bu miktar genellikle 10-20 ABD dolary mertebesindedir. Programy alan ki?i, belirli bir süre (1 ay gibi) kullanyr, e?er kullanmaya devam ederse bu parayy gönderir. Ancak, burada zorlayycy bir mekanizma yoktur. Gene programy kullanyrsynyz ama para ödemezsiniz. Co?unluk böyle yapmakta, ancak, 'Shareware' felsefesi her geçen gün daha fazla yerle?mektedir. Bir shareware yazylyma 10-20 dolar ödedi?inizde aslynda pek çok ?ey kazanyrsynyz. Bunlar:

-Para ödenmeden kullanyma programyn bazy kysymlary çaly?maz ya da çok kysytly çaly?yr. Bunun önüne geçmi? olursunuz.

-Programyn ilk çaly?tyryly?ynda ve daha sonra belirli aralyklarla ekrana gelen ve programyn satyn alynmadan (Unregistered) kullanyldy?yny belirten can sykycy mesajlardan kurtulursunuz. -Programyn bundan sonraki tam fonksiyonlu yeni sürümlerini uzun bir süre bedavaya alabilirsiniz. -Programla ilgili çok iyi bir dökümantasyona ve yardym ortamyna sahip olursunuz. -Belki de en önemlisi, programy yazan ki?iye eme?inin kar?yly?yny ödeyerek onu bir anlamda programy geli?tirmesi ve yeni ürünler ortaya çykarmasy konusunda te?vik etmi? olursunuz. E?er ödeme imkanynyz varsa, sürekli kullandy?ynyz 'shareware' programlar için bu az miktardaki paralary ödemek programlary daha verimli kullanmanyz açysyndan çok önemlidir. Bütün bunlaryn yanynda, bir de 'poscardware' yazylymlar vardyr. Bu yazylymlary geli?tirenlerin kullanycylardan tek beklentisi güzel bir kartpostaldyr. E?er günün birinde 'poscardware' bir yazylym kullanyrsanyz, hemen bu programy yazan ki?iye bir kartpostal gönderin!!! 1.7 Internet'e eri?im nasyl olur? Pek çok internet kullanycysy, Internet'e, çaly?tyklary kurum ya da bulunduklary üniversiteler yardymy ile eri?irler. Evden olan ba?lantylar da, internet ba?lantysy olan bir e?itim kurumu, ticari kurulu? ya da, ticari olarak internet hizmeti veren kurulu?lar üzerinden olur. (Ki?isel internet ba?lantilery için bu CSS'nin Internete Ki?isel Ba?lanty kysmyna bakynyz.) Internet eri?imi ile aslynda kullanycy, yapmak istediklerini bir uygulama programy yardymyyla (istemci, client) kendisine bu iste?ini verebilecek bir merkeze (server) söylemekte ve bu yolla istedi?i bilgilere ula?abilmektedir. 1.8 Internet adresi nedir? Domain ismi ve IP numarasy ne demektir? Domain Name System (DNS) olarak adlandyrylan hiyerar?ik bir isimlendirme sistemi ile (Internet adresi), internete ba?li bilgisayarlara ve bilgisayar sistemlerine isimler verilir. DNS de, bir TCP/IP servis protokolüdur. DNS, 'host' olarak adlandyrylan internete ba?ly tüm birimlerin yerel olarak bir a?ac yapysy içinde gruplandyrylmasyny sa?lar. Bu ?ekilde, tüm adreslerin her yerde tanymly olmasyna gerek kalmaz. Örnek olarak; itu.edu.tr altynda, ehb.itu.itu.edu.tr, onun altynda da, titan.ehb.itu.edu.tr vb ?eklinde dallanmy? bir çok adres olabilir. Her bir internet adresine 4 haneli bir numara kar?ylyk gelir. a.b.c.d ?eklindeki bu numaralara IP (Internet Protocol) numaralary denir. burada, a,b,c ve d 0-255 arasynda de?i?en bir tam sayydyr. (32 bit adresleme sistemi). Örnek olarak, knidos.cc.metu.edu.tr için bu numara, 144.122.199.20 'dir. Ylk iki ya da 3 numara (144.122.199) bir a?y temsil eder (alt a?). 144.122 ile ba?layan 65536 farkly IP numarasy olusturulabilir (yani, bu kadar farkly bilgisayar bu a?a ba?ly olabilir) DNS, ayryca, internet adresini numerik adrese çevirir. Domain'ler hiyerar?ik DNS adresleme sistemi içindeki farkly yapylary temsil ederler. Her domain kendi içinde ba?ymsyz bir topluluktur. Do?al olarak, herkes kafasyna göre geli?i güzel internet domain ismi ve IP numarasy alamaz. Network Information Center (NIC)'e bunun için ba?vurmak gerekir. Aksi taktirde karma?ayy siz dü?