Sıfatlar ve Harflerin Sıfatları

 

Sıfat : Tecvit ilminde , mahreçte meydana gelişi esnasında harfin sesine arız olan keyfiyete denir. Sıfat, her harfin kendine mahsus özelliğidir. Sıfatlar genel olarak iki kısımda mütalaa edilir.

1-     Sıfat-ı Lazıme : Harflerin zatına mahsus olan ve onlardan  ayrılmaması gereken sıfatlardır(Cehr , hems , şiddet vb.).

2-     Sıfat-ı Arıza    : Harflerin zatına mahsus olmayan ve onlardan  ayrılması mümkün olan sıfatlardır(Med, idgam, ihfa vb.).

Şimdi bazı sıfat-ı lazımelerin açıklamalarını vermeye çalışacağız  :

1-     Cehr        :Harfi harekeli olarak telaffuz ederken ,mahrece itimadın kuvvetli olması sebebiyle, nefesin tamamının veya çoğunun hapsedilerek, sesin açık olmasına denir.

2-     Hems      :Harfi harekeli olarak telaffuz ederken ,mahrece itimadın zayıf olması sebebiyle, nefesin ses ile beraber akmasına denir.

3-   Şiddet     :Harfi sakin olarak telaffuz ederken ,mahrece itimadın kuvvetli olması sebebiyle, sesin ve nefesin hapsolup akmamasına denir.

4-      Rihvet     :Harfi sakin olarak telaffuz ederken ,mahrece itimadın zayıf olması sebebiyle, sesin ve nefesin beraberce akmasına denir.

5-      Beyniyye:Şiddet: Harfi sakin olarak telaffuz ederken ,sesin ne tamamen akması ve ne de hapsolmasına denir.

6-     İsti’la       :Dilin üst damağa yükselmesine denir.

7-      İstifale     :Dilin aşağıya meyletme haline yani üst damağa kalkmamasına denir.

8-       Itbak        :Dilin üst damağa yapışmasına ve dil kökünün üst damağa kalkmasına denir.Bu isti’la sıfatından daha mübalağalıdır.

9-       İnfitah      :Dilin damaktan ayrılmasına denir.

10-   Tefhim     :Harfi kalın okumaya denir ki bu şekilde harf okunurken kendisinden bir kalınlık hasıl olur ve ağzın içi ses ile dolar.

11-   Terkik      :Harfi ince okumaya denir.

12-   Safir          :Harf okunurken (kuş veya ıslık sesine benzer ) keskin bir sesin çıkmasına denir.

13-   Gunne       :Genizden(burundan) gelen sese denir.

14-   Tekrir       :Dil ucunun titremesine ve sürçmesine denir.

15-   Tefeşşi     :Sesin ağızda yayılmasına denir.

16-    İstitale      :Sesin uzamasına denir.

 

Şimdi ise harflerin sıralanışına göre sıfatları bir tablo içerisinde vereceğiz :

 

Elif   

Cehr

Şiddet

İstifale

İnfitah

Terkik

---------

Be

Cehr

Şiddet

İstifale

İnfitah

Terkik

Kalkale

Te

Hems

Şiddet

İstifale

İnfitah

Terkik

---------

Se

Hems

Rihvet

İstifale

İnfitah

Terkik

---------

Cim

Cehr

Şiddet

İstifale

İnfitah