Site hosted by Angelfire.com: Build your free website today!

SIKOLOHIKA

Abstrak

          Maraming taong may kasiraan sa pag-iisip ang kadalasa’y pinangingilagan ng mga tao dahil ang alam nila ay nananakit ang mga ito. Tama rin naman ito dahil may mga kaso ng mental disorder na katulad nito. Subalit, dapat nating malaman na hindi lahat ay ganito. Hindi rin ito nakakahawa ngunit ito ay namamana. Maaari rin itong maging resulta ng mga di-kanais-nais na mga pangyayari sa kapaligiran.

            Ang pag-aaral na ito na pinamagatang “Mental Disorder,” namamana o nakukuha sa kapaligiran ay binuo upang matugunan ang layunin nito na alamin kung alin ba talaga sa dalawa ang pinagmumulan ng sakit na ito. Kasama rin sa sinaliksik ng grupo ay ang mga salik at perspektibo ukol sa mental disorder. Ang mga lunas para dito ay tinalakay rin at binigyang kasagutan ng mga mananaliksik. Naging batayan ng pag-aaral na ito ang

teorya ni Wrightsman tungkol sa mga posibleng dahilan ng mental disorder tulad ng genetic factor, bayokemikal na iregularidad, discernible family patterns at iba pa, sa kabuuan ay parehong ang heredity at kapaligiran ang tinutukoy.

            Itinuturing ng mga mananaliksik ang pag-aaral na ito bilang kontribusyon sa lipunan, para sa ikalalawak ng kanilang pang-unawa sa mga taong nakararanas ng ganitong karamdaman. Ang pag-iwas sa ganitong karamdaman ay possible rin na tulad ng isinasagawa ng PMHA. Ang iba’t ibang pamamaraan ng paggamot dito ay iniisi-isa rin sa pag-aaral na ito.

            Ang mga mananaliksik ay sumipi ng ilang impormasyon mula sa kanilang iba’t ibang mapagkukunan tulad ng aklat at web site.

            Ang pag-aaral ay binibuo ng introduksyon, bakgrawnd ng pag-aaral, balangkas teyoretikal, paglalahad ng layunin at suliranin, kahalagahan ng pag-aaral at sakop at delimitasyon ng pag-aaral para sa unang bahagi. Sa ikaliawang bahagi naman ay ang kaugnay na pag-aaral at ang pangangalap ng datos sa ikatlo. At sa huli naman ay ang natuklasan, kongklusyon at rekomendasyon.

Pasasalamat

 

            Ang mga mananaliksik ay buong pusong ipinaaabot ang kanilang pasasalamat sa mga taong nagbigay ng tulong at suporta sa buong grupo upang mabuo ang pag-aaral na ito. Una ay sa kani-kanilang pamilya para sa pinansyal na suporta, pang-unawa at pagmamahal. Kay Tita Flora Flores para sa kanyang mainit na pagtanggap sa grupo at sa mga nag-uumapaw na putaheng kanilang inilaan. Kay Gng. Violeta Bayato at tita Alicia Bagonoc para sa kanilang ginawang pagtulong at pagbibigay ng ilang impormasyon. Kay Gng. Apigo para sa kanyang pag-gabay at walang sawang pagtangkilik sa grupo. At higit sa lahat, sa ating Panginoon para sa kalakasan, talino at mga taong ginawa Niyang daan upang maisagawa ng grupo ang pag-aaral na ito.

            Maraming-maraming salamat po.

 

I. Panimulang Sandigan/Batayan ng Pag-aaral

  A. Layunin

            1.   Alamin kung ano ang mental disorder

               a. Kahulugan at mga sintomas nito

               b. Iba’t ibang uri nito

               c.  Paraan ng pagdadayagnos sa taong may ganitong sakit

            2. Alamin ang bagay tungkol sa pagkakaroon ng mental disorder

               a. Salik na nakaaapekto sa pagkakaroon nito

               b.  Paano ito nalulunasan sa tulong medisina

               c.  Paano ito nalulunasan sa tulong ng mga tao sa kapaligiran

            3.   Alamin ang mga karaniwang nagkakaroon ng mental disorder

               a. Batay sa edad

               b Batay sa antas sa lipunan

               k. Batay sa kasarian

            4.    Alamin ang iba’t ibang prospektobo ukol sa mental disorder

               a. Ang mga prospektibo

               b. Tungkol saan ang bawat isa

            5. Alamin kung paano ito maiiwaan

               a. Mga paraan para maiwasan ang ganitong sakit

             

           

 

  B. Suliranin

         1. Ano ang mental disorder at ang mga sintomas nito?

         2. Ano ang iba’t ibang uri/kategorya ng mental disorder?

         3. Paano dinadayagnos ang ganitong sakit?

         4. Nasa anong edad ang kadalasang nagkakaroon ng mental disorder?

         5. Sa aling antas ng lipunan nabibilang ang mga kadalasang nagkakaroon nito?

         6. Sino ang kadalasng magkaroon ng sakit sa pag-iisip, babae o lalaki?

         7. Anu- ano ang mga salik na nakaaapekto sa pagkakaroon ng mental disorder?

         8. Paano nalulunasan ang mental disorder gamit ang medisina?

         9. Paano nalulunasan ang mental disorder sa tulong ng mga taong nakapaligid sa kanya?

         10. Anu-ano ang mga prospektibo ukol sa mental disorder?

         11. Tungkol saan ang bawat isa?

         12. Paano maiiwasan ang pagkakaroon ng mental disorder?

 

 

C. Saklaw at Limitasyon

            Ang pag-aaral na ito ay sinadya ng mga mananaliksik na mag-pokus lamang sa mga pangunahing klasipikasyon ng mental disorder. Bagama’t nagbigay ng pahapyaw na pagyalakay ay nagpokus lamang ito sa mismong mental disorder at hindi na pinalawak pa ang tungkol sa pangalawa at iba pang mas ispesikong klasipikasyon nito.

            Tinalakay rin dito ang mga iba pang impormasyon tulad ng mga salik na nakaka-apekto sa pagkakaroon ng isang tao ng sakit sa pag-iisip at siyempre, ang mga lunas para dito. Kasama rin sa pag-aaral na ito ang ilang mga impormasyong nakuha nila mula sa Philippine Mental Health Association (PMHA), East Ave., QC. Ito ay upang maibigay ng mga mananaliksik ang mga pamamaraang aktwal na ginamit o ginagamit ng isang institusyong gumagamot ng ganitong karamdaman.

            Dahil sa maselan ang paksang ito, may mga institusyong hindi naglalabas ng ganitong mga impormasyon ukol sa kanilang mga pasyente at magbibigay naman sila ay pili limitado lamang.

 

  D. Kahalagahan ng Pag-aaral

            Ang pag-aaral na ito ay ginawa upang magbahagi ng ilang impormasyon tungkol sa mga sakit sa pag-iisip. Nais ng mga mananaliksik na ipaalam sa mga tao na kahit sino ay maaaring magkaroon ng mental disorder. Ipinaliliwanag din ng akdang ito na ang mga sakit sa pag-iisip ay hindi nakakahawa. Mahalaga ang pag-aaral na ito upang ipaalam sa lahat ang mga karaniwang sanhi ng mental disorder upang kahit na papaano ay maiwasan ito o kung hindi man ay magbigay babala sa tao ukol sa pagkakaroon ng mental disorder.

            Mahalaga din higit sa lahat ang pag-aaral na ito upang maipabatid sa lahat na ang mga may sakit sa pag-iisip ay dapat na unawain at hindi layuan dahil ito ay maaaring maging dahilan ng higit na pagkakasakit ng mga pasyente. Gayundin ay maikalat sa lahat na ang mental disorder ay nagagamot at hindi ito dapat katakutan.

 

  E. Metodong Ginamit

            Sa pangangalap ng mga impormasyon ukol sa pag-aaral at mga datos para sa suliranin, sumipi ang grupo ng mga ilang impormasyon mula sa web at sa ilang aklat tungkol sa sikolohiya. Ang mga pagpapakahulugan ng ilang mga dalubhasa ay sinipi rin ng grupo upang mapunan ang impormasyong sasagot sa mga suliranin.

            Sinuri rin nila ang mga pagkakaiba at pagkakatulad ng dalawang aspektong tinatalakay at ang mga pagkakaugnay nito. Iniisa-isa ang mga datos na ito at isinaayos ng ayon sa pagkakasuno-sunod o kahilingan sa pag-aaral.

 

  F. Balangkas Teoretikal

            Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng (Theory on Causes of Mental Disorder) o Teorya ng Pinagmulan ng Mental Disorder ni Wrightsman.

            Nabanggit sa teoryang ito na ang mga posibleng dahilan ng mental disorder ay ang mga genetikong salik, iregularidad sa bayokemikal na proseso sa katawan, mga gawi na nakikita sa pamilya, personality o katangian ng pasyente o ng ina ng pasyente at iba pa. Ipinapaliwanag ng teoryang ito na ang pinalapangunahing salik ng pagkakaroon ng mental disorder ay ang pagmamana at ang mga pangyayaring nagbibigay ng presyur ay istres.

            Samakatuwid, ang pagmamana at ang kapaligiran ay parehong may mahalagang papel na ginagampanan sa buhay ng tao na nag-aambag din para mahubog sa ating sarili ang ilang mga katangian o maging mga karamdaman.

 

 

 

 

 

Introduksyon:

 

            Maraming karamdaman ang umiiral sa ating bansa, karaniwa’y aspetong pisikal ang apektdo o di kaya nama’y ang mga organ sa loob ng ating katawan. Ilan sa mga kinakatakutan at iniiwasan natin ay tuberculosis, diabetis, tigdas, lalo na ang katulad ng AIDS, SARS at ang napapanahong Bird Flu. Halos lahat tayoay may sapat na kaalaman sa mga sakit na ito. Nalalaman natin ang mga pinagmumulan nito, ang maaring lunas sa mga ito at kung paano anjg tamang pagaalaga sa taong maysakit. Ngunit dapat rin nating malaman na hindi lamang ang loob at labas ng ating katawan ang dapat na pinag-iingatan.. dapat din nating bigyang pansin ang ating bahaging mental ng ating pagkatao/ ang atig utak o pagiisip. Kung hindi maayos ang kalagaan ng ating utak , maaapektuhan rin ang ang ating buong katawan at gayundin ang ating emosyon.

            “Mental disorder”, ito ang terminang gianagamit bilng pangtukoy sa kapansanang nakakaapekto sa mga ideya, mula sa simpleng pagkabahala hanggang sa sa malalang sitwasyon na nakakapinsala sa kakayahan ng taong may sakit nito. Bagamat alam natin ang kahulugan ng sakit na ito, karamihan sa atin ay walang sapat na kaalaman ukol ditto. Ibat-ibang konklusyon ang pinaiiral ng karamihan. Kinakakatakutan, iniiwasan at kung minsa’y kinukutya pa ang mga may ganitong karamdaman. Gayundin, nagkakaroon ng mga pagtatalo ukol sa pinagmulan o sanhi ng sakit na ito. Sa pananaw ng iba , ang sakit na ito’y namamana ngunit para sa ibang tao, ito’y bunga ng mga di-kanais-nais na pangyayaring nararanasan o ang kanyang nakikita sa kapaligiran. Kung ang sanhi ng mga sakit na tio ay hindi natin maliwanag na malalaman, paano pa natin ito mabibigyan ng nararapat na lunas? Kaya sa pagaaral na ito, pinagsikapang ng mga riserter na mailahad ang mahahalagang impormasyon ukol sa sakit sa pagiisip nang sa gayon ay mabatid ang lahat ng kasagutan sa mga na naglalaro sa ating isipan ukol sa sakit na ito.

 

A.                 Anxiety disorder/ pagkabalisa (Ansayti Disorder)

Ito ay nangangahulugang sobra sobrang pangamba at takot. Ang mga taong may ganitong paguugaliay kadalasang nakaranas ng maraming pangamba sa buhay at walang kasiguraduhan sa mga nangyayari sa kanyangbuhay. Ang “phobia” ay nangangahulugang pagkatakot sa isang ispesipikong bagay, sitwasyon o aktibiti. Ang pagpapanik ay isang uri ng pagkabalisa kung saan ang tao ay nagiging padalo dalos at biglaan ng lang pagkatakot at ang palatandaan nito ay mabilis natibok ng puso at kahirapan sa paghinga. Ang nmga taong mayroon “obsessive – compulsive disorder” ay nakakaranas ng pagka obsess sa isang bagay, ideya o imaheo kaya naman ay nagkakaroon ng matindi hangarin na maisagawa  ang isang gawain . kapag naman ang isang tao ay may “past traumatic stress disorder” muling bumabalik sa isipan niya ang tromatikong nangyayari sa kanya kapagsiya ay nasa katulad na sitwasyon at kasabay nito’y nakakaramdan\m siya ng kaba, pangamba o malubhang pagkatakot.

 

B.                 Mood Disorder

Ang mood disorder, tinatawg ding apektib disorder (affective disorder) ay lubhang nakakaapekto sa aspetng emosyonal ng buhay ng tao. Ang mga halimbawa nito ay deoresyon, mania o labis na pagkahilig sa isang bagay at Bipolar disorder o manic depressive illness. Ang mga sinomas ng depresyon aty pagkamalungkutin , lagging nawawalan ng pagasa at itinuturing ang sarili na walang kwenta. Ang pananakit ng katawan pagbabago-bago ng dami ng kinakain o apetayt, oras sa pagtulog at paminsan-minsang panghihina ay palantandaan dion ng depression kabaligtaran ng depresyon ay mania at sa kalagayang ito, ang ibidibidual ay nagbibigay ng labis na pagpapahalaga sa kanyang sarili, nagiging OA (over reacting) nakakaranas ng pagkainita, sobra eksayti at kaunting oras ng pagtulog. Ang bipol disorder naman ay pinaghalong mania at depresyon. Ito ang dahilan kung bakit nag iiba iba ang moon ng isang taong mayroon nito, mionsang sobrang masigla at minsan naman ay sobrang lungkot.

 

C.                 “Schizophrehnia at paranoia”

Ang taong may Schizophrehnia ay tila napapalayo sa realidad. Ang sintomas nito ay kinabibilangan ng paghahalusunasyon, mga maling paniniwala, hindi maaayos na pagiisip at pagsasaslita mga kakaibang kilos at paguugali hindi pakikisama sa ibang tao at parang walang emosyon. Hindi rin nila nagagampanman ng maayos ang kanilang tungkulin at nawawalan sila ng kakayahang maisagaw aang mga gawain sa lipunan at nawawalan sila ng kakayahang maisagaw ang mga gawain sa lipunan, sa trabaho o sa eskwelahan.

 

D.                Personaliti disorder

Ang personality disorder ay isang sakit na nakakaapekto rin sa ating utak. Kung saan ang isang tao ay hindi nakagagawa ng maayos sa anumang aspeto. Dahil ilang mga persepyon sa kanilang sarili o maging sa ibang tao. Sila ang mga taong halos walang tiwala sa sarili, maiksi ang pasensya, madalas na masangkot sa gulo at maling emosyonal na pagtugon.

 

 

E.                 Kognitib disorder

           

            Ang pagkabaliw ay maituturing na isang uri ng kognitb disoreder kung saan ang tuluyang nawawala ang maayos na pagiisip. Ang mga palatandaan nito ay mahinang memorya, kahirapan sa pagsasalita o di maayos na pakikipagusap, kahinaan sa abstrak na pagiisip at kawalan ng kakayaahng matukoy ang mga pamilyar na bagay. Ang mga ganitong sitwasyon ay karaniwang resulta ng maling paggamit o pagaabuso sa mga gamut o kaya naman ay paggamit ng lason.

 

   F. “Dissociative behavior”

           

            Ang dissociative disorder ay kinabibilangan ng mga sakit na nakakaapekto sa persepsyon, kamalayan, mga akala at identidad ng isang tao. Nakahanay sa kategoryang ito ang amnesia na walang dulot sa pisikal ng katawan, “dissociative identity disorder” kung saan ang isang tao ay mayroong 2 o higit pang magkakaibang katauhan o karakter na naghahalinhinan “de personalization” pagkkkakaroon ng pakiramdam ng pagkakahiwalay o pagkalayo sa sariling katawan o pagiisip at “disssociative fugue” kung saan biglang nawawala ang memorya kasabay ng biglaang pagalis o paglayo sa bahay o trabaho.

