AZERBAYCAN
|
|
|
TARİHİ
Azerbaycan'ın adi konusunda değişik görüşler bulunmaktadır. Burayı (MÖ. 323) yöneten komutanlarından Atropates'ten geldiği söylendiği gibi "Od" anlamındaki azer sözcüklerinden geldiği de belirtilmektedir. Ancak, bu yer adinin etimolojisi yapılırken, bu bölgede egemenlik Süren Kasar (Hazar) Türklerinin ismi de göz önüine alınmalıdır ve kaynaklara göre gerçek payı da büyüktür.
Türklerin Azerbaycan'a gelişleri tahminini ve MÖ.
Saka-İskit döneminde başladığı savunulmaktadır. M.S. 395 te Hun Türkleri
Balkanlar'a inerken bir kisminin Kafkaslar yoluyla Anadolu'ya ve Azerbaycan'a
sarktiklari bilinmektedir. Selçuklu Türkleri'nin Azerbaycan'da görülmeleri ise
1015-1021 yillari arasindadir. Sultan Alpaslan zamaninda Azerbaycan'da
Türkmenler sayesinde Azerbaycan'in Türklesmesi kolay gerçeklesmistir. Azerbaycan
daha sonra Ilhanilerin egemenligine girmis ve bir süre "Altinordu" devletinin
hakimeyitinde kalmis, Akkoyunlu ve Kara Koyunlular döneminde Türk nüfusu
bakimindan en yogun dönemini yasamistir. Daha sonra Azerbaycan'da Safeviler,
Afsar ve Kaçarlar hükiim sürmüslerdir.
Bundan sonra, sirasiyla Seki, Gence, Bakü, Derbent, Kuba, Nahcivan, Revan,
Tebriz, Urmiye, Erdil Hanliklari dönemi baslamistir.
Azerbaycan topraklari Ruslarin egemenligine girdikten sonra Revan'a ve Karabag'a
Ermeniler yetistirilmeye baslanilmistir.
Azerbaycan Türkleri 1918-1920'de Kafkasya kurultayini toplamis ve 28 Mayis
1918'de de ulusal Azerbaycan devletini kurmuslardir. Ancak 1920 de Kafkasya
ötesi Sosyalist Sovyet Cumhuriyet-lerine katilmak zorunda kalmis, 30 Eylül 1991
de SSCB çöküsüyle bagimsizligini yeniden ilan etmistir.
Azeriler Kafkasya bölgesinin en büyük Türk bölümünü olusturmaktadir. Asya'da ve
Kafkasya'daki Türk halklannin en okumus ve kültürlüleridir.
Bugüne kadar Kafkaslarda ulusal ve irksal uyanisin merkezi hep Bakü olmustur. Bu
düsüncenin isim babalari Hüseyni Zade Ali, Agaoglu Ahmed, Ali Merdem Topçu
Beydir.
|
Demografik Göstergeler |
|
|
Nüfus (1999) |
|
|
Toplam |
: 8.016.200 |
|
Kadınlar |
: 4.080.200 |
|
Erkekler |
: 3.936.000 |
|
Kent Nüfusu (%) |
: 52 |
|
Kırsal Kesim Nüfusu |
: 48 |
|
Nüfus Artış Hızı (1999, %) |
: 0,8 |
|
Nüfus Yoğunluğu (1999, Kişi/km2) |
: 92 |
|
Nüfusun Kompozisyonu (%) |
|
|
Azeri |
: 90 |
|
Diğer (Rus, Talış, Lezgi, Yahudi) |
: 10 |
|
Nüfusun Özellikleri |
|
|
Ortalama Yaşam Süresi (yıl) |
: 71,3 |
|
Erkeklerde |
: 67,5 |
|
Kadınlarda |
: 74,6 |
|
Bebek Ölüm oranı (1000 doğumda) (1997) |
: 19,6 |
|
İşsizlik Göstergeleri (1999) |
|
|
Toplam İşsiz Sayısı |
: 45.211 |
|
Kadınlar |
: 25.589 |
|
Erkekler |
: 19.622 |
|
İşsizlerin toplam çalışabilir nüfusa oranı (%) |
: 1.20 |
|
Eğitim (1999) |
|
|
Okur Yazarlık Oranı |
: %97,3 |
|
Sağlık (1999) |
|
|
Doktor Sayısı |
: 28.500 |
|
Diş Hekimi Sayısı |
: 2.280 |
|
Sağlık Personeli |
: 60.300 |
|
Hastane Sayısı |
: 740 |
|
Poliklinik Sayısı |
: 1.610 |
|
Eczane Sayısı |
: 1.390 |
|
Bir Hekime Düşen Hasta Sayısı |
: 277 |
|
Politik Yapı |
|
|
Devlet Başkanı |
: Haydar Aliyev, Ekim 1998'de yapılan seçimlerde beş yıllık bir süre için yeniden başkan seçilmiştir. |
|
Milli Meclis |
: 100'ü tek adaylı seçim bölgelerinden seçilen, 25'i ise parti listesinden gelen 125 üyeden oluşan Milli Meclis. |
|
Azerbaycan Cumhuriyeti 12 K?sım 1995 tarihinde referandum yoluyla kabul edilmiş olan Anayasa ile idare edilmektedir. Anayasa'ya göre; Azerbaycan Devleti demokratik, laik ve üniter bir Cumhuriyettir. Kuvvetler ayrılığı prensibi benimsenmiştir. Yasamayetkisi Milli Meclis'e, icra yetkisi Cumhurbaşkanına, yargı yetkisi de mahkemelere aittir. Cumhurbaşkanı hem devletin hem de icranın başıdır ve "Ferman" adı verilen hukuki kararlar verme yetkisine sahiptir. |
|
|
İdari Yapı |
|
|
Azerbaycan Cumhuriyeti "Rayon" adı verilen
idari bölgelere ayrılmıştır ve 59 rayon (bölge), 11 şehir ve Nahçıvan Özerk
Cumhuriyeti'nden oluşmaktadır. Baku ve Gen?? kendilerine bağlı
Rayonları bulunması sebebiyle Büyükşehir olarak tanımlanmaktadir. Rayonların
yürutme yetkileri munhasıran Cumhurbaşkanı tarafından atan?n "İcra
Hakimleri" (İcra ??şçısı) tarafından kullanılmaktadır. 12 Aralık 1999
tarihinde, ilk yerel seçimler ???ılmış ve İcra Hakimiyeti sistemi ile
birlikte belediye sisteminin de uygulamasına geçilmiştir.
|
|
|
Resmi Tatil Günleri
|
|
| 1 Ocak | : Yeni yıl |
| 20 Ocak | : Şehitleri anmaGünü |
| 8 Mart | : Uluslararası Kadınlar Günü |
| (1 Gün) | : Ramazan Bayramı |
| 21 Mart | : Nevruz Bayramı |
| (1 Gün) | : Kurban Bayramı |
| 28 Mayıs | : Cumhuriyet Bayramı |
| 15 Haziran | : Azerbaycan Halkının Kurtuluş Günü |
| 26 Haziran | : Silahlı Kuvvetler Günü |
| 18 Ekim | : Devlet Bağımsızlık Günü |
| 12 Kasım | : Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasa Günü |
| 17 Kasım | : Milli Uyanış (Ulusal Diriliş) Günü |
| 31 Aralık | : Dünya Azerbaycanlılarının Birlik Günü |