ünün!!! 1.9 Internet adreslerinde görülen kysaltmalar ne anlama gelir? Internet'e ba?ly kurulu?lar de?i?ik gruplara ayrylabilir ve bir kurulu?un domain adresi, o kurulu? hangi gruba dahilse ilgili kysaltmayy mutlaka içerir. Ayryca, sadece bir ülkeye özgü servis sunan kurulu?laryn adreslerinin sonuna o ülkenin 2 harfli tanytym kodu gelir. Gruplara ait bazy önemli kysaltmalar ?unlardyr: GOV = Hükümet kurulu?lary EDU = E?itim kurulu?lary (üniversiteler gibi) ORG = Ticari olmayan, kar amacy gütmeyen kurulu?lar COM = Ticari kurulutlar MIL = Askeri kurulutlar NET = A? (Network) Servis sunuculary AC = Akademik kurulu?lar (Bazy ülkelerde EDU kar?yly?y) Örnek domain adresleri : hokudai.ac.jp (jp=Japonya), bilkent.edu.tr (tr=Türkiye), oak.oakland.edu,servis.net.tr,microsoft.com,tubitak.gov.tr, garbo.uwasa.fi 1.10 Internet'e ba?ly tüm bilgisayarlaryn listesini nasyl alabilirim? Internet adres kolleksiyonu yapyyorsunuz sanyrym.:-) Milyonlarca adresten bahsediyoruz. Bunlary listelemek ve almak mümkün de?ile yakyn bir?ey. Ancak, bir takym konularda bünyesinde bilgiler, programlar baryndyran servislerin gruplanmi? FTP adreslerini almak mümkündür. Bunun için, temel internet servisleri kysmyna bakmanyz gerekiyor. 1.11 Internet Mühendisligi nedir? 'Internet Mühendisi de olur mu canym?' demeyin sakyn çünkü, son günlerde böyle bir kavramdan sykça soz ediliyor. `Internet Engineering Task Force' grubu epeydir çalysyyor. Internet'in sa?lykly çaly?masy için gerekli tasarymlaryn yapylmasyna `Internet Engineering' diyebiliriz. Internet servis geli?tiricileri ve Internet Servis Hizmeti üreten, protokol geli?tiren ki?ilere Internet Mühendisi deniyor. Bununla Internet servislerinden sorumlu bilgisayar mühendisini kastetmiyoruz. Aslynda bu ikisi o kadar farkly kavramlar de?il. Üniversitelerimizde Internet Mühendisligi bölümleri de açylyrsa hiç ?a?yrmayyn!!!! :-) 1.12 Internet üzerindeki yazy?malarda gördü?üm bazy garip semboller var. Bunlar ne anlama gelir? :-), :-(, *-) ne demek? Ço?u durumda duygulary sözlerle ifade etmek zordur. Yyllar içinde, standart ascii karakterler kullanarak böyle durumlary anlatan kysaltmalar türemi?tir. Bu kysaltmalar binlerce ki?i tarafindan kullanylyr ve siz de bunlary gördü?ünüzde sakyn ?a?yrmayyn. Yste bunlaryn kysa bir listesi : :-) veya :) gülümsemek :-))))) kahkahalarla gülmek :-( üzüntülü olmak :-((((( çok üzülmek ;-) göz kyrpmak 8-) gözlerini açmak (meraktan/?a?kynlyktan) :-} syrytmak (biraz alayly -grin) *-) öpmek 1.13 Internet dy?ynda ba?ka yaygyn kullanylan a?lar da var my? Evet var. Bunlardan en yaygyn kullanylanlary UUCP ve BITNET'tir. Bunlaryn dy?ynda da firma temelli (Decnet. Ibmnet) gibi, görev temelli, yerel v.s. binlerce a? vardyr. UUCP a?y, UUCP (Unix-to-Unix Copy Program) protokolü ile haberleten sistemleri bünyesinde bulundurur. Bu protokolde, iki sistem belirli araliklarla (polling) biribirlerine ba?lanyr ve bu iki sistemden herhangi biri üzerinde birtakym planly programlar çaly?tyryrlar (mail aktarymy, dosya aktarymy, kysaca bir sistemden di?erine kopyalama). USENET News, ve Mail aktarymy dy?ynda `tip' gibi programlarla uzaktaki makina üzerinde çaly?ma olana?y vardyr. BITNET (Because It's Time Network) ise, birbirlerine NJE protokolü ile ba?ly sistemlerden olu?ur. BITNET esas olarak bir a?aç (tree) teklinde bir yapyya sahiptir, statik bir yönlendirme vardyr. Mail, synyrly ?ekilde FTP ve Telnet (VTAM) deste?i vardyr. Mail, bir `store-and-forward' manty?y ile bir dü?