 

 

 

 

F.                  “Somatoform Disorder”

 

            Ang salitang ito ay nagmula sa salitang Griyegong soama na ang ibigsabihin ay katawan. Ang somatoform disorder ay may mga pisikal na sintomas na hindi maipaliwanag sa pamamagitan ng medisina o kondisyong mediakl at ng iba pang sakit sa utak. Dahil ditto ipinalagay na lang ng mga pisiyan ng ang mga sintomas na ito’y sanhi ng problema sa spykolohiyang na aspeto. Ang halimbawa nito ay “conversion disorder” na tinatawag din na histerya kung saan ang isang tao’y maaring makaranas ng pag pagkabulag o pagkabingi pero (hindi naman matykoy ng pisisuan) wala naming kahit anong diprensya sa mga organ na apektado. Ang mga tao naming may “hypochondriasis” isa pang uri ng somatoform disorder, ay natatakot na ang simpleng sakit nila mauuwi sa malubhang sakit at pinagkakamalian nila na ang simpleng pisikal na sintomas ay ebidensya ng mga sakit na kinakatakutan.

 

G.                “Factitous Disorder”

           

            Ang mga taong may factitous disorder ay guamagawa ng paraan para makapagprodyus o makapagpakita ng pekeng sintomas ng sakit para mabigyan ng medical na atensyon at pagaalaga. Halimbawa ang isang tao ay maaaring magsinungaling na kinakapos siya ng hininga para maadmit siya sa ostpital, magtatakang magpakamatay para makaagaw ng atensyon o kaya nama’y maglagay ng dugo sa ihi para masabing may sakit siya

 

 

 

H.                “Subtance-related disorder”

            Ang Subtance-related disorder ay sanhi ng pagaabuso sa droga, mga side effect ng medikasyon at eksosyun sa nakakalasong kemikal. Nabibilang sa kategoryang ito ang pagkasugapa sa alak ay sa bawal na gamut. Bilangh karagdagan ang paggamit ng mga gamut ng iba pang mental disorder tulad ng depresyon, ansayti at saykosis. Ang mga gamut na mauugnay sa substances-related disorder ay caffeine, nikotina, cocaine ,heroin, ampetamina, hallucinogen at seduktib.

 

J. “Organic mental disorder”

            Kabilang nito ang mga karamdamang na ang sikolohikal na sintomas ay direktang may kaugnayan sa pinsala sa utak o abnormalidad sa bayokemikal na kapaligiran maaring magresulta sa pagtanda, malalang karamdaman sa nervous system o pagkalason. (halimbawa, pagkalason sa “lead” o labis na pagkalulong sa alcohol.).

 

K. “Psychosexual disorder”

 

            Kabilang ang mga problema identidad ng kasarian, paraan ng pakikipagtaliksekswal na layunin. Ang pagiging “homosexual” ay ikinokonsider bilang isang kapansanan kung saan ang isang indibidwal ay hindi marunong makuntento sa kanyang sariling kasarian at hinahangad na ito ay mabago o baguhin pa.

 

 

L. Eating disorder

           

            Ang eating disorder ay sakit na nararanasan ng isang tao na lubhang nakaapekto sa taman pagkain niya. Ang mga taong may “anorexia nervosa” ay mga taong may malaking takot na madagdagan ang kanilang timbang at inaayawan din nila ang pagkain ng tama o maging panalitilin ang normal na bigat ng tao. Ang mga may “bulimia nevosa” naman ay ang paulit ulit na kumakain pero kasunod ay pamimilit sa sarili na mapasuka para mailabas ang kinain. Kung minsan ay ginagamit sila ng laxatives o dairetics at iba pang gamut para mapigilan ang pagtaas ng timbang. Ang eating disorder ay madalas na nararnasan ng mga batang kababaihan sa kanlurang asya ay mangilan ngilan naman sa ibang bansa pa ng asya.

 

M. Impulse-control disorder

           

            Kadalasang hindi nakakaiwas sa mga bayolenteng pangyayari ang mga impulse central disorder dahil hindi nila makontorl ang kanilang sarili at ito’y itinuturing na sakit. Ilan sa mga halimbawa nito ay ang sobrang pagkagalit o pagkamagagalitin, di mapigilang ng sakit  sa pagiisip, tulad ng mania, Schizophrenia at personality disorder ay ang mga sintomas ng kawalang kontrol sa sarili.

 

 

 

Pagkalat (prebalens)

            Ang mental illness ay nakakaapekto sa tao ng anumang edad, lahi, kultura , at soso-ekonomikong grupo. Ang pagkalat ng mental illness ay nakabatay sa bilang ng taong nakaranas nito sa isang espesipikong panahon.

 

A. Estados Unidos at Ang buong mundo

            Sa Estados Unidos tinatayang may 24% ng taong may edad 18 pataas o 44 milyong katao ang nakaranas ng mental illness o iba pang  sakit sa pagiisip, mayroong 2.6 na porsyento naman ng matatanda o 4.8 miyong tao ang nagdudusa sa mental illness tulad ng schizophrenia, bipolar disorder o iba pang uri ng depresyon o panic disorder. May karagdagang 2.8 porsyento o 5.2 milyong tao ang nakaranas ng mental illness na tuluyang sumira s akanilang pang araw-araw na pamumuhay. Hindi nabibilang sa mga ito ang mga taong walang tirahan, nakakulong , at nasa pagamutan.

            Ipinakita naman sa internasyonal na surbey na may 30% hanggang 40% ng tao sa isang populasyon ang nakaranas ng mental illness. Sa mga surbey na ito na ang pagkabalisa ay mas madalas maranasan kaysa depresyon.

 

B.  Sa mga Bata, Dalaga ,at Binata

Sayantipikong Pagtuklas

Kagustuhang pumayat!

            Ang anorexia nervosa ay isang uri ng seryosong sakit na may kianalamn sa pagkain. Ang sakit na ito ay nakikita na ginugutom ang sarili ay nagiging pangkaraniwan na ngayon sa mga dalaga at may sakit. Ang ganitong sitwasyon ang siyang nagpapahirap sa tuluyang pagagamot ditto.

Ang di maayos na pagkain (eating disorder) tulad ng anorexia nervosa at bulimia nervosa ay malimit mangyari sa mga dalaga.

 

K.   Sa Mga Nakatatanda:

            Sa mataas na bilang ng mga matatandang may edad 65 pataas , ang problema ng mental illness sa mga matatanda ay lalong tumaas. May estimasyon na 15% hanggang  25% ng matatanda ang may sintomas ng mental illness. Dementia, kilala bilang pag aalinlangan(confusion), pag kawala ng memorya at kakulangan ng impormasyon  (Disorientation), sa mga nakakatanda sa pagaaral ng mga residente ng Boston, Massachusetts

            Napag-alamang 10 porsyento ng matatandang may edad65 pataas ang may Azhaimer’s disease, pinakakilalang uring Dimentia. Natuklasan naman s China na 4.6 porsyento ng taong may edad 65 pataas ay may ganito ring sakit. May 1 hanggang dalawang porsyento lamang ng matatandang nasa komunidad (edad 65 pataas) ang nakararanas ng mental illness kaysa sa nasa ospital at iba pang institusyon. Mas mataas ang bilang ng matatandang nasa pagamutan ang sumasailalim sa depresyon at mental illness. Kahit na karamihan sa matatanda ang nagpapagamot kaugnay ng sakit na ito, marami pa rin sa kanila ang hindi pa nadadala sa pagamutan, sa Estados Unidos, depresyon din ang pinakadahilan ng tangkang pagpapakamatay ng mga matatandang may edad 65 pataas.

 

D.  Sa Mga Mahihirap:

            Tulad ng sakit sa pisikal na pangangatawan, mataas din ang bilang ng mga taong mahihirap na nakararanas ng mental illness. Bumababa ang bilang ng mental illness tuwing tumataas ang lebel ng sahod at edukasyon. Sa isang nasyonal surbey noong 1994 sinasabing ang mga taong may mataas na sahod ay hindi gaanong nakararanas ng mental illness kaysa sa may mababang sahod. Ang kahirapan ay nakadaragdag sa dahilan ng pagkakaroon ng mental illness, sa kabuuan, ang pagkakaroon ng ganitong sakit ang siyang lalong nagpapahirap sa tao.

 

E.  Sa Mga Lalaki’t Babae

 

            Sa kabuuan ang pagkalat ng mental disorder sa lalki’t babe ay pareho lang. Subalit ang mga lalaki ay may mas mataas na porsyento pagdating sa antisocial personality disorder. Sa Esatdos Unidos, mas marami ng dalawang beses ang bilang ng mga babae, kaysa lalaki, ang nakararanas ng depresyon. Mas malalaki ang agwat ng bilang na ito sa iba pang mga bansa.

 

F.  Pagbabago ng Antas ng Mental Illness

 

            Ang mental illness ay nagiging problema sa dalawang dahilan: Una, ang pagtaas ng ekspektasyon sa buhay ay nagpapataas din ng bilang ng matagalang sakit sa pag-iisip. Halimbawa, dahil sa mga taong nabubuhay pa rin sa nakaraan, marami sa kanila ang dumaranas ng dementia. Pangalawa, ilang pag-aaral ang nagpakita ng pagtaas ng bilang ng maysakit na depression sa buong mundo. Ang ilan sa mga rason nito ay maaaring ang pagbabagong ekonomiko, political at problemang sosyal pati na rin ang pagkabulabog sa Kultura. Kahit na kinukwestiyon ito ng iba, mabilis pa rin ang pagtaas ng bilang ng may mental illness. Ayon pa sa United Nations of High Commissioners for Refugees, ang bilang ng mga refugees ay lalong tumataas sa pagdaan ng panahon.   

 

            Malalang mental disorder ang nagpapahirap sa buhay ng tao. Ang mga taong may mental disoder ay nakararanas ng mga sintomas na maaarng makapagpababa sa kanila dahil hindi sila makapagtrabaho, makapag-aral, o mamuhay ng gaya ng ordinaryong tao. Ilan sa mga may sakit na ganito ay kinakailangang manatili sa ospital dahil hindi nila kayang alagaan ang sarili at maaaring mauwi sa pagkamatay.

            Ang sintomas ng pagkakaroon ng mental disorder ay maaaring makapag-alala sa atin. Ang mga taong nagkaroon ng schizophrenia ay nakaririnig ng mga boses sa loob ng utak na nagsasabi ng hindi kanais-nais na bagay tungkol sa kanila o nag-uutos sa kanila na gawin ang isang bagay na kakaiba. Maaari silang makatranas ng Paranoia, ito ay ang paniniwala na lahat, kasama na ang malapit mong pamilya ay gusto kang mapahamak o masira.Ang mga taong nakararanas ng depresyon ay naiisip na walang mangyayaring maganda sa kanila at patra sa kanila, ang buhay ay nakakadismaya at punaong lungkot at pasakit kaya sinasabing mabuti pang mamatay na lang sila. May mga taong mabilis magpanik(panic disorder), sila yung mga taong nakararanas ng mabilis na pagtibok ng puso, mabilis na paghinga at pag-aalala na nauuwi sa takot na nagiging dahilan ng di pag-alis ng bahay. Ang mga taong nakararanas ng obsesyon(mania), ay maaaring mahumaling sa sex o paggastos ng pera na sa huli ay maaaring maging sanhi ng pagdamdam sa nagawang mali, hiya at pagiging desperado.

            Ang iba pang mental disorder ay hindi sa lahat ng oras ay nakakapanghina o may kaakibat na problema sa buhay. Ang mga taong may personality disorder, kapansanan sa karakter bilang isang tao, ay nakararanas ng kalungkutan at pag-iisa dahil sa kanilang personalidad sa pakikipagrelasyong sosyal. Ang mga taon may kapansanan sa pagkain(eating disorder), ay iniisip na ang timbang at itsura nila na nagtutulak sa kanila na iduwal ang pagkain o huwag na lang kumain. Ang ilan sa mga taong nakararanas ng trauma o matinding takot(post-traumatic disorder), ay nagiging magagalitin, nakakakita ng pangit na alaala at magulong konsentrasyon.

            Karanasan sa pagkakaroon ng mental disorder ay madalas iba, depende ito sa kultura at grupong sosyal na kinabibilangan ng tao. Halimbawa, halos lahat sa di kanluraning bansa, ang mga taong may depresyon ay nagsasabi ng mga pisikal na karamdaman gaya ng panghihina, kulang sa tulog, walang gana at iba pang pisikal na sakit. Maging sa hilagang Amerika ay ito rin ang usapin. Ngunit sa U.S. at iba pang jkanluraning sosyedad and mga nakararanas ng depresyon. Ayon sa mga propesyunal, kailangan itrato ng maayos para mas maintidihan ang mga problemang sikolohikal gaya ng kalungkutan, pagkakaramdam, at kawalan ng pag-asa.

            Sa tamang panggagamot, ang lahat ng taong may mental disorder ay makakarekober at maibabalik ang kanyang normal na buhay. Maging sa mga may matatagal nang sakit ay maaaring matuto at maging produktibo ang kanilang buhay.

 

 

Mga pag-uugali tungkol sa Mental Disorder

 

            Karamihan sa lipunan na nagkakaroon ng mental disorder ay nagdadala ng tanda ng kahihiyan. Sinasabing ang pagdadala ng sariling sakit o problemang isinisisi kung bakit nagkakaroon ng mental disorder at sinasabi naman ng iba na sila ay biktima ng masamang kapalaran, sobrang relihiyoso  at makasalanan o pagkakaroon ng kakaibang kapangyarihan. Sa ganitong mga panghuhusga, ang pamilya ay maaaring itago ang katotohanan na ang isa sa kanilang miyembro ay may mental disorder. Ang ibang pamilya ay maaaring itago o protektahan ang kanilang mga miyembro na may mental disorder. Ang pagtatago sa isang taong may sakit ay mas makakatanggap ng epektibong pangangalaga at maaari nilang itakwil ang miyembro na may mental disorder. Kapag dumami ang ganitong klase ng tao sa lipunan, ang ganitong pag-uugali ay patungo sa kakulangan ng pondo para sa mental na pegbeberbisyo at pagkakaroon ng kakulangaqn sa pangangalaga. Sa kasalukuyan, ang pagkakaroon ng mental disoder ay kadalasang ikinukulong o dinadala sa hindi disenten at hindi makataong ospital. Sa kabila noon, ang mga pag-uugali tungkol sa mental disorder ay nagkakaroon ng pag-unlad sa maraming lugar lalo na sa edukasyong pangkalusugan at panghihimok sa mga taong may mental disorder.

 

 

 

 

 

PAGTATRATO

 

            Ang pagkakaroon ng mental disorder ng isang tao ay madalas na nagbibigay ng kakaibang pagtrato mula sa lipunan. Karaniwan sa kanila ay nilalayuan at sinisisi sa kanilaqng taglay na sakit, kung hindi naman ay kinakaawaan bilang mga biktima ng masamang kapalaran, relihiyon at pang-aabuso. Ang mga ganitong sitwasyon ay nagtutulak para sa pamilya ng biktima na sila ay itago mula sa nakararami o hindi kaya ay ikaila na isa sa kanila. Ang porsiyento ng pagtrato at pangangalaga sa mga ito ay patuloy na tumataas. Halimbawa ng mga ito ay ang pagkulong, paghihiwalay at pagtatapon sa kanila sa mga hindi disenteng ospital. Ngunit sa pagtagal-tagtal ng panahon,  ang pagkakaroon ng kaalaman sa tamang pangangalaga sa mga may mental disorder ay nabigyan ng dagdag na atensiyon sa ibat ibang lugar.

            Ang pagkakaroon ng mental disorder ay may malaking kinalaman sa ating lipunan at ekonomiya. Ang halimbawa nito ay ang pagkakaroon ng depresyon sa mahigit 500 tao sa mundo, ang resulta nito ay malaki kumpara sa mga Chronic disis tulad ng diabetes at arthritis.

