Muhammed Salih ( 20 Aralık 1949 - .... )

    Muhammed Salih Türk dünyasının ünlü şairi, fikir ve siyaset adamıdır. Seksenli yılların başında Muhammed Salih, Özbek edebiyatındaki "şeklen milli, içeriği sosyalistlik" diye sınırlandırılmış duvarında bir kapı açtı. Özbek edebiyatının bıkkınlık veren iklimi bu delikten akmaya başlayan serin esintiden irkildi bîrden bîre... Bu esinti sadece edebiyatta değil, Özbek halkının ruhunda da bir uyanış oluşturdu.

    Seksenli yılların ortaların doğru, önce Türkistan'da sonra bütün Sovyet ülkelerinde, Muhammed Salih'in şiirlerinin etkisinde yeni bir ekol oluştu. Ayni yıllarda Salih, edebi-içtimai-siyasi konularda da makaleler yazmaya başladı. Bu makaleler, toplumda yön gösterici fikirler olarak, millî kişilik duygularının şekillenmesine amil oldu. Sairin çevresel (ekolojik) facialar, demografi, sömürgeleştirilmiş ülke ekonomisi hakkında yazmış olduğu makaleleri, o dönemin tüm Sovyet Cumhuriyetlerinin aydınları arasında büyük yankılar uyandırdı.

    Muhammed Salih, 1985 yılının ocak ayında bir kaç yazarı kendi etrafında toplayıp, Özbek halkının millî değerlerine baskı uygulayan Moskova'ya karsı manifesto üslubunda bir mektup yazar. Mektup SSCB'nin en yüksek mercii olan Politbüro'ya gönderilir. Bu mektuptan sonra ona ve ayni saftaki arkadaşlarının yayımı yasaklanır; kendileri de KGB ve Özbekistan Komünist Partisi yöneticilerince sorguya çekilirler. Iste bu andan itibaren Muhammed Salih kendisini politikanın içinde bulur. O yılın ilkbaharında Gorbaçov iktidara gelir ve Muhammed Salih kendini tamamen siyasete adar. Özbekistan’ın bağımsızlığı için açık mücadele dönemini başlatır. 1989 yılına gelindiğinde onu, üç yazar arkadaşıyla Özbekistan’ın resmî olmayan ilk siyasî örgütü BİRLİK'i kurduğunu görüyoruz. Ertesi yıl da ülkenin ilk sîyasi partisi olan ERK 'in kurucusu ve genel başkanıdır.

    ERK , bilindiği gibi, 1920'lerdeki Türkistan Cedit Hareketinin manevi mirasını taşıyan ilk millî partinin adidir.                                                    

    Ayni yıl yapılan genel seçimlerde, Muhammed Salih, Özbekistan Parlamentosuna milletvekili seçilir. 1990 yılının 20 haziranında ERK partisinin hazırlayıp sunduğu "Özbekistan Devletinin Bağımsızlığı" deklarasyonu parlamentoda kabul edilir.

    1991 yılında yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde, O dönemin Komünist Parti yöneticisi olan Islam Kerimov'a karşı başkan adayıdır. O, devlet radyosundan açıklanan ilk seçim sonuçlarına göre oyların yüzde 33'ünü almıştır. Daha sonra hükümetin resmi tebliğinde aldığı oy oranı yüzde 12.7 olarak ilan edilmiştir. Yani komünist lider Kerimov açıkça sahtekârlık yapmış, seçime hile karıştırmış, sonucu tahrif etmiştir.

    1992'den itibaren ERK   Partisi mensupları ve onun Genel Başkanı Muhammed Salih'e karşı baskılar şiddetlendi; partinin vilayeti erdeki sekiz gazetesi kapatıldı; tüm mal varlığına el konuldu ve parti yari legal hale getirildi. Nihayet ertesi yıl Muhammed Salih de tevkif edildi, hapse atıldı. Fakat dünya kamuoyunun baskılarıyla dört gün sonra serbest bırakıldı. Ardından Türkiye Cumhurbaşkanı Turgut Özal'in davetiyle Türkiye'ye geldi. Fakat çok geçmeden Özal vefat etti. Islam Kerimov'un Türkiye nezrinde yaptığı sürekli baskılar sonunda 1994 yılında bu ülkeyi terk ederek Almanya'ya geçmek zorunda kaldı. 1996'da tekrar Türkiye'ye döndü. 1998'de yine Islam Kerimov'un ısrarlı baskılarıyla Bulgaristan'a sürüldü. Aynı yıl, gayri resmi olarak, İstanbul’da kalan ailesinin yanına döndü. Bu kez üçüncü defa sürgün edildi, kısmetinde Romanya vardı. 1999'un baslarında Türkiye'ye dönen Muhammed Salih kısa süre sonra Birlesmis Milletlerin Ankara'daki ofisine, siyasî mülteci olarak başvurmak zorunda kalıyor ve o kanalla Norveç'e yerleşiyor. O, simdi Norveç'ten partisini yönetiyor.Bu uzun yıllar boyunca Muhammed Salih, Özbekistan'daki siyasî hayat üzerindeki etkisini hiç zaafa uğratmadan sürdürdü. Bu etkinlik bugün de gücünden bir şey kaybetmeden devam ediyor. Bu yüzdendir ki Özbek yönetiminin bir numaralı düşmanı konumuna gelen bu insani ortadan kaldırmak için bir kaç defa suikast düzenlendi ve bu suikastçının bizzat Kerimov olduğu bu yılın ilkbaharında bütün dünyaya ayan oldu.

    Bu baskılar ve takipler, tehdit ve tehlikeler Muhammed Salih'e zerre kadar hız kestirmedi.

    Muhammed Salih, Sovyet döneminde sömürgeci zulme karşı mücadele yürüttü. Bugün de onların yerli işbirlikçilerine karşı mücadeleye devam ediyor. Allah’ın inayeti üzerinden eksik olmasın!

    Bugün Özbekler, Gorbaçov dönemindekinden daha az hürriyete sahipler. İktisadî, siyasî durum hızla kötüleşmekte ve ekolojik tahribat gittikçe hızlanmaktadır. Amma Muhammed Salih, halkına sesleniyor, onun layık olduğu demokratik haklara, refaha, huzur ve mutluluğa kavuşacağına dair inancını sürekli yineliyor, ümidini yitirmemeye çağırıyor.

    Amerikali ilim adamı Rulh Deibler, Muhammed Salih'i söyle tasvir ediyor:

    "- Sanki kendi kitaplarında tasvirlediği o heykel misali düşüncelerine gömülmüş olarak, yalnız, kimsesiz hiyabanda duruyor. Salih, zaferin ve şöhretin tadını biliyor. Fakat yine o yalnızdır! Onun dediği gibi, gerçekten de, 'Büyük mefkure sahibi insanlar daima yalnızdırlar!"

    Evet, Muhammed Salih büyüktür ve asla yalnız değildir! Onun arkasında. Orta Asya'da, Özgürlük ve demokrasinin er geç galebesine inanmış elli milyonluk Türkistan halkı var.