ümden kom?usuna gider, oradan bir öteye gider. Hatlar kesildi?i zaman, yada makina yüklü oldu?u zaman yolda bir yerde bekler. 1.14 Türkiye'nin Internet çyky?lary nerelerdendir? Hyzlary nedir? ?u anda Türkiye'nin Internet çyky?yny sa?layan iki merkez vardyr. Buralar: Ortado?u Teknik Üniversitesi ve Ege Üniversitesi. ODTÜ-ABD/NSF ve EGE-ALMANYA/EBONE arasynda çaly?an iki tane 64kbit/saniye hyzynda hat vardyr. 1.15 Türkiye Internet'e ne zamandan beri ba?lydyr? Türkiye Internete Nisan 1993'ten beri ba?lydyr. Ylk ba?lanty ODTÜ'den gerçekle?tirilmi?tir. Ege Üniversitesinden olan ba?lanty ise, 1994 ba?larynda gerçeklettirilmittir. 1.16 Türkiye'de hangi kurulu?lar Internet'e ba?lydyr? Türkiye'deki ulusal internet a? yapysy henüz tamamlanmami?tyr. 2 yyllyk süre içinde üniversitelerimizin ço?u X.25/leased line vb ?eklindeki ba?lantylarla ODTÜ'ye ba?lanmy?lardyr. Ystanbul'dan YTÜ, Bo?aziçi Üniv., Ankara'dan Bilkent Üniv., Gazi Üniv. ve Hacettepe Üniv. bunlara örnek olarak gösterilebilir. Kamu kurulu?lary arasyndan, Aselsan, DPT, vb gibi kurulu?lar da, ODTÜ üzerinden internet eri?imine sahiptirler. Ayryca, servis.net.tr ve servis2.net.tr servis sa?layycylarynda bir kullanycy numarasy üzerinden dial-up turu ba?lantylarla internet kullanan kurulu?lar vardyr. 1.17 Türkiye'de Internet hizmetini yönlendiren kurulu?lar/gruplar var my? Evet var. Bunlar, TR-NET ve TUVAKA. TR-NET Türkiye Internet ba?lantysyny sa?lamak için 1991 yyly içinde ODTÜ-TÜBYTAK tarafindan ortakla?a olu?turulan bir gruptur. Bu grubun amacy çok gecikmis olan Internet ba?lantysyny bir an önce sa?lamak ve ardyndan ülke içinde yaymakty. O zamana kadar çaly?an TUVAKA (Türkiye Üniversite ve Akademik Kurumlar A?y) isimli yapydan farkly olarak (zira TUVAKA sadece akademik tabanly idi) tüm sektörleri Internet dünyasyna kazandyrmayy amaçlyyordu. Teknik altyapy için her iki kurum da kendi (kysytly) kaynaklaryndan büyük ölçüde yatyrymlar yaptylar. ABD hattynyn kirasy Tübitak ça ödenmektedir. Di?er alet edavat için (yönlendirici, modem, terminal server vs.) kurumlar kendi bütçelerini kullanmy?lardyr. Çaly?an personel ise yine bu kurumlaryn Network konusunda uzmanla?my? elemanlarydyr. (Kür?at Ça?yltay, ODTÜ, inet-tr listtesi, 4/11/1994, Subject: TR-NET'ten açyklama) 1.18 Internet ile ilgili yazylmy? Türkçe kitaplar var my? Varsa nasyl elde edebilirim? 1- INTERNET : Bilgiye Eri?imin Yeni Araç ve Olanaklary (Mustafa Akgül, Bilkent Üniv.) 75,000TL kar?yly?y Tübitak Enformasyon Teknolojileri Müdürlü?ü'nden temin edilebilir. Bunun dy?ynda TÜBYTAK 101621 no.lu posta çeki hesabyna ya da Türkiye Y? Bankasy Ba?kent ?ubesi 4299-30421-371011 nolu hesaba havale edip, ödeme belgesini (312) 4677264 fakslamanyz yeterlidir. Kitap adresinize postalanacaktyr. 2- HERKES ICIN INTERNET (Kür?at Ça?yltay, Ortado?u Teknik Üniv.) 3- Internet Ba?lantylary ve Internet Servisleri, (S. Kürklü, F. Onay, N. Yylmaz, H. Karaya?yz) MAM Bilgi Y?lem Merkezi, Gebze 4- Herkes Yçin Internet (T. D. Saryhan) Sistem Yayyncylyk 600000 TL 1.19 Internet ile ilgili Türkçe bir yazy?ma forumu (liste) var my? Varsa, nasyl üye olabilirim? Sadece internet amaçly bir liste var : INET-TR Türkiye Internet Tarty?ma Listesi. Bu listeye üye olmak için, listproc@knidos.cc.metu.edu.tr adresine bir e-mail ile, SUB inet-tr komutunu gönderin.