 

PAGGAMOT

 

            Ang mga propesyunal  sa mental na kalusugan ay gumagamit ng ibat ibang paraan sa paggamot sa mga taong may mental disorder. Ang 2 sa pinakakaraniwang panggagamot ay ang “drug therapy” at “psychotherapy”. Sa “drug therapy”, ang tao ay regular na gumagamit o umiinom ng doses ng gamut na resetang medico upang mabawasan ang sintomas ng mental diorder. “Psychotherapy”, ay ang panggagamot na mental disorder na gumagamit ng berbal at di berbal na kumonikasyon sa pagitan ng pasyente at ng propesyunal. Ang tao ay maaaring makatanggap ng “psychotherapy” ng mag-isa o ng grupo.

            Ang uri ng panggagamot na ginagawa ay depende sa uri o antas ng kapansanan. Halimbawa, ang mga doctor ang kadalasang ginagamot ang “schizophrenia” sa pamamagitan ng gamot o drugs ngunit ang espesyal na uri ng “psychotherapy” ay mas epektibo sa panggagamot ng mga phobias. Sa ibang uri ng mental disorder, tulad ng depresyon, ang pinakaepektibong ay ang kumbinasyon ng dalawa. Kahit na ang ibang uri ng pasyenteng may malalang sakit ay maaaring hindi na ganap na gumaling. Karamihan sa mga taong mas mental disorder ay maaaring mapabuti sa tulong paggamot at maaaring makabalik sa normal nilang pamumuhay. Sa kabila ng mga epektibong panggagamot, halos 40% lamang ng mga taong may sakit sa pag-iisip ang humihingi ng tulong sa mga propesyunal.

            Ang ibat ibang propesyunal sa mental na kalusugan ay nagmumungkahi ng bibat ibang klase ng panggamot sa mental disorder. Kabilang dito ay ang mga saykayatris, saykologis, saykoterapus, saykayatrik workers at saykayatrik nurses.

 

A. DRUG TERAPI

 

            Ang droga, na ipinakilala sa kalagitnaan ng 1950’s ay pinagaling ng mas mabilis ang mga taong nasa mental hospital at mabuhay ng normal. Magmula noon, ang pagpapayaman sa “psychopharmacology” ay nagpaunlad ng kahusayan ng gamot. Kadalasan ay napapagaan ng mga ito ang sintomas ng “schizophrenia”, depresiyon, ansayeti, at iba pang hindi kaayusan. Subalit maaari itong makagawa ng di kanais-nais na epekto. Ang mga droga na kinokontrol ang sintomas ng mental ilnes ay tinatawag na “psychotherapeutic drugs”. Ang mga kategorya nito ay “antupsychotic drugs”, “antianxiety drugs”, antidepressant drogs” at “antimanic drugs”.

            Ang antipsychotic drugs, tinatawag ding “neuroleptics”, ay kinokontrol ang sintomas ng saykosis gaya ng halusinasyon, delusiyon  at iba pa. Kaya din nilang iwasan ang mga sintomas na ito na bumalik. Maaari rin itong magbibigay ng sayd epek gaya ng pagkatuyo ng bibig, malabong paningin, at “tardive dyskinesia”, isang permanenteng kondisyon na nakakagawa ng di makontyrol na paggalaw ng dila, bibig at labi.

            Ang antidepressant drugs, ay nakagagaan ng sintomas ng depresyon. Ang iba ay nakagagaan din ng iba pang disorder gaya ng “panic disorder” at “obsessive-compulsive disordet” Ito ay may 3 klase: “tricyclics, monamine oxidase inhibitors(MOA Inhibitors), at selective reuptake inhibitors(SSRI’s inhibitors)”. Ang sayd epek ng tricyclics ay ang pagkahila kapag tumatayo, malabong paningin, tuyot na bibig, paghihirap sa pagihi, pagdudumi at pagkaantok. Ang mga taong gumagamit ng MAO inhibitors ay maaari ring makaranas ng katulad na sayd epek at kailangang sumunod sa isang diet. Ang isang uri ng SSRI, fluoxetine(prozac) ay ang pinakagamiting antidepressant drugs.  

            Ang antianxiety drugs, tinatawag ding “minor tranquilizers” ay binabawasan ang mataas na lebel ng pagkabalisa. Natutulungungan nito ang mga taong may panic disorder at iba pang anxiety disorder.

            Ang antimanic drugs ay nakakatulong sa pagkontrol ng kabaliwan. Isa sa pinakaepektibong antimanic drugs ay ang “lithium carbonate”, isang natural na mineral na asin. Ang mga sayd epeks ay ang “nausea”, pamamaligtad ng sikmura, vertigo at palagiang pagkauhaw at pagihi. At ang matagalang paggamit ng lithium ay makakasira ng bato.

 

B. Indibidwal na Saykoterapi

 

            Sa “psychotherapy session A”, ang saykologis ay nakikinig sa kanyang kliyenyente sa oras ng sesyon. Ito ay maaaring maging epektibo sa paglunas ng mga mental disorder.          

            Ito rin ay maaaring maging isang epektibong lunas sa mental ilnes. Di gaya ng “drug therapy”, wala itong pisikal na sayd epeks. Subalit maaaring makagawa ng saykologikal na pinsala kapag hindi maayos na naisagawa. Sa kabilang banda, ito ay mas matagal bago makalunas. At ang mga sesyon ay may kamahalan at matagalan. Dahil dito, ang mga terapis ay naglulunsad ng mga terapi na hindi matagal. Ang “psychotherapy” ay nagpapakita ng malawak na rango ng teknik at praktises. Ang ibang uri nito gaya ng “psychodynamic” at “humanistic” terapi, ay nakapokus sa pagtulong sa mga tao na maintindihan ang internal na motibasyon para sa kanilang problemadong kaugalian. Ang iba gaya ng beheybiyoral at kognitib terapi ay nakapokus sa kaugalian mismo at tinuturuan ang tao ng kakayahan upang maitama ito.

            Ang “psychodynamic therapy” ay isa sa pinakakilalang uri ng saykoterapi. Ang terapis ay nakapokus sa isang nakaraang karanasan ng pasyente na nagbibigay sa kanya ng panloob, hindi namamalayang kaguluhan at sinusubukang tulungan ang tao. Ang ibang terapis ay gumagamit ng hypnosis para malaman ang nakaligtaang memorya. Saykoanalisis, isang teknik na pina-unlad ni Freud, ay isang uri ng psychodynamic therapy. Ditto, ang tao ay nakahiga sa isang higaan at sinasabi ang anumang pumapasok sa kanyang isipan, iasang prosesong tinatawag na “free association”. Pinapakahulugan naman ito ng terapis kasama na ang panaginip at memorya.

            Ang yumanistik at eksistensiyal na terapi ay nilulunasan ang mental ilnes sa pamamagitan ng pagtulong sa tao na makamit ang personal growth at magkaroon ng halaga ang buhay. Ang pinakakilalang yumanistik terapi ay ang klayent-senterd terapi na pinaunlad ni Carl Rogers noong1950’s. ditto, hindi nagbibigay ng payo ang terapis subalit muling sinasambit ang mga sinabi ng pasyente sa hindi mapanghusgang paraan. At ang terapis ay nagbibigay sa tao na pgtanggap at ankondisyunal na empati. Ang eksistensiyal na terapi ay tinutulungan ang tao na kumprontahin ang mga basikong tanong tungkol sa kahulugan ng kanyang buhay at makita ang landas tungo sa pagkakatuklas ng kani kianiyang pagkakakilanalan.

            Ang mga saykoterapis ng beheybiyoral terapi ay tinutulungan ang tao na palitan ang abnormal na patern ng ugali sa pamamagitan ng pag-aaplay ng mga nakatayong prinsipyo sa pagkatuto. Ito ay nakakatulong sa mga phobias, obsesib-kompulsib disorder atbp.  

            Ang mithiin ng kognitib terapi ay malamn ang ayos na sinusundan ng irasyunal na pag-iisip na nagiging sanhi ng pagkilos ng tao nang abnormal. Ang terapis ay tinuturuan ang tao ng kasanayan upang makilala ng tao ang irasyunalidad ng kaisipan. Natututunan ng tao di kalaunan na kilalanin ang mga ibang tao, sitwasyon at ang kanyang sarili sa isang makatotohanang paraan at napapa-unlad ang kakayahang masagot ang anumang katanungan. Ginagamit ito sa paglunas ng depresyon, panik disorder at personality disorder.

            Ang rehabilitasyon program ay tinutulungan ang mga tao na may malalang mental ilnes na matutunang mabuhay ng independent. Tinuturuan sila sa paglilinis ng katawan, bahay atbp.

            Ang mga terapis ay kadalasang ginagamit ang play terapi sa paggagamot ng mga bata na may depresyon at iba pang disorder.

 

C. Mga Pang-grupo at Pampamilyang Terapi

 

            Isinasagawa ang terapi s Isang grupo sa pamamagitan ng pagtitipon ng mga tao para mapag-usapan ang kanilang mga problema sa ilalim ng pamamahala ng isang terapis. Sa pamamagitan ng pagbabahagi nito sa ibang tao ng kanilang karanasan at mga nararamdaman, natutuklasan ng mga miyembro ng grupo ang kanilang problema ay hindi naiiba, nakakatanggap din sila ng suporta at payo at higit sa lahat natututunan nila kung paano nila malalagpasan ang kanilang problema. Isang uri ng teraping isinasagawa sa grupo ay “Psychodrama” kung saan ang mga miyembro ay nagsasadula sa isang entablado ng mga pangyayaring nagpapakita ng problemang emosyonal na ang layunin ay maunawaan ang kanilang mga asal at gawi at mabigyan ng solusyon ang kanilang mga problema. Kung ikukumpara sa isahan o inbidwal na saykoterapi, mas mababa ang magagastos ng bawat isang tao sa pang-grupong terapi.

            Ang pakikialam ngo pakikiisa ng pamilya sa mga programa ay makakatulong sa pamilya na matutunan kung paano pakisamahan ng maaayos at paano nila maaalagaan ang miyembro ng pamilya na may malalang mental disorder tulad ng schizophrenia. Dapat malaman ng mga miyembro ng pamilya  kung paano makokontrol ang sakit para matulungan ang maysakit na malunasan ang kanilang problema. Ang buong pamilya ay dapat nagbibigay ng suportang emosyunal sa maysakit at dapat na sila ay handa para harapin ang mga paninira at iba pang masamang sinasabi ng ibang tao.

 

D. “Electroconclusive Therapy”

 

            Electroconlusive therapy(EcT) ay isang uri ng panggagamot sa malalang depressiyon kung saan pinadadaluyan ng kuryente ang utak ng pasyente sa loob ng isa o dalawang Segundo para mabawasan o makontrol ang pagwawala. Ang gaitong uri ng panggagamot ay inuulit sa loob ng isang lingo. Sa di malamang dahilan, ang EcT ay nakpagpapagaling ng malalang depresyon na kahit sa pag-inom ng gamut at saykoterapi ay hindi nagawa. Ang uring ito ng panggagamot ay naging kontrobersiyal dahil sa may masamang epekto tulad ng pagkalito at pagkawala ng memorya. Bagaman ang nasabing masamang epekto ay pangkaraniwang panandalian lamang.

           

E. Psychosurgery

 

            Antonio Egaz Moniz, isang portuges na neurologoist at siyang nakaimbeto ng labotomi, isang uri ng teknik sa pag-oopera kung saan sinisira ang tisyu ng frontal lobe ng utak. Ang proseso sy laganap na isinasagawa noong 1940’s at 1950’s na naging sanhi ng pagiging lantang gulay o nagkakaroon ng malakinh pagbabago sa personalidad at pag-uugali.

            Higit na naging kontrobersiyal sa EcT ang saykoserjeri, ang pagatatanggal o pagsira  sa isang bahagi ng utak para mabawasan ang malalang sintomas ng mental disorder. Ang pinakakilalang saykoserjeri ang labotomi. Ang saykoserjeri ay bihira ng isagawa dahil wala naming pagsasaliksik na nakapag patunay na ito ay epektibo at nagiging sanhi pa ito ng pagbabago ng personalidad at pag-uugali.

           

F. Tritment Setings

 

            Ang mga walang tahanan ditto sa pilipinas ay may porsiyentong bahagi sa mga dumaranas ng malubhang mental disorder tulad ng schizophrenia. Ang kakulangan ng pagamutan sa ibat ibang bahagi ng bansa ang ay may kinalaman rin sa pagtaas ng bilang ng may mental disoder. Ang panggagamot sa mental disorder ay isinasagawa sa mga kaukulang mga lugar. Ang ospital ng mga may sakit sa pag-iisip, psychiatry ward sa mga pangkalahatang uri ng ospital ang gumagamot sa mga pasye nteng may malalang kaso at at nangangailangan ng tuloy tuloy na obserbasyon. Ang mga indibidwal na hindi nangangailangan ng lubusang atensiyon ay maaari nang gamutin sa gamutang pangkumonidad.

            Ang mga taong may malubhang kondisyon ng mental disorder na nangangailangan ng mahabang gamutan ay inilalagay muna sa mag nursing homes kung saan mabibigyan ng puspusang atensiyon.

            Sa kasamaang palad, maraming mga lugar ang may kakulangan sa tritment center lalo na yung mga pangkumonidad.

* Mga Dahilan o Sanhi ng Pagkakaroon ng Mental Disorder

 

            Maraming tao na ang sumubok na makaunawa sa sanhi ng mental disorder sa loob ng libu-libong taon. Marami ng saykayatris ang nagdebate tungkol ditto at ang 2 perspektibo na pinakamatumeg ay ang bayolohikal na pananaw at saykolohikal na pananaw. Sa bayolohikal sinasabina ang genes, hormones at iba pang mga prosesong nagaganap sa loob ng katawan ng tao ang pinagmumulan ng sakit. Samantala sa saykolohikal na perspektibo, mas pinaniniwalaan na ang mga sariling katangian ,mga karanasan at mga taong nakapaligid sa kanyang ginagalawan ang magiging sanhi ng sakit sa pag iisip.

 

            Ang 2 perspektibo at pinagbatayan ng mga pag-aaral ng ginawa ni Emil Kraepelin, isang Austrianong saykoanalista. Si Kraepelin ay naniniwala na ang mga saykayatrisang sakit ay maituturing o maiiklasipika rin na tulad ng mga pisikal na sakit. Sinasabi rin niya na ang batayan ng mga sanhi ng sakit sa pag iisip ay ang pisolohiya at bayokemestri ng utak ng tao. Ang sistema ng pag uuri niya samga sakit sa isip ay nagsilbing basehan ng mga pagsusuring ginawa at ang mga resultang inilabas. Sa kabilang dako naman, Si Freud ay naniniwala na ang pinagmulan o sanhi ng sakit sa pag iisip ay ang mga hindi magagandang karanasan na natanim sa isipan mula pa sa pagkabata. Nahanap niya ang mga ebidensya sa ideyang ito sa pamamagitan ng pag ananalisa ng mga pangarap, mga sariling kagustuhan at uri ng pananalita. Ang debateng ito ay nagpatuloy hanggang huling bahagi ng ika 20 siglo. Sa simula ng taong 1960, ang bayolohikal na perspektibo ay naging dominante na sinuportahan ng napakaraming tuklas sa psychopharmacology, genetics, neurophysiology at mga pag aaral na ginawa tungkol sa utak. Nanatili ring mainfluwensya ang saykolohikal na perspektibo tulad sa saykadaynamikong, humanistiko, biheybyoral, kognitibo at sosyo-kultural.

 

            Karamihan sa mga propesyonal sa kasalukuyan ay pumapabor sa kombinasyon ng 2 perspektibo at tinatanggap nila na ang bayolohiya at kapaligiran ng tao ay parehang may mahalagang papel sa pagkakaroon ng sakit sa pag iisip.

Scientific Discoveries

 

Ang Nyurobayologi ng Dispresyon

 

            Ang kemikal dispersion ay isang pinaka karaniwang uri ng sanhi ng sakit sa utak. Kahit na nga ba ang dispersion ay nagagamot ng saykoterapi, maraming mga sayantipiko ang naniniwala na may mga bayolohikal na dahilan para sa karamdamang ito.

            Ang mga siyentista ay tinukoy ang mga nyurotransiter at mga kemikal substances na nakakapag ugnay sa mga selula ng uta, na sya namang komokontrol sa emosyon at pag uugali ng isang tao. Ito ay dopamine, sertonin, norepinephrine, gamma-animo butyric acid(GABA), at acetylcholine. Kahit na hindi pa natutukoy ang eksaktong mekanismong kasama dito, sinasabing ang sobra at kakulangan sa lebel ng mga nyurotransmiter na ito na inuugnay sa dispersion, anxiety at schezopheria.

            Ang pananaliksik sa genetics at schizophrenia ay mas malapit ang relasyon ng tao sa isang schizophrenia ay mas malaking panganib para sa taong ito na magkaroon ng sakit na ito. Halimbawa, ang mga bata na ang isa sa mga magulang nya ay may schizophrenia ay may 13 porsyentong tsanya ng magkaroon ng sakit na ito, habang ang batang 2 sa mga magulang ang mayroon ay may 46 na porsyentong tsansya naman.

 

            Ang mga pagunlad sa mga pamamaraan ng pagsasalarawan ng utask tulad ng magnetic resonans imeyging (MRI) at posisyon emisyon tomograpi (PET), ay isang makatulong sa mga siyentipiko sa lanilang pagaaral ng gampanin ng struktura ng utak sa sakit sa pag iisip. May mga ilang pag aaral na nagsasaad ng mga abnormalidad sa istraktura ng utak sa ilang kaso ng mga sakit na ito. Halimbawa may taong may schizophrenia na may namamagang ugat sa utak. Gayun paman, ito ay maraming resulta ng schizophrenia at hindi ang syan dahilan, at hindi lahat ng taong may ganitong karamdaman ay may ganitong abnormalidad.

            Maraming klase ng medical na kondisyon ang nagiging sanhi ng sakt sa pag iisip. Ang pagkasira ng utak at mga atake ay maaaring maging sanhi ng pagkawala ng memorya, hindi maayos na konsentrasyon at pananalita, at mga hindi pang karaniwang pagbabago sa pag uugali. Ang tumor sa utak, kung pababayaang lumaki,ay maaring maging sanhi ng saykosis at pagbabago sa personalidad. Ang iba pang bayolohikal na paksa ng sakit sa pag iisip ay ang hormone imbalance, hindi sapat na diyeta, at impeksyon mula sa mga virus.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bayolohikal na Perspektibo

            Amg magnetic resonans imeyjing (MRI) ng isang normal o isang utak na may schizophrenia ay inilalabas ang struktura na pagkakaiba  ng utak ng isang taong sapat ang gulang, kaliwa at utak ng isang taong may schizophrenia ay may mamayang bentrikels. Gayun pa man hindi lahat ng taong may ganitong karamdaman  ay may ganitong abnormalidad.

            Ang saykayatris ay binigyang diin ang bayolohikal na basaehan bilang sanhi ng sakit sa utak, emenumungkahi ng mga pag aaral ang genetikong sanhi ng ilang sakit sa pag iisip tulad ng schizophrenia at bipolar disorder.

 

Saykodaynamikong Perspektibo

            Si Sigmund Freud, isang Viennese nyurologist ng ika 19 siglo, ay bumuo ng teyorya ng personalidad at sistema ng saykoterapi na kilala ring saryboanlisis. Ayon sa teyoryang ito ang mga tao ay naiinpliwensyahan ng mga di namamalayang pwersa, tulad ng likas na sekswal at agresibong pwersa.

            Sa saykodinamikong perspektibong pananaw ang sakit sa pag iisip sanhi ng mga di namamalayang at di maresolbang pagtatalo sa isip. Ayon kay Freud, ang mga pagtatanong ito na nagmumula sa pagkabata at maaring maging sanhi ng sakit sa pag iisip sa pamamagitan ng pagpigil sa balanseng pagsulong ng 3 sistema na binubuo ng yaman sayk: ang id,na binubuo ng likas na sekswal at agresib drayb; ang ego o ang gising na bahagi ng utak na namamagitan sa disadyang pangyayari at ng realidad; at ang super ego na syang kumukontrol sa primitibong bagbugso ng id at nagrerepresenta sa mabuting mithiin. Ang pagiging balisa ay nagugat sa signal na di sinasadyang panganib na ang pinag mulan ay matutuloy lamang sa pamamagitan ng matamang pagsusuri oa personalidad ng isang tao at ang buhay eksperyenoya niya.

 

Makatao at Eksistensyal na perspektibo

            Ang makatao at eksistensyal na perspektibong tinuturing abnormal na pag uugali o kilos bilang resulta ng kabiguan ng tao na matatagpuan ang kahulugan ng buhay at matupad ang kanyang mga potensyal. Ang yumanistikong kagawaran ng sikolohiya ay ipinalalagay ang pang-kaisipang kalusugan at personal na pag unlad bilang natural na kondisyon ng buhay ng tao. Sa pananaw ni Carl Roger isang saykologist ang bawat isang nilalang ay itinataboy tungo sa pansariling aktuwalisasyon, ang pagkakamit ng pinakamataaas ng potensyal. Ang sakit sa pag iisip ay nabubuo kapag ang mga pangyayari sa paligid ng isang tao ay makalahahadlang sa kanya tungo dito. Sa eksistensyal na perspektiboang emosyonal  na pagkabalisa ay resulta ng pagkabigo ng isang tao na kumilos ng kapani-paniwala iyon ay ang kumulos ng maayon sa kanyang sariling layunin at pagpapahalaga sa halip na sa layunin at pagpapahalaga sa iba.

 

Pang gauring perspektibo

            Ang sikolohiya ay kailangang limitahan ang sarili nito sa pagaaral ng kapuna punang pag uugali sa halip na alamin ang nakatagong damdaming ng isang tao. Para sa pang gawing perspektibo ang sakit sa pag iisip ay isang matutunang pagtugon sa stimulang. Sa ganitong pananaw ang mga gantimpala at kaparusahang makukuha ngtao sa kangyang kapaligiran ang siyang humuhubog sa kayang pag uugali. Halimbawa ang isang taong ay kasama ng isang matinding aksidente sa sasakyan ay maaaring magkaroon ng phobia sa mga sasakyan o salahat ng uri ng transportasyon.

 

Kognitibong Perspektibo

            Sa kognitibong perspektibo ang sakit sa pag iisip ay resulta ng mga problema sa pagkatutu iyon ay mga problema sa kung paanong ang isang tao ay nagdadahilan, inuunawa ang mga pangyayari at sinusulusyunan ang mga problema. Ang ilan sa mga sakin na ito ay tulad ng depresyon, sakit na pagkabaslisa at ang diperensya sa personalidad ay resulta ng paraan ng pag iisip ng natutuhan sa pagkabata na hindi maaayon sa katotohanan. Halimbawa, ang mga taong may depresyon ay makikita ang kanilang sarili negatibong liwanag, pinalalaki ang kahalagahan ng maliiy na kapintasan kabiguan at inilalarawan ang mga pag kilos ng iba sa mga negatibong paraanamaraan. Gayun paman, mananatiling Malabo kung ang mga uring ito ng mga kognitibong problema ay magiging sanhi nga ng sakit o nagreresulta ng sintomas ng mismong sakit

 

Sosyo-kultural na Perspektibo

            Sa perspektibong ito ang sakit sa pag iisip ay resulta ng sosyal, ekonomiki at cultural na salik ng buhay . ang ebedensya sa pananaw na eto ay nagmula sa pag aaral na nagpakita ng pagtaas ng panganib ng karamdaman sa pag iisip s amga taong nabubuhay s akahirapan. Dagdag pa nito ang insedente ng sakit sa pag iisip ay tumataas sa panahon ng may mataas na bilang ng kawalan ng trabaho. Ang pagpapalit ng populasyon ng mundo mula sa rural na lugar tungo sa mga syudad kasama ang kanilang pagkakakumpol kumpol, ingay, polusyon,pagkasira at sosyal na pagkakahiwalay ay sya ring magiging sanhi ng pagkakaroon ng mataas na bilang ng sakit sa pag-iisip. Bukod pa roon, ang mabilis na pagbabagong sosyal, na particular na nakaaapekto sa mga katutubo sa buong mundo, ay nagpapataas ng bilang ng pagpapatiwakal at pagka-sugapa sa alak. Ang mga repyugi at biktima ng mga sosyal disaster, gera, displacement, genocide, karahasan ay may mas mataas na pangaib na dulot na sakit sa pag iisip lalo na ang dipresyon, pagkabalisa, at post traumatic stress disorder.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mga Salik na nakakaapekto sa pagkakaroon ng mental disorder

 

 

A.                 Predisposing factor

 

Ang paktor na ito ay may mga salik na naghahantad sa isang indibidwal para magkaroon ng sakit. Ang mga salik na ito ay maituturing na pinaka ugat ng pagkakaroon ng kasiraan sa pag iisip

 

Kabilang sa Kategoryang eto ang mga sumusunod

 

1.                  Pagmamana/ heredity

Ang salik na ito ay binigyan ng sobra sobrang importansya bagamat ang impluwensya ng mga kapaligiran salikay maaaring makahigit dito. Para sa mga praktikal na layunin maaring sabihin na ang direktang pagmamana ay napakaimportante. Mas possible na ang resulta ng pagmamana ay higit pa sa ibang sakit kaysa pagmamana ng katulad na sakit.

2.                  Edad

Bagamat ang “behavior disorder “ ay madalas na nararanasan sa panahon ng kamusmusan bihira naman ito sa panahiong bago ang pagbibinata o pagdadalaga. Madalas na nararanasan ang mga sakit na ito ng mga tinedyer dahil sa mga emosyonal na problema kasama ang mga pagbabago sa katawan, sekswal at sosyal na maturidad. Sa pagsapit naman ng katandaan o tinatawag na senescent period, tumatass ang posibilidad sa pagkakaroon ng sakit sa pag iisip sanhi ng malubhang pagbabagong nagaganap sa loob ng utak.

3.                  Kasarian

Sa mga kababaihan ang posibilidad sa pagkarron ng saykosis ay mas mataas sa panahon ng kanyang panganganak at kapag tumigil na ang kanyang menstrasyon o kapag tumigil na ang kanyang reproduktibong tungkulin ng katawan. Sa panig naman na kakalalakihan ang insidente ng pagkakaroon ng asykosis ay karaniwang bunga ng pagkahantad sa mga alak at iba pang uri ng alcohol

 

4.                  Pangkapaligirang paktor

Sa panahon ng kamusmusan, ang maagang pagtuturo sa kanila ng tamang pakikisalamuha ay mahalaga. Ang magandang asal at tamang gawi ay hindi likas ngunit ito’y maaaring makamit sa pamamagitan ng tamang pagsasanay, pagtuturo at pagdidisiplina sa kanila habang mga bata pa ng madala nila sa pagtanda. Kinakailangan ng mga bata ang tunay na pagmamahal at sapat na pag-aaruga. Maaaring magkaroon ng problemang emosyonal ang isang bata kapag mayroong sumira sa seguridad na nararanasan niya sa bahay. Ang madalas na pag-aaway at di pagkakaunawaan na mga magulang, hindi pantay-pantay na pagtrato sa mga anak, labis na pagbibigay ng luho, pagkabigo na makalaya sa ilalim ng otoridad at desisyon ng mga magulang at pagpapatupad ng sobrang paghihigpit at pagmamalupit at iba pang masasamang gawi sa kapaligiran ay nakaaapekto sa pag-iisip ng isang tao kaya’t kinakailangan na maiwasto ang mga pagkakamaling ito.

 

5.                  Trabaho/Hanapbuhay

Ang hanapbuhay ay maaaring direkta o hindi direktang paktor sa pagkakaroon ng sakit sa pag-iisip. Direkta, kung ang mga manggagawa ay hantad sa mga nakalalasong epekto ng metal gaya ng lead, mercury, at arsenic. Hindi direkta, kapag ang isang indibidwal ay itinakda sa isang trabaho na hindi niya nalalaman. Ang mga taong may limitadong kaalaman ay hindi dapat pinipilit ang sarili sa posisyong higit o hindi makakaya ng kanyang kapasidad. Ang tindi ng paulit-ulit na kompetisyon ay maaaring maging dahilan ng kawalan ng kapanatagan at tiwala sa sarili. Ang mga tao na limitado ang mental na kapasidad ay dapat na sinasanay sa naaangkop na gawain.

 

 

A.                 Exciting factor

Ito ang mga salik na nagpapalala sa sakit. Nabibilang dito ang mga sumusunod:

 

1.                  “Organic exciting causes”

Ang mga impeksiyon, lagnat at pagkapagod ay nagbubunga ng mga sintomas ng sakit sa pag-iisip. Sa mga medikal na pagsasanay, hindi na bago ang makatagpo ng mga simpleng pulmonya, trangkaso at iba pang malalalang pisikal na karamdaman na dagling nagpapakita ng mga sintomas ng sakit sa pag-iisip, kadalasan ay deliryum. Ang mga sintomas na ito ay pansamantalang makahihigit sa pisikal na karamdaman at ito’y nangangailangan ng nararapat na paggamot.

 

2.                  “Intoxication”

May dalawang uri ang “intoxication”, ito ang endogenous at exogenous. Ang endogenous na pagkalason ay nagmumula sa loob ng katawan sanhi ng abnormal na sekresyon ng mga glandula at paglalabas ng mga lason sa katawan. Ang exogenous na pagkalason naman ay bunga ng mga bagay na wala sa loob ng ating katawan tulad ng alak, narkotiko, at ipinagbabawal na gamot. Kabilang din dito ang mga lasong nagmumula sa mga industriyal na lugar tulad ng lead, mercury, arsenic, usok, carbon monoxide, carbon disulfide at acetone.

Itinuturing ng iba na ang malalang pagkalason ay siyang dahilan ng pagkaparalisa at ang mga sakit tulad ng tuberkolosis, artraytis, pananakit ng mga kasu-kasuan, anemia, at dayabetes ay maaaring magresulta ng sakit sa pag-iisip dahil nababawasan ang mga gawain ng mga may ganitong karamdaman.

 

 

Talamak na selebral at malubhang sakit sa nerbiyos ay grupo ng “etiologic” na paktor na kung saan kumikilos sa kawalan ng kaayusan ang central nervous, tissue, selyula at vessels.

 

 

“Head Trauma” ay bihirang lumikha ng tiyak na saykosis ngayon, ito ay mayroong kasangkot na importanteng espesyalista na kung saan minsan ang mga matatanda ay bumibigkas tungkol sa disposisyunal na pagbabagong naganap na gumising sa kaisipan at para sa mga bata ito ay ordinaryong sanhi ng pangkondisyon ng matinding abnormalities sa pag-uugali.

 

 

Aspetong Emosyonal ay grupo na kabilang ang malaking uri ng sitwasyon sa buhay at konsensiya.

 

 

Problemang Emosyonal ay ang pagsasama-sama ng kabiguan, di- pagtanggap at inagawan ng mga mahal sa buhay, maraming paghihirap, kahihiyan sa pamilya, pagkabigo sa katuparan ng mga ambisyon, maliit na kahihiyan at sa kabila ng kahinaan ng ekonomiko.

 

 

XI. Istorikong Pananaw ng Sakit sa Pag-iisip

 

a.                   Preliterayt na lipunan

“Trepanned skull trepanning”, ang paraan ng paglalagay ng butas sa ulo ng tao, ay kaunahang nakilala sa medical na operasyon. Ilang antropolohista ay naniniwala na ang trepanning ay isinasagawa sa mga taong maysakit sa pag-iisip para mapalayas ang mga masasamang ispirito sa kanyang ulo.

            Ebidensiya para sa trepanning, ang paraan ng pag-oopera sa paglalagay ng butas sa ulo ng tao, sa nakaraang 4,000-5,000 na taon. Ilang antropolohista ay nagbakasakali sa panahon ng bato sa lipunan ay nagsagawa ng trepanning sa mga tao na maysakit sa pag-iisip para mapalayas ang mga masasamang ispirito sa kanilang mga ulo. Sa kawalan ng mga datos, gayunpaman, imposibleng malaman ang dahilan kung bakit isinasagawa ang operasyon.

 

 

b.                  Sinaunang lipunan

Ang Griyegong pisisyan(physician) na si Hipocrates ay isa sa mga kaunahang humamon sa ideya na ang sakit ay isang parusa napadala mula sa Maykapal. Siya ay naniniwala na lahat ng sakit, kasama ang sakit sa pag-iisip ay mayroong naturang pinagmulan.

Ang literature ng sinaunang griyego at Rome ay naglalaman ng mga ebidensiya na may paniniwala na ang mga ispirito o demonyo ay nagiging sanhi ng pagkakaroon ng sakit sa pag-iisip. Sa ikalimang siglo(BC), ang griyegong nanalaysay na si Herodotus ay nagsulat ng tala tungkol sa haring nabaliw o nawala sa sarili dahil sa masamang ispiritu. Ang alamat ni Hercules ay ipinakikita kung paano nabaliw dahil sa sumpa, pinatay niya ang kanyang sariling anak. Ang romanong tumutula sina Virgil at Ovid ay inulit ang tema tungkol sa alamat ni Hercules. Ang unang sibilisasyon ng mga Babilonyan, tsinese, at ehipyano ay isa ring tumutukoy ng sakit sa pag-iisip ay isang sapi, at ginagamit sa isang eksorsismo. Minsan kabilang ito sa paghampas, pagpigil, at pagkagutom para mapaalis ang masamang ispirito sa kanilang biktima.

Hindi lahat ng sinaunang iskolar ay sang-ayon sa teyorya ng sakit sa pag-iisip. Ang Griyegong pisisyan na si Hipokrates ay naniniwala na ang lahat ng sakit kabilang ang sakit sa pag-iisip, ay mayroong natural na pinanggalingan. Halimbawa, isinantabi ang umiiral na pang-unawa o ideya na ang ipelepsi ay may pinanggalingang dibino o sagrado, tumutukoy sa sakit sa utak. Tinukoy ni Hipokrates ang sakit sa pag-iisip sa mga kategorya na kasama ang pagkahibang, pagkalungkot, “phrenitis” o lagnat sa utak, at pinagtanggol din niya ang pagtrato sa tao ay kasama ang pagpapahinga, pagliligo, ehersisyo, at pagpapayat. Ang griyegong pilosoper na si Plato, kahit na sumang-ayon sa mga kababalaghang pananaw na sakit sa pag-iisip ay naniniwala na ang karanasan noong pagkabata ay humugis sa asal ng matanda, pinangungunahan ito ng modernong saykodaynamik na teyorya na humigit dalawang libong taon.

 

c.                   Ang Kalagitnaang Panahon

Ang kalagitnaang panahon sa Europa, mula sa pagkabagsak ng Roman emperor sa ikalimang siglo hanggang sa ika-labinglimang siglo, ay katapusan kung saan ang paniniwalang relihiyon particular na Kristiyano, ay pinangingibabawang konsepto sa sakit sa pag-iisip. Karamihan sa ating lipunan ay naniniwala na ang mga taong may sakit sa pag-iisip ay mga nahihibang sa mga masasaqmang ispirito o demonyo o inaakusahan silang isang mangkukulam at naimpluwensiyahan ng ibang mangkukulam. Sa halip ay tumanggap ng kalinga mula sa manggagamot, ang sakit sa pag-iisip ay magiging isang paksa sa relihiyong pagsisiyasat at marahas na trato. Sa kabilang banda, ilang mananalaysay ng medisina ay naglahad ng ebidensiya kahit na sa gitnang panahon maraming tao ang naniniwala na ang sakit sa pag-iisip ay mayroong basehan sa pisikal at sikolohikal na disorder, tulad ng kawalan ng balanse sa “Four Bodily Humors”, kakulangan sa pagdidiyeta at hinagpis o kalungkutan.

Ang hilagang Aprika, Espanyol, at ang gitnang silangan ay karaniwang idinadaos ang makataong saloobin tungo sa mga taong may sakit sa pag-iisip. Kahit na ang saykayatris ay nagdayagnos. Sa kbuuan ay sumangayon para sa mga pasyenteng may kaso ng “schizophrenia” ang kanilang dayagnos ay nagiiba iba sa mas pasyenteng mayroong sintomas ng schizophrenia at ibang mga karamdaman ay nakadepende rin kung ang saykaytirs ay british o amerikano. Ang peligro ng maling dayagnos ay tumatass kung ang propesyunal sa mental nakalusugan at ang pasyente ay galling sa ibat ibang cultural na grupo.

 

 

 

Diyagnosis

            Masasabing walang mga blood test imaging techniques at iba pang mga pang laboratoryong pag aaral  na makapagbibigay na tamang tamang resulta ng pag aanalisa sa askit sa pag iisip nangangahulugan nito na ang daiagnosis ng sakit sa pagiisip ay lagging interpretasyon lamang ng taga obserba batay sa pananalita, mga ideya, pag uugali o gawi at mga karanasan ng pasyente.

            Sa maraming bahagi nng mundo, ang taglay na sakit sa pag iisip ng isang tao ay nadedetermina sa pamamagitan ng pag iinterbyu sa taong may sakit para malaman ang sintomas. Ang mga karaniwang tawag sa propesyonal sa may mga sakit ay “May naririnig ka bang mga boses ng tao na hindi mo kasama?”, “nakakaramdam ka ba ng depresyon o pagkawala ng interes sa mga gawain?”, nararanasan mo ba ang pagtaas o pagbaba ng dami ng kinakain mo?”, “natutulog ka ba ng mas mababang oras kaysa norma’?”, “mabilis ka bang naapektuhan ng bagay sa paligid mo?”. Ang sagot sa mga tanong na tio ay maaaring ibang tanong din. Pagkatapos nito, ang clinician ay mayroon na sapat na impormasyon para malaman kung ang pasyente ay mayroong sakit sa pag iisip at para makagawa ng dayagnosis.

            Amg proseso ng dayagnosis  ay hindi simple gaya ng pagkakaalam natin. Ang mga pasyente ay kadalasang nagkakaroon ng kahirapan sa pag aalala ng kanilang sintomas o karamdaman ng pagkatamlay tuwing pag uusapan ang kanilang pantasya, aspetong sekswal o ang paggamit ng alcohol at druga. Karamihan sa pasyente ay nakakaranas ng higit pa sa isang karamdaman na magkasabay. Halimbawa “despesyonat pag aagam agam” o “Schizophrenia” at “pa pag agam agam” a t mga pag detemina kung anong sintomas ang bumubuo sa pinakaproblema ay sadyang masalimuot. Karagdagan pa dito, ang ma sintomas ay maaaring hindi particular sa sakit sa pag iisip. Halimbawa ang tumor sa utak, malaria at inspekyon sa central nervous system ay makagagawa ng sintomas na kagaya sa sakit sa pag iisip.

            Isa pang problema sa pag dadayagnosis ay ang mga propesyonal sa pangangalaga sa mental na kalusugan ay nakakapaliwanag ng sintomas na kakaiba base sa kanilang personal o cultural napagkilos o may isang pag aaral ang nagswis sa pamamagitan ng 300 amerikanong at british na saykayatris na nagpapakita ng “video tape “ng interbyu sa walong pasyente na may sakit sa pag iisip.

Konklusyon

            Ang mental disorder na napag alamang ang teminong ginagamit bilng pagtukoy sa kapansanang nakakaapekto sa mga ideya, emosyon at pag uugali ng iasng tao na may malawak na uri mula sa simple hanggang sa nakakapinsala.

            Ang pagbibgay ng karapatang lunas para sa karamdamang ito ay makadepende sa dahilan ng pagkakaroon nito. Nakakatulong dito ang ibat ibang mga perspektibo na tulad ng saykodinamik, kognitibo, sosyokultural, bayolohikal, makatao at ekstensyal at iba apng gawing perspektibo. Ang bawat isa sa mga tio ay pinaliwanag ang mga posibleng pinagmulan nito at ang pinakamahusay na parran upang malunasaan ito.

            Parehong ang mental disorder ay mabubuhay sa kapaligiran at namamana. Ang taong may kapamilyang may ganitong karamdaman  ay may malaki ang posibilidad na magkaroon rin  ng parehong karamdaman. Gayun paman ayon s adalubhasa sa kasalukuyan mas malaki ang impluwensya ang nagagawa ng kapaligiran sa sakit na ito . ito ay dahil ang genes na namamana natin sa magulang ay hindi naman magdudulot ng mental disorder kung walang bagay sa kapaligiran ang magtutulak nito na lumabas. Tulad na rin ng bata may gene na pagiging matangkad pero kulang sa nutrisyon . sa kabilang banda ang isang taong walang taglay na genes ng pagkakaroon ng mental disorder ay hindi nangangahulugan na ligtas na siya sa sakit. Ito ay sa kadahilanang maraming bagay na kanyang kapligiran ang maaaring magdulot sa kanya ng mental disorder. Ang kabiguan, matinding dipresyon, sobrang pagka sensitibo sa mga pagpuna at ekspektasyon ng iba ay ilan sa mga ito. Dagdag pa rito ay ang masamang epekto ng bawal ng gamot.

Kaya nasa dugo man o wala, o nasa kapaligiran man , tamang pag iingat lamang ang kailangan. Bagama’t di tayo makakasigurong hindi tayo magkakaroon nito maari pa rin natin itong iwasan sa pamamagitan ng sapat na impormasyon hinggil dito.

 

Dagdag sa kahalagahan

            Isa sa layunin ng mga mananaliksik sa pag aaral na ito ay ang maalis sa isip ng tao ang pag aakalang ang lahat ng uri na mental disorder ay malala at nakapipinsala at na lahat ng taong mayroon nito ay yung tinatawag nilangsira ulo o baliw. Mahalaga ang pag aaral na ito upang maipabatid sa mga mambabasa na kahit ang simpleng depresyon ay maituturing na rin na isang mental disorder.

 

   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pagpapahayag ng mga Natuklasan

1.        Ayon kay Morgan (1997), ang mga salitang behavior disorder, mental disorder, abnormal behavior, at mental illness ay pare-pareho lang ang ibig sabihin. Ito ay tumutukoy sa pagiging persistently tense, dissatisfied, o ineffectual. Ang kondisyong ito ang pumipigil sa tao ng kumilos ng mahusay sa lipunang ginagalawan nya. Ang sintomas sa ganitong sakit ay sinasabing mahirap matukoy dahil mahirap para sa isang tao ang madetermina ang pagkakaiba sa normal at hindi normal na pagkilos ng isang tao. Gayunpaman, kung ang hindi magandang gawi ng taong iyon nagpatuloy habang ito’y patindi ng patindi ay nangangahulugan na siya ay may mental disorder. Ang mga sintomas ayon kay Marx ay ang halusinasyon, delusyon, sobrang pagkabalisa, pagkilos ng iba sa karaniwan nyang ginagawa at iba pa.

2.        Ang mental disorder ay nahahati sa iba’t ibang kategorya. Ito ay ang organic mental disorder, substance use disorder, schizophrenic disorder, paranoid disorder, affective disorder, anxiety disorder, somatoform disorder, dissiciative disorder, psychosexual disorder, at personality disorder.

3.        Di tulad ng ibang sakit walang blood tests, “imaging techniques” at iba pang panjlaborratoryong pagaaral ang makapagbibigay eksaktong pagaalisa sa sakop sa pag iisip. Ibig sabihin, ang dayagnosis ng sakit sa pag iisipay lagging interprasyon lamang ng taga obsera batay sa pananalita, ideya, paguugali o gawi at karanasan ng pasyente. ang malawakang pamamaraang gianagamit sa pagdayagnos ng sakit na ito ay ang pag ininterbyu sa taong may  sakit.

4.        Madalas itong nararanasan sa panahon ng kamusmusan, bihira naman ito sa panahon bagong ang pag bibinata o pagdadalaga. sa  pagsapit ng panahon katandaan o tinatawag na “sensant period”, tumataas ang posibilidad ng pagkakaroon.

5.        mayaman o mahirap ay nakakaranas ng ganitong sakit laluna ang mga hanap buhay ay hantad sa mga kemikal na tulad ng “lead” at arsenic. ang kaibahan nga lamang, ang kadalasang makikita mo sa mga mental ostipal ay yaong mga may kaya sa buhay dahil mayroong si lang sapat na panustos para sa kailang pasyente.

6.        ayon sa Philippine mental health Association (PMHA) ay sa ibang pa naming pag araral ay mga lalaking ang madalas magkaroon nito.

7.        ang pagkakaroon ng mental disorder ay naapektuhan ng heredity, edad, kasarian at mga paktor na tulad ng organic exciting causes, intoxication at head trauma na syang namang magpapalala nito.

8.        ang mental disorder ay kapagmalala na ay binibigyan ng karapatang lunas sa pamamagitan ng pagbibigay sa kanila ng gamut. ito ay sa tulong ng saykayatris na syang legal na makakagawa nito. sa ganito ring kaso, kadalasang ay sinadyang panatilihing sa loob ng ospital ang pasyente upang mas mamonitor nito ito ay mabigyan ng karagdagang terapi.

9.        ang taong may mental ay mas nangangailangan ng pangunawa, konsiderasyon ay pagmamahal ng mga taong malapit sa kanila. ang mga kaso ng mental disorder ng dina kinakaylangan pa ng gamut ay nadadaan na lamang sa terapi sa tulong pa rin ng mga saykayatris.

10-11. ang bayolohikal ng perspektibo na nagsasabi kung paano ang mental disorder ay namamana; ang saykodaynamikong perspektibo, na tinutokoy ang mental disorder bilang sahin ng di mamalayang at di nareresolbahang pag tatalo sa isip; ang ebsistensyal na perspektibo na tinuturing ang sakit bilang resulta ng kabiguan ng tao na matagpuan ang kahulugan ng buhay ;pang gawing perspektibo na ang sakit sa pag-iisip ay isang natutunang pagtugon sa istimulay, kognitibong perspektibo na ang sakit sa pag-iisip ay resulta ng mga problema sa pagkatuto; sosyo-kultural sa perspektibo na kung saan ang sakit sa pag-iisip ay resulta ng sosyal, ekonomiks, at cultural na salik.

12. Ayon sa Philippine Mental Health Association (PMHA), may mga aktibidad na maaaring makatulong sa pag-iwas o pagpigil sa sakit sa pag-iisip. Kabilang dito ay ang pagsasagawa ng seminar para sa responsableng pagiging magulang, pagkakalat ng impormasyon tungkol sa bawal na gamot, retrit at iba pa. Makakatulong din ang pagtuturo kung paano panghahawakan an gating pang-araw-araw na problema at ang pag-unawa sa kinikilos o pag-uugali ng mga anak nila.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bibliyograpi

 

 

 

 

www.rcpsych.org/g

 

ROBOTICS

 

 

Abstrak

 

            Sa pag-aaral na ito, na may pamagat na Robotiks: Masama o MAbuti, nilayon ng mga mananaliksik sa kabuuan na mabatid ang masama at mabuting epekto na robotics salipunan. Itinuturing ng mga manaliksik na nakakatulong ang pagsilip sa dalawang bahaging ito ng robotikd upang Makita ang tunay na dulot pag-unlad ng teknolohiya. Kaya’t itinuturing ng mga mananaliksik na kontribusyon ang pag-aaral na ito sa pagbabago ng isipan ng tao ukaol sa mga dulot ng robotics.

            Ginamit ng mga mananaliksik ang paraang deskriptibo at nagsagawa ng isang sarbey,upang magkaroon ng katuparan ang pag-aaral na ito. Ginamit din sa pagpapaunlad ng pag-aaral ang ilang pag-aaral sa parehong larangan. May tatlong bahagi ang pag-aaral na ito. Una ay ang panimula na naglalaman ng mga suliranin,saklaw ng pag-aaral, layunin, kahalagahn ng pag-aaral at mga metodong ginamit sa pag-aaral. Ang ikalawang bahagi ay ang paglalahad ng mga datos. Ang ikatlong bahagi ay naglalaman ng mga konklusyon, natukalsan at rekomendasyon ng mga mananaliksik.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

YUNIT 1: Ang Suliranin

 

 

I. Panimula

            “If every instrument could accomplish its own work, obeying or anticipating the wheel of others… .if the shuttle could weave and the pick catch the lyre, without a hand to guide them, shifts workmen would not needs servants, nor masters slaves. 

                                                                                                            -Aristotle-

           

            Ang sinabing ito ni Aristotle ay naitala may dalawang libong taon na ang nakalipas.  Naisip nya ang pagkakaroon ng mga robot ngayon.  Pinatutunayan lamang nito na noon pa man bago ang pag-unlad ng teknolohiya ay posible na ang pagbuo nga mga robot, mayroon ng mga taong hinuhulaan na ang posibilidad ng pagkakaroon ng mga robot.

 

 

II. Layunin ng Pag-aaral

 

1.)          Malaman kung ano ang robotics.

            a. Ang kahulugan ng Robotiks

            b. Ang kasaysayan ng robotics

2.)          Malaman kung paano gumagana ang mga robot

            a. Paraan ng Pag-iisip

            b. Ang mga gamit ng Robot

3.)          Mga mabuting epekto ng obotiks

            a. Benepisyo sa mundo ng kalakalan at mga tagapamahala nito

            b. Benepisyo sa mga empleyado at konsyumer

4.)          Mga masasamang dulot ng robotics

            a. Sa pinansiyal na aspeto

            b. Sa pangkaligtasang aspeto at lakas paggawa

5.)          Malaman ang mga pananw ng tao ukol sa robotics.

Mga persepsyon ng tao ukol sa robotics.

         

III. Mga Suliranin sa Pag-aaral

           

1.)    Ano ang tunay na kahulugan ng robotics?

2.)    Paano nagsimula ang robotics?

3.)    Paano gumugana ang mga robot?

4.)    Paano nag-iisip ang mga robot?

5.)    Ano ang benepisong nakukuha ng mga negosyo at tagapamahala nito sa  robotics?

6.)    Ano ang benepisyong nakukuha ng mga empleyado at ng mga konsyumer sa robotics?

7.)    Ano ang mga masamang epekto ng robotics sa pinansiyal na aspeto? Sa kalusugan at kaligtasan  ng mga empleyado?

8.)    Anu-ano ang mga persepsyon ng tao ukol sa robotics?

 

 

 

 

 

 

 

 

IV. Saklaw at Limitasyon

 

                        Ang pag-aaral na ito ay nakasentro sa pagbatid ng tunay na kahulugan ng robotics. Gayundin, sa pag-aaral ng mga nagagawa ng robotics  pati na rin sa pagtukoy ng mabuti at masamang epekto  ng robotics sa lipunan.

                        Ang pag-aaral na ito ay  tumatalakay din sa mga pananaw ng tao ukol sa robotics at nalimitahan lamang sa labinlima ang mga tinanong sa sarbey upang maipaliwanag ng mabuti ng mga mananaliksik ang tunay na layunin ng pag-aaral na ito.

                        Sa pagsasagawa ng pag-aaral na ito ay maraming kinaharap na mga suliranin ang mga     mananaliksik sa pagkalap ng mga datos at gayundin sa pinaniyal na aspeto.

 

 

V. Kahalagahan ng Pag-aaral

 

                        Sa panahon ngayon ay masyadong moderno ang mga kagamitan para sa pagtukalas na pang-agham at iba’t ibang datos sa mundo. Sa pamamgitan  ng modernong kagamitan ang ibang mga siyentipiko ay nakatuklas o nag-imbento ng robot na maaaring mamahala sa ibang mga gawain na hindi kaya ng tao.

                        Robot! Ano nga ba ang kahalagahan nito sa tao? Sa isang ordinaryong tao, kinakailangan na malaman ang kahalagahan ng robotics    sa lipunan uang maliwanagan ang tao sa mga mabuti at masamang epekto nito sa tao. Upang mabigyan ng sapat na sagot ang mga katanungan at mapawi ang mga maling persepsyon tungkol sa robot. Mahalaga rin itong pag-aralan upang malaman kung bakit ito inimbento at kung paano ito gamitin.

                        Sa pag-imbento ng robotay may nakatalaga na ditong mabuti at hindi mabuting epekto. Ano nga ba ang mabuting naidudulot ng robotics sa tao?    Siyempre   natulungan nito ang mga tao na mapabilis ang kanilang trabaho, at ang masamang epekto nito ay ang pagmamanipula at pag tulak nito sa tao na maging tamad.

                        Ang robotics hindi lang linikha para maging mabili ang paggawa , ito’y  may adhikain din na makatulong  sa lipunan para maging maunlad ang bawat isa.

                        Ang pag-aaral na ito ay makaktulong sa paglalahad ng mga datos na ito.

 

VI. Metodong Ginamit

 

            Ang pag-aaral na ito ay gumamit ng pamamraang deskriptibo. Ang deskriptibong metodo ay nagbibigay ng deskripsiyon ng kasalukuyang kondisyon, pangyayari, at gayundin ang pagkuha ng reaksyon ng mga tao ukol sa isang paksa. Ang metodong ito ay karaniwang sumasagot sa tanong na ano, sino, saan, paano, at kailan ng isang paksa.

            Sa papel pananaliksik na ito, na may pamagat na “Robotiks: Masama o Mabuti,” ang mga mananliksik ay sumubok na alamin ang mga katangian ng rootiks, kung paano ito gumagana at nag-iisip at kung  ano ang karaniwang epekto nito sa lipunan.

            Sa pag-aaral na ito, ang mga mananliksik ay nakapagtanong sa labinlimang katao sa iba’t ibang lugar sa Maynila.

 

VII. Mga Kaugnay na Pag-aaral at Literatura

 

                        Ang modern ribot ay gumaganap ng kanyang gawain sa pamamgitan ng pagsunod sa mga instruksyon dito na ipinograma ng kompyuter. Noong 1960 ay  ginamit ang robot para gawin ang mga delikado at nakakapagod na gawain. Ang pag-unlad ng root ay naggamit na sa medisina gaya ng pacemaker, artipisyal na puso at kidney. Ayon sa artikulo ang robot ay maari ng makakita at makaramdam, mayroon na rin itong memorya at posibilidad na gumawa ng madadaling desisyon. Ginagamit ang mga robot sa mga bahay, paktori, laboratoryo at ospital,. Anuman ang kanilang itsura, ang mga robot ay gumagawa ng higit na maraming trabaho.(Robert Malone, 114).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

YUNIT 2: Ang paglalahad ng mga Datos

 

 

 

Introduksyon

            Para sa mga bata ang robot ay isa lamang bahagi ng palabas sa telebisyon at sinehan. Ganito rin ang natatanim sa isip ng tao sa kanilang paglaki pero ito ay isang pagkakamali.  Ang mga robot ay totoo at halos buong mundo ay gumagamit na ng makabagong teknolohiyang ito.  Ginagamit na ngayon ang mga robot sa paggawa ng mga bagay na hindi magawa o ayaw gawin mga tao.

            Kung sisislipin amg kasaysayan, ang mga robot ay nabuhay ng 50 taon na ang nakalipas, pero di ito tulad ng mga robot na iniisip at nakikitang gamit ngayon sa iba’t ibang bansa.  Ang manunulat na si “Homer” ay inilarawan ang pagkakaroon ng mga makinang ginagawa ni Hephalstos.  Ang mga “golem” ng mga sinaunang mga ninuno ng mga Hudyo ay inihahalintulad sa mga robot sa gawa sa “clay” na binuhay ng isang mawikang salita ayon sa alamat.  Noong 1945, ang bantog na pintor na si Leonardo da Vinci ay gumuhit ng mga plano ng isang makinang hubog tao.

            Ngunit ang mga tunay na robot ay nabuo lamang pagdating ng 1950 at 1960, kasabay ng pagkakaimbento ng mga transistor at kuryente.  Ang patuloy na pag-unlad ng isip ng tao at pagbago ng computer world ang nagdulot ng impluwensya sa pagbuo ng mga makinanggaya ng robot.  Noong 1959, isang pagpapatunay ng paggamit ng robot sa paggawa ng mga “ashtrays” na matuklasang ang kumpanyang ito ay pinaiiral ng  makina.

            Higit lamang nakilala ng mga tao ang robot ng dumating ang 1980 sa pamamagitan ng mga palabas gaya ng “ Starwars” kung saan ang mga robot na sina C3-PO at R2-D2 ay nakatulong sa tao.  Ngunit nabawasan ang paghanga ng tao sa mga robot ng matuklasan may mga bagay ng hindi kayang gawin ng robot na sa tingin ng tao madali lamang.

            Ngayon, unti-unting muling  pinauunlad ng mga robot.  May mga makinang ginagamit para bumuo ng mga robot na ngayon ay may kakayahang mag-isip.  Habang tumatagal ang mag mananaliksik ay patuloy na nag-aaral kung paano makaagagawa ng mga robot na gumagalaw at nakakpag-isip gaya ng tao.  Ang mga reobot y ginawa para sa isang gawaing para lamang sa kanila.  Ganunpaman inaasahan sa pag-unlad ng tao ay kasunod din ang pag-unlad nbg mga robot bilang unibersal na gamit di lamang sa isang  gawain kundi maging lahat ng kayayng gawin na tao. 

 

Ano ba ang robot?

            Marami ang depinisyon ang maaaring ibigay sa salitang robot.  Ang kahulugan ng salitang ito ay maaring magkaiba-iba ayon sa pananaw ng tao.  Ang mga tao ay nag-iisip na ang robot ay karaniwang may mga bahagi ng isang tunay na tao gaya  ng ulo, katawan, kamay at paa.  Ang ilan naman ay nagsasabing ang mga robot ay mga makinang may sariling isip at nakakpag-isip ng hindi nangangailangan ng tulong ng iba.  Ganunpaman, ang mga kahulugang ito ay hindi lubusang tama.  Ang Robotiks ay maaaring magmukhang tao ngunit mayroon ding ilang hindi.  Ganundin, ang mga robot magpahanggang sa ngayon ay hindi kaya mag-isip mag isa.  Ang mga robot ay ipinoprograma muna bago ito makagawa ng isang tiyak na tungkulin. 

 

 

Ayon sa Robot Industries Association (RIA)

            Ang robot ay reprogammable multi functional manipulator na ginawa para isaayos ang mga kagamitan sa pamamagitan ng mga pagbabago-bago ng mga galaw at paraan na nakaprograma ditto para sa paggawa ng mga ibat-ibang uri ng gawain.

             Sa mga karaniwang tao, ang depinisyong ito ng RIA ay nangangahulugan ang robot ay isang makinang dinisenyo sa paggawa ng isang particular na trabaho.

 

 

Mahalagang Petsa Sa Kasaysayan

1760-1770’s - si Pierre Jacquet Proz at kanyang anak na lalaki na si Henry ay nagtayo ng malawakang otomasyon, na merong karaniwang kakayahang sa teknolohiya. 

1801 -Joseph Marie Jacquard ay nakaimbento ng makinang panghabi ng tela, na           nagpapatakbo bilang pambutas ng kard, na tinatawag na prgogramang panghabi     at nagdaan sa malaking produksyon.

1854 -inilathala ni George Boole ay kanyang papel na “ The Mathematical Analysis of   Logic”, nakilala noon bilang “Boolean Algebra”.

1890 -Herman Hollerith’s tabulasyong makina, ay ginagamit sa pambutas ng kard, ito    ay unang ginamit sa sensus ng amerika nong 1890.

1896 ang piyanola ay naimbento ni Botcy; sa kalahatan, ang kabinet na yari sa kahoy     ay nakalagay sa unahan ng piyano. Ang piyanola ay halos malaking piyano na         nakatayo sa kanyang sarili.

1900 -pagkatapos ng maikling pagpalit ng siglo ang unang Player Piano ay tinatawag      na “ Apollo” ay inimbento ni Melville Clark.

1920 -ang salitang robot ay unang ginamit sa pagtanghal ng “R.U.R” or “Rossum’s        Universal Robot” ng manunulat ng Czech na si Karel Capek, ito ay salitang            robota na nagmula sa Czech na ang ibig sabihin ay mahirap na trabaho.

1941 -ang manunulat ng “Csi-fi” na si Isaac Asimov ay unang gumamit ng salitang          robotics para mailarawan ang teknolohiya sa robot.

1942 -si Isaac Asimov ay nagmula sa tatlong tanyag na alituntunin ng robotiks.

1946 -ang sayantipikong sina J. Presper Eckert ay John Mauchly ay gumawa ng isang   malaking elektonik kompyuter na tinatawag na ENIAC sa unibersidad ng             Pennsylvania.

1948 -mabilis na nagiung kumpletong proyektong pang kompyuter, na pinangunahan ni M.IT. Propesor Jay Forreter, Ang unang kalinutang adhikain ng digital na   kompyuter ay merong sentrong magnetiko na pinagkukunan ng kaisipan.

1956 -ang terminong “ Artificial Intellegence” ay nalikha.

1961 -unang tinalaga ang paggawa ukol sa indutriya ng robot, sa pangkalahatan plant     ng motor

1965- inilathala ni LOTFI A. ZADEH ang papel na “FUZZYSETH”, ay naguna sa        pagbabago ng FUZZYLOGIC.

1982-tinanghal ng time magazine ang pangalan ng kompyuter bilang “Man of the            Year”.

1992- Isaac Asimov, ay isa sa mga maimpluwensya sa buong mundo tungkol sa            “Scientific- Fiction”.

1999- Sony ay naglabas ng kanilang kauna-unahang MBO units na may presyong          $2500 na halos naibenta nila agad.

Kasaysayan

            Ang konsepto ng automatikong makina ay nagsimula noong matagal na panahon kasam ng mga paniniwala tungkol sa mekanikong nilalalang na maaaring magkaroon ng buhay. Ang parang taong makina na tinatawag na otomata ay makikita rin sa mga orosan ng mfga simbahan noong panahon ng medieval, noong 18 siglo ang mga gumagawa ng relos ang nagging tanyag dahil sa kanilang mga mekanikal na nilikha..

            “Feedback Control Mechanism” ang ginamit sa mga sinaunang robot at ginagamit pa rin ito sa mapasahanggang nygayon.  Isang halimawa nito ay ang makin\ang sa pagpapatubiog na gumagamit  ng pagpapalutang para malaman ang lebel ng tubig.

            Ang pinakaunang feedback controller ay ang Watts Governor na naimbento noong 1788 ng isang Scottish na inhinyero na si James Watt.  Ang kagamitang ito ay merong dalawang metal na bola na nakakonekta sa “Drive Shaft ng Steam Engine” at ito ay isinama sa isang Valve na napapanatili ng tamang daloy ng steam.  Habang bumibilis ang takbo ng engine, ang mga bola ang nagsu –swing palabas dahil sa centrifugal force, na dahilan para sumara ang valve.  Ang daloy ng steam sa engine ay nababaawasan na siyang nagpapanatili ng takbo.

            Feedback control, ang pagapapunlad sa mga espesyal na kagamitan at ang paghahati-hati ng gawain na maaaring isagagwa ng manggagawa o makinarya ay mahahalagang sangkap sa otomasyon ng mga pabrika noong 18 siglo.  Habang umuunlad ang teknolohiya, ang mga espesyalays na makina ay naiimbento para sa mga gawain tulad ng paglalagay ng mg tansa sa mga bote o kaya pagbubuihos ng mga liquid wrapper sa hulmahan ng gulong.  Subalit, ang mga makinang ito ay hind matutumbasan ang kakayahan ang braso ng tao hind nila kayayng abutin ang mga bagay at ilagay ito sa ninanais na lugar.

            Ang paglikha ng Multijointed na artipisyal na braso, ay bunsod sa pagkagawa ng modernong robot.  Ang primitibong braso na maaaring iprogram na maaaring magsagawa ng isang tiyak na gawainay nilikha ng isang amerikanong imbentor na si George Devol Jr. noong1954.  Noong 1975, isang amerikanong mekanikong inheinyero na si Victor Scheinman.  Samantala, ang isang nakatapos na estudyante sa Standford University sa California, ay nakapagimbento ng isang manipulator na nakilala sa tawag na Programmable Universal Manipulation Arm (PUMA).  Ang PUMA ay may kakayahang na makapagpagagalaw ng bagay at malagay ito sa ninanais na lokasyon sa abot ng kanyang makakaya.

 

Paano gumagana ang mga robot?

            Ang mga kamay ng isang robot ay may kakayahang gumawa ng mga delikadong gawain tulad ng pagpulot ng mga bagay at humawak itlog nang hindi nababasag. Ang tactile array sensor na makikita sa kanang bahagi ng mekanismo sa paghawak ay nagdadala ng impormasyon sa kontrol nito na tungkol sa pressure na naibigay ng kamay ng isang robot; dahil sa impormasyon na ito, ang kontrol komputer ay nagtuturo sa kamay ng robot ng pagluwag, paghigpit o pagpapanatili ng paghawak sa isang bagay. Ang prosesong ito ay paulit-ulit at tuloy tuloy, na siyang dahilan kung bakit ang kamay ng isang robot ay may kakayahang gumawa ng mga bagay-bagay.

            Ang mga gumagawa ng robot ay may layunin na gayahin ang disenyo ng braso ng mga tao, ngunit mayroon din ilang pagkakaiba. Halimbawa, ang mga braso ng isang robot kayang pahabain sa pamamagitan ng telescoping-ito ay sa pamamagitan ng pagpapadulas ng mga cylindrical sections, isa sa ibabaw ng isa pa upang pahabain ang braso nito. Ang mga braso ng robot ay pwede ring gawin kung saan ito ay may kakayahang mag bend tulad ng katawan ng isang elepante. Ang mga panhawak ay ginawa upang magaya ang papel at hitsura ng mga kamay ng isang tao. Maraming robot na mayroon ding espesyal na layunin sa paghawak, upang maabot at mahawakan ang mga particular na aparato tulad Rock ng Test tubes o kaya ang arc-welder.

            Ang mga joints ng braso ng robot ay pinapagana ng mga electric motors. Karamihan sa mga robot, ang gripper (panghawak) nito ay nagagalaw mula sa isang posisyon hanggang sa isa pang posisyon. Kinakalkula ng komputer ang tamang anggulo ng mgajoints na kinakailangan upang magalaw ang gripper sa ninanais na posisyon sa isang prosesong  tinatawag na inverse kinematics.

            Ang mga braso na mayroon maraming joints ay mayroong servo, o feedback- ito ay ang mga kumokontrol na siyang tumatanggap ng mga input mula sa kompyuter. Bawat joint sa braso ay mayroong mekanismo na sumusukat ng anggulo at dinadala ang resulta sa kontroler nito. Kapag ang tunay na anggulo ng braso ay hindi tugma sa sinukat na anggulo para sa ninais na posisyon. Ang servo controller ay ginagalaw ang joints hanggang ang anggulo ng braso ay tumutugma sa sinukat na anggulo. Ang mga nagkokontrol at associated computers ay ikinakailangang ring mag proseso ng sensor na impormasyon na nakolekta mula sa camera na siyang humahanap ng mga bagay hahawakan o kukuhanin.

            Ang bawat robot na ginawa upang pagalawin sa isang hindi kilalang kapaligiran ay nangangailangan ng maraming sensor at kontrol, tulad ng ultrasonic o infrared sensors, upang maiwasan ang mga hadlang o problema.Ang mga robot, tulad ng National Aeronautics and Space Administration (NASA) planetary Rovers, ay nangangailangan ng maraming sensor at magagaling at makalidad na kompyuter upang maproseso ang mga  marami,iba’t iba at halo halong impormasyon upang mapagalaw ito. Ito rin ay totoo sa mga robot na dinisenyo na may gawaing kasama ang mga tao, tulad ng mga robot na tumutulong sa mga taong may kapansanan at mga robot na silang nagdadala ng mga pagkain ng mga pasyente sa mga ospital. Seguridad at pagiingat ang isa sa mga pangunahing layunin sa pagdisenyo ng isang robot para sa kaligtasan ng mga gagamit nito.

 

Gamit ng Robot

            Marami na ring gumagamit ng Robot Technique, lalo na sa mga “ High Industry at High Technology”, katulad ng mga hospitals, medical laboratories, at lalo na sa mga “General Motors Corporation”, dahil sa mga robot technique ito ay nakakatulong sa mga tao upang gumaan ang gawain ng tao.

            Noong 1995 humigit kumulang 700000 ang gumagamit ng robot sa mga industrial at meron 500000 naman ang nakakamit na paraang robot sa Japan, at ang Western Europe naman ay meron ding 120000 na robot technique. Samantala sa United State naman ay may 60000.

            Sa pagunlad ng panahon, marami na ang na imbento upang gumaan ang gawain ng tao. Nag pag gamit ng robot ay pag mama ni obra pa rin ng tao, o kontrolado pa rin ito ng isip ng tao. Kumpara sa tao ang robot ay di napapagod, at mas mabilis gumawa sapagkat ito’y naka program, at itoy may makina kung kaya mas malakas din ito kesa ordinaryong tao. Sadyang ang mga robot na ating ginagamit sa ating industriya ay sadyang nakakatulong upang mas mapabilis at mas mapagaan ang ating gawain.

 

Pag-iisip

            Ang mga kompyuter sa kasalukuyan ay gumagamit na ng “ binarydata” na tinatago at isinasaayos ayon sa mga “program” na inutos o ilalagay sa utak nila. Karamihan sa mga robot ay nilalagyan ng tsips na nagsisilbing  utak para sila ay makagawa ng mga bagay na ipinogram sa kanila. Ang maliliit na tsips na ito ay nagsisilbing kompyuter sa kanilang utak na tinatawag na “maykrokompyuter”.

            Ang “rule-basedsystem” ay maaaring gamitin upang makabuo ng “artificial intelligence” sa pamamagitan ng paglalagay ng impormasyon sa kompyuter. Halimbawa, ang isang kompyuter ay maaaring makatulong sa pagdetek sa iba’t ibang sakit sa pamamagitan ng pagkumpara ng mga sintomas na nakalagay sa kanilang “database.” Ang mga bihasa sa sistema tulad ng mga robot ay maaaring maglagay ng maraming impormasyon kumpara sa mga tao tulad natin. Isalalay pa ang katotohanan na marami silang magagawang kapakipakinabang, hindi rin sila natutuyo, sila ay nagsasalita at gumagalaw ayon sa “program” na nailagay sa kanila.

            Ang “neural network” ay isa ring paraan upang makabuo ng “ artificial intelligence.” Ito ay nakamodelo sunod sa utak ng tao. Hindi tulad ng mga “rule based system”, ang neural network” ay hindi nagbibigay ng tiyak na kasagutan sa halip ay yung mga malalapit at posibleng sagot lamang.

            Ang pangatlo at ang makabagong paraan ay ang “stimulus response mechanism”, tinatawag ring “Subsumption architecture” nilikha ni Rodney Brooks sa MIT. Ang mga robot ayon sa paraang ito ay walang “memory” at walang kakayahang magdesisyon. Sila ay mayroong “harwined” na rumeresponde sa istimulasyon (stimulation). Halimbawa, ang robot na nilagyan ng kakayahan na nakakita sa dilim ay posibleng makakita ng liwanag. Maraming mga bihasa at ekspertong, tulad ng siyentistang si Hans Moravee, ay naniniwala sa kakayahan ng isang robot lalo sa mga susunod na dekada. Ayon ito sa prinsipyo ng “Moone’s Law” na nagsasabing na ang makabagong maykrotsips ay nagdedevelop at patuloy na umuunlad ng dalawang beses keysa karaniwan kada 18 na buwan. Sa tulong ng kakayahan ng kompyuter ang mga robot ay lalong uunlad at tatalino sa susunod pang mga taon sa hinaharap.

            Maaring kayang mangyari na ang mga robot ay may malay? Maaari kayang hindi lamang sila matalino kundi mulat din sila katulad natin? Sa, ngayon wala pang ganung klase ng kompyuter o makinarya ang nagtataglay ng ganong klase ng katangian. Kung mangyari man na ang mga robot ay nakakapag isip tulad natin, nakakramdam at nakapagpapahayag ng emosyon o ng kanilang damdamin, ginagawa ang sariling interes at maging ang gumawa ng mga kopya ng sarili ay mahirap ng lagyan ng linya sa pagitan ng mga makinarya at ang mga nabubuhay na nilalang.

            Sa susunod na hakbang ng ebolusyon ay kakikitaan na ng mga pormang gawa sa “silicon” sa halip na karbon. Ayon sa mga siyentista ang mga robot ay makakatulong sa pagunlad at gaganap ng malaking bahagi sa hinaharap. Isipin mo, ang mga robot ay nagiging masyadong matalino na tayong mga tao ay umaasa sa kanila sa halos ng lahat bagay maging ito man ay importante o hindi, may halaga man o wala nagreresulta ito sa labis na pagkadepende sa mga kompyuter o makinarya kaya ang mga kakayahan ng tao ay naisasantabi. Marami na ring mga nagawang pelikula na nagpapakita sa kakaibang kakayahan ng robot halimbawa ay ang “The Matrix”,”Terminator”,”Space Odyssey”, atpb. Kung mangyari na ang mga robot ay magkaroon ng kamalayan, sila ay maaari ring magkaroon ng konsensiya at magkaroon ng maayos na pakikitungo sa kanilang manlilikha.

 

Mga Mabuting Dulot ng Robot

            Ang robot ay may ilang mabuting dulot sa tao, na siyang naging dahilan  ng kanilang pagiging magaling na mangagawa ng mga planta, minahan at sa mga sitwasyon kung saan ang trabaho ay paulit-ulit at nakakasawa.

 

            Ang mga benepisyong hated ng mga robot sa mundo ng pagnenegosyo ay isa sa mga adbentahe ng mga robot. Ang mga robot ay may kakayahang na gumawa ng tuloy-tuloy ng mga dekalidad na produkto at tiyak na gawain. Bukod ditto, ang mga robot ay may kakayahang gumawa ng higit na mabilis kaysa sa tao dahil sila ay hindi mabilis na mapagod at kayang patuloy na gumawa at walang pahinga. Natutlungan ng mga robot ang mga negosyo dahil sa bawat produktong nagagawa ng robot ay naghahatid ng malaking tubo sa mga kompanya. Sa ibang mga negosyong nagbibigay ng serbisyo ay tumutulong din ang mga robot. Sa pamamagitan ng pagtitiyak na ang kanilang trabaho ay tama at kapanipaniwala. Ang mga kompanya ay natutulungan ding magtipid ng mga gastusin para sa mga empleyado gaya ng sweldo, at iba pang benepisyo dahil ang mga robot ay hindi naman nagrereklamo at hindi rin kailangan ng mga benepisyo.

            Sa pananaw ng mga patnugot ang paggamit ng robot ay nakakabawas ng mga problema sa mga empleyado. Dahil ang mga robot ay hindi napapagod at hindi humihinto sa pagtatrabaho hanggat hindi sila pinahihinto. Hindi na kailangang intindihin ng manedjer ang kahilingan na magpahinga at hindi na rin nila kailangang pakainin ang mga robot. Bukod dito, hindi nag–aaksaya ng oras, hindi nag kakasakit at bihira lamang na mangailangan ng preparasyon bago magtrabaho. Sa tulong ng mga robot ang mga patnugot ay hindi na nag aalala tungkol sa mga bakanteng posisyon sa opisina.

            Ikatlong benepisyo ng robotiks ay para sa mga empleyado. Bagamat ang ilang mga empleyado ay nakakaramdam ng pangamba sa pagkakaroon ng robot ay nararanasan din naman nila ang mga benepisyong hated ng mga robot. Una, ang mga robot ay gumagawa ng mga trabahong mahirap, paulit-ulit at mapanganib na mga gawain na hindi gugustuhin ng sino man na gawin. Kung minsan, ang mga robot ang  siyang gumagawa ng mga trabahong peligroso sa kalusugan at sa katawan. Ang mga robot din ay maaring pumalit sa tao sa paggawa ng mga trabahong paulit-ulit at nakakabagot. Ganunpaman, hindi naman lahat ng trabaho ay ginagampanan ng mga robot. Natutulingan ng mga robot ang mga tao at pinadadali ang kanilang trabaho. Ang pagkakaroon ng robot ay hindi naman nangangahulugan ng kawalan ng trabaho dahil sa pagkakaroon ng robot ay umuunlad din ang pangangailangan sa mga may sapat na kakayahang mga trabahante.

            Bagaman, hindi nakikita o nakakasalumuha ng mga tao ang mga robot, bilang konsyumer ay nakikinabang pa rin  ang tao sa mga robot. Una, ang mga robot ay gumagawa ng de-kalidad na produkto. Bukod dito, ang paggawa ng mga robot ng mabilis at de-kalidad na produkto ay nakakabawas ng halagang binabayaran ng mga konsumer. Ikatlo, dahil sa mas madaling gawin ang mga produkto ay nababawasan din ang oras na ipaghihintay ng tao na mailabas ang produkto sa mga pamilihan.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


MGA ADBENTAHE NG ROBOTIKS

 

 

Epekto ng Robot

          Ang mga mangagawa ng robot ay gumagawa ng mga produktong may mataas na kalidad ngunit mababa nag presyo. Ngunit ang mga robot na ito ay isa sa mga dahilan ng pagkawala ng trabaho ng iilang manggagawa lalo na ang mga umaasa sa ilang mga pabrika. Sa ngayon ang mga trabaho kadalasang nagagawa na sa pamamagitan ng mga software at sensor debelopment, paglalagay ng mga robot, at pagbbago ng mga lumang pabrika, ngunit ang ganitong mga trabaho ay nangangailangan ng matinding kaalaman at talento. Ang mga lugar na kung saan ay talagang adbans sa teknolohiya ay dapat na lalong pag ibayuhin ang kanilang mga mangagawa upang makasabay sa mga pagbabagong ito.

 

 

Makabagong Teknolohiya

            Wabot-2 sa Tokyo Exposition, ang nakaimbento na robot na ito ay talagang nahirapan sa kadahilanang ang kamay daw ng isang tao ay isa sa pinakamahirap manipulahin sa paggawa ng robot. Kahit na walang emosyon itong si Wabot-2, sa tulong naman ng kanyang matang may elektronik skaning at mga mataas na kalidad na komponent, ay masasabing ang pagkilos nito ay halos eksakto.(Hutchison Library/Michael Macintyre)

            Sa tulong ng mga makinaryang otomatiko ay lalong napapadalui ang trabaho ng tao lalo na sa paggawa ng mga makabagong produkto, pagpapanatili ng pangmundong inprastraktura at pangangalaga ng mga bahay at negosyo.Sa tulong din ng mga robot ay makagagawa ng mga bagong daanan, mga bakal na iskeleton ng mga gusali, at mga malilinis na tubong nasa ilalim ng lupa. Ang mga sistemang ito ngayan ay nagagamit na sa kasalukuyan.

            Isa sa pinakamalaking naitulong ng teknolohiya ay ang pagdedebelop ng sistemang maykroelektronikal, na ang sukat ay mula sentimentro hanggang milimetro. Ang mga maliliit na robot na ito ay may malaking tulong lalo na sa larangan ng medisina, ilan sa mga tulong nito ay ang pagdadala ng mga “arterial blookages.” Ito ring maliliit na robot na ito ay maaaring gamitin sa loob ng mga malalaking makina upang maresolbahan ang ilang maliliit na problema.

 

Ilan pang impormasyon tungkol sa mga robot:

            Ang isa sa mga pagbabagong unti-unti nang nagagawa ng mga robot ay ang pagkakaroon nila ng artipisyal nilang kaalaman. Sa ngayon lumalawak na ang artipisyal na kaalama ng mga robot lalo sa mga unibersidad patungo sa mga industriya. Ang mga makina ngayaon ay may kakayahan ng gumawa ng mga plano base sa kanilang napag aralan. Sa tulong ng mga intelehenteng kompyuter ang mga aircrafts at satellites at pagkontrol sa mga ibang malalaking pabrika ay madali nang maniniobrahin.

 

 

Mga Masamang Dulot ng Robotiks

            Gaya ng inaasahan, hindi biro ang pagoorganisa ng lakas paggawa gamit ang mga robot. Ang makinaryang ito ay mahal at magastos sa umpisa hanggang sa pagpapanatili nito. Kung ang isang kumpanya o negosyo ay nagdesisyong gumamit ng robot bilang lakas paggawa ay nangangailangan siya ng malaking halaga sa pagpapatuloy ng paggamit nito.

            Ang mga robot ay gumagawa ng mga mapanganib na trabaho. Ganunpaman ang robot mismo ay mapanganib na makina. Maaari ring makapinsala ang mga robot kung ang mga trabahador ay hindi maingat sa pagpapatakbo nito at ang delikadong mga bahagi nito ay nakakaapekto rin. Ang mga elektrikal at mekanikal na bahagi ng robot ay maaaring maging sanhi ng disgrasya kung hindi ito pangangalagaan. Ang mga kamay na robot halimbawa, ay maaari ng magdulot ng matinding pinsala. Ang iba’t ibang disenyo ng mga robot ay nakadaragdag dito. Ang paraan ng pagbuo ng robot at limitasyon ng galaw nito ay nakakaapekto din. Ang mga robot, bagamat mabilis na nakakakilos ay limitado pa rin ang paggalaw hindi gaya ng mga tao na walang limitasyon.

            Bagaman, napapadali ng mga robot ang lahat ng trabaho, ay di pa rin maiwasang magkaroon sila ng disadbentahe sa mga manggagawa. Sa kasamaang palad, dahil sa mga robot na ang gumagawa ng mga madali at paulit-ulit na trabaho ay nawawalan ng trabaho ang mga pangkaraniwang manggagawa. Kung minsan sila ay tinatanggal o kaya naman ay tinuturuan ng kumpanya. Ngunit magastos at matagal ang panahong gugugulin sa pagkakaroon ng mga pagsasanay. Ang pangangailangan ng mga mangagawang propesyonal ay nagiging problema din ng mga kumpanya. Mahirap maghanap ng mga trabahador na may sapat na kakayahan at kaalaman sa pagpapaunlad at pagpapanatili ng mga robot. Isa pang suliraning dulot ng robotiks sa manggagawa ay ang pagbaba ng kasiglahan sa trabaho ng manggagawa. Karamihan sa trabahador ay nababalisa at natatakot sa maaaring kahitnan ng lakas sa paggawa ng mga robot at sila ay mawalan ng trabaho.

 

 

Pananaw ukol sa mga robot

            Ang pananaw ng publiko ukol sa pagunlad ng teknolohiya ay lubos na naaapektuhan ng midya. Sa panahon ng ikalabing-siyam hanggang ika dalawampungsiglo, ang persepsyon ng tao sa mga robot ay natakpan ang tunay na kakayahan ng mga robot. Ito ay dahil sa pagpapalabas ng mga kwento at haka haka ukol sa mga robot.

            Nagsimula ang pagbabago sa pananaw ng tao noong ikalabing walong siglo ng maimbento ang “clockwork automations” kung saan ipinakilala ang ideya  ng pagkakaroon ng “taong bakal” na maaaring gumawa ng trabaho ng karaniwang tao. Nagkaroon ng iba’t ibang pananaw ng tao sa bagay na ito, ang ilan ay nagsabi na positibo ang dulot ng mga robot dahil napapadali ng “taong bakal” ang mga gawain at natatapos ng walang kahirap-hirap at naliligtas pa ang kanilang buhay at hindi na kailangan pang gumawa ng paulit ulit.

            Ganunpaman may mga tao ding hindi nagustuhan ang ideyang isang “taong bakal” dahil takot na sila maghari at agawin ang lahat ng trabahong nakasanayan ng gawin ng tao. Isa pa ay ang kawalan ng  mga robot ng emosyon, kakayahan umunawa at iba pang ugali ng tao. Magpahanggang  sa ngayon ay nahahati pa rin ang persepsyon ng tao sa dalawang grupo ito ang positibo at negatibo.

            Maraming mga pelikula at mga pagtatanghal na kinatatampukan ng mga robot. Tumatalakay sa mga abilidad at gamit ng mga robot, ngunit hanggang ngayon ay masasabi pa ring hindi makatotohanan ang mga robot sa mga pelikula dahil ang mga robot sa kasalukuyan ay may mga kulang pang kasanayan kung kaya itinuring ng tao ang mga robot bilang mga kathang isip lamang. At sa ilang mga pelikula ay tinuring na mga kontrabida at masama ang robot. Kung kaya nagbago ang paniniwala ng mga tao ukol sa mga robot. Ang isang halimbawa ng kasalukuyang pananaw sa mga robot ay ipinakita sa pelikulang “Terminator II ; Judgement Day”. Sa pelikulang ito ay ipinakita na isang android ang pinadal upang tumulong sa tao at mapawalang bias ang pagsabog ng isang bomba. Ngayon ay hidi pa gaanong natutuklasan ang pagbuo ng makabagongteknolohiyang gaya ng sa mga pelikula ngunit pasasaan pa at mararating din ng tao ang tamang panahon at pag-unlad ng isip at sila’y makakabuo na rin ng mga robot na higit na kapakipakinabang para sa tao.

            Sa ginawang sarbey ng mga mananaliksik, iba’t  ibang persepsiyon ang nabuo. May mga taong naniniwalang ang mga robot ay kamukha ng mga tao na may ulo at katawan,may ilan naman na naniniwala na ang bagay na hated ng teknolohiya sa tao ay matatawag ng robot. Ang ilan ay nainiwala rin na maaring maghari ang mga robot sa mundo. Ayon naman sa ilang mga propesyonal na tinanong, mas gugustuhin nila  na magkaroon  ng mga robot para sa mga gawaing mabigat at delikado para sa ordinaryong tao. May mga nagsabi na kung sila ang mga nagosyante ay mas pipiliin nila ang robot dahil mas mabibilis ang mga robot kaysasa tao. Ganunpaman, may mga naniniwala pa rin sa lakas paggawa ng mga tao dahil mas nakapag-iisip ang mga ito kaysa sa mga robot. Bukod ditto meron pa rin namang mga taong nasa gitna at naniniwalang makakatulong ang paggamit ng p[arehong lakas paggawa.

            Ang mga mananaliksik ay nagtanong din ng mga mabuti at di mabuting epekto ng robotics sa mga respondents. May mga sumagot na napapdali ng mga robot  ang trabaho ng tao,nagagwa sin ng mga robot ang mga gawaing mahirap at  delikado. Ayon sa ginawang sarbey, may mga hindi magandang epekto din ang robot sa tao, una na dito ang pagiging tamad ng tao.dahil may mga gumugawa na ng mga gawain nila kait ito na ang pinakasimpleng gawain ay inaasa pa rin nila sa mga robot. Ang ilan naman sa mga tinanong ay nagsabi ay nagbigay hinaing na dahil sa mga robot karamihan sa mga empleyado ay tinatanggal.

            Sa pangkalahatan, ang darbey na ginawa ng mga mananaliksik ay  napatunayang sa mata  ng tao ay pantay ang mga kabutihan at di-mabuting dulot ng robotics.  Sa bilang na labinlima, anim ang nagsabing higit na masama ang dulot ng robotics, pito ang nagsaad na mabuti ang dult ng robotics sa lahat, at dalawa naman ang npumagitan.

YUNIT 3: Paglalahad ng Natuklasan, Konklusyon at Rekomendasyon

 

PAGLALAHAD NG NATUKLASAN

            Batay sa mga mga datos na inilahad ng mag mananaliksik, ang mga sumusunod ay nagpaphayag ng mga natuklasang  impormasyon:

1.)          Ang robot ay isang re-programmable multifunctional manipulator na ginawa para isaayos ang mga kagamitan at datos sa tulong ng pagbabago-bago ng mga galaw at paraang iinoprograma ditto ng kompyuter.

2.)          Mayroon nang nabuong plano ang mga tao nuon gaya ni Aristotle para sa pagbuo ng mga robot nuong ikalabingwalong siglo at unti-unti lamang itong umunlad at nabuo nuong dumating ang ika-labinsiyam na siglo.

3.)          Ang mga robot ay ginawa para sa isang tiyak na gawain at isasa mga disenyong popular ay ang kamay na robot.  Ang mga robot na ito ay may kakayahang humawak ng mga delikadong bagay at maisaayos ito. Napapagalaw ito sa pamamgitan ng mga sensor na nakakabit dito at ang mga taong nagpoprograma nito.

4.)          Ang mga robot ay nagtataglay ng mga tsips na kinalalagyan ng mga impormasyong kailangan nito. Ito ay hindi nakaag-iisip ng mag-isa dahil ang lahat ng mga impormasyong nakapaloob dito ay  galing din sa tao. Higit sa lahat ang mga robot ay wal ring pakiramdam na gaya ng sa tao. Hindi ito napapagod o nagugtom.

5.)          Ang mga negosyo at namamahala nito ay malaki ang pakinabang na nakukuha sa mga robot. Dahil ang mga robot ay mabilis mag trabaho, malaki ang produksyon. Kaya ring gumawa ng mga robot ng mga gawaing paulit-ulit ng hindi nagkakamali sa mga baytang na sinusunod. Nakakatulong din ang mga robot sa mga namamhala ng negosyo dahil hindi na nila ito kailangang pasuwelduhin o kaya ay pakainin. Hindi rin nila kailangang maglaan ng pera para sa mga benepisyong gaya ng insyurans. Ang iintindihin na lang ng mga negosyante ay kung paano mapapanatili ang kondisyon ng mga  robot. Dahil ditto mas malaki ang nakukuha nilang kita at nababawasan pa sila ng gastusin.

6.)          Sa mga empleyado ay nakaktulong din ang mga robot bagamat sila a nakakramdam ng takot na sila ay tanggalin sa trabaho at palitn ng mga robot. Nagagawa ng mga robot ang mga trabahong hindi nila kaya at gusting gaain dahil ito ay mahirap at dalikado para sa kanila. Nababwasan din ang kanilang gawain dahil sa mga robot. Ang mga konsyumer ay nakikinabang din sa mga robot. Nagiging mas mura ang mga bilihin dahil sa marami nga ang nagagwa ng mga robot at mabilis sin itong ilabas sa pamilihan dahil mabilis gumawa ang mga robot.

7.)          Marami ding masamang epekto ang mga robot, una na ang isyung pinansiyal, malaki din naman ang nagagstos sa pagbili ng mga robot. Gayundin ang mga kaakibat nitong bayarin gaya ng kuryente. Nakakaapekto din ang robotics sa isyung pangkaligtasan ng mga orinayong manggagawa. May mga dienyo kasi ng robot na hindi maiiwasang madaling masira o kaya naman ay sa maling paghawak ng tao ditto ay nagkakamali  din ang ginagawa ng robot. Ang mga manggagawang naaapektuhan ay kadalasang mga walang gaanong kakayahan dahil pinapalitan sila ng mga propesunal na marunong ding humawak at gumamit ng mga instrumento. Ang mga negosyante ay ayaw ng magdagdag g gastos para sa pagti train sa mga tauhan nito kaya sila ay kumukuha ng mga bagong empleyado na mas may karanasan.

8.)          Iba-iba ang pananw ng tao sa robotiks at ang midya ay nakakatulong sa pagbabago-bago ng mga  mga pananaw na ito. Dahil sa  mga pelikula na nagpapkita ng mga robot na gumagawa ng karahasan ay nagbabgo ang pananaw ng mga tao. Kaya habang tumatagal at sa patuloy na pagbibigay impormasyon ng midya ay muling nagbabgo ang mga persepsyon ng mamamayan ukol sa robotics.

 

Konklusyon

          Ang pag-unlad ng teknolohiya ay nagging daan sa pagkakabuo ng mga robot, mga makinang ginagamit sa paggawa ng mga trabaho ng tao ng higit na mabilis at de kalidad kaysa sa mga gawa ng tao. Malaki ang bahaging ginagampanan ng bawat robot sa buhay ng tao.

            Maraming pagkakataon na nakakatulong ang mga robot, una rito sa paggwa ng mga mapanganib na bagay ay naliligtas ng trabahador dahil ipinasa na ang mga mabigat na gawain sa mga robot. Madali ding nakagagawa at nakakakilos ang mga robot, dahil sa mabilis na trabahong nagagawa ng mga robot ay napapadali ang trabaho ng mga kompanya at nababawasan din ang kanilang gastusin para sa trabahador. Kailanman ay hindi humihingi ang robot ng pahinga pati na rin pagkain dahil ditto wala ng kailangang intindihin ang mga namamahala ng negosyo na mapapagod at magsasawa ang mga ito sa paulit ulit na gawain. Para sa mga konsyumer ay malaki rin ang tulong ng paggamit ng mga robot dahil napapababa ang halaga ng bilihin. Ganunpaman, anumang bagay na may mabuting dulot ay mayroon pa ring negatibing bahagi, may mga disadbentahe din ang paggamit ng robot. Ito ay, unang una malaki ang guguling halaga para sa pgbili ng mga makina, mayroon ding mga robot na mapanganib kung mali ang paraan ng paggamit. Ang mga robot ay kailangang pa ring patakbuhin ng mga propesyunal na manggagawa. Mayroon ding limitasyon ang mga robot at nababawasan ang mga trabahador sa pagkakaroon ng mga robot. Kung kaya karamihan ay hindi sumasang ayon sa pagkakaroon ng mga robot sa lakas paggawa.

            Maraming mga espekulasyon din ang lumabas ukol sa mga robot. Ang midya ay nakadagdag sa maling persepsyon ng tao para sa mga robot sa pamamagitan ng mga pelikula at pagtatanghal ukol sa robotiks. Ang ilang mga pelikula ay nagpapakita na ang mga robot ay masasama kung kaya’t ang mga tao ay unti-unting nag-iba ng paniniwala at natakot na sa dulot ng mga robot. Ngunit ganoon pa man ay maraming mga bagay pa rin ang natutulong sa tao ng mga robot at ngayon nga ay unti-unti ng nababalik ang paniniwala ng tao sa robot dahil sa mga bagong mga pelikula na nagsasaad ng mga mabuting dulot ng robot sa tao. Malaki na ang nagawa ng makabagong teknolohiya sa mga tao, napapabilis ang trabaho, nagbigay ng eksaktong mga datos at marami pang iba na talaga naming naghahatid ng benepisyo sa mga tao. Ngayon nga ay ginagamit na rin ang robotiks sa panggagamot at pag opera. Hindi ba’t anong laking tulong ang nahahatid ng robotiks!!

 

 

 

 

Rekomendasyon

                        Sa pag-imbento ng mga robot, hindi nangangahulugang ito ay magiging

isandaang porsyento na makakabuti sa lipunan, siyempre meron din itong mga masamang epekto tulad ng labis na paggamit sa kuryente, paggiging tamad ng tao, masyadong magastos ang pagpapanatili.

      Kung meron namang masamang epekto ang robotics ay meron din itong mabuting epekto tulad ng p[agbilis ng pagproseso ng mga gawain, pag-unlad ng sibilisasyon,industriya, at ekonomiya, at sa pamamagitan din nito nakakukuha ang tao ng ibang impormasyon tungkol sa ating kapaligiran ay nagiging malinaw ang mga katanungan na dati ay di masagot at magkaroon din ng iba’t ibang ideya tungkol sa mga siyentipikong pag-aaral.

      Sa pag-imbento ng robotics ay isa lamang ang binibigay na katayuan nito sa ating lipunan,na dapat maging tama at maayos ang paggamit ng robot  upang hindi ito magkaroon ng  masamang epekto sa lipunan. Kailangan ng sapat na control sa paggamit ng robot at sapat na pagpapnatili.

 

 

 

 

 

Bibliyograpi

 

Malone, Robert.  Artificial Intelligence. Colliers’ Encyclopedia. Vol. 2. New York. Mac Millan Educational Company. 1983.

 

http://encarta.msn.com 1997 -2004 Miocrosoft Corporation.All Rights Reserved.

1993-2004 Microsoft Corporation. All Rights Reserved.

 

http://www.thetech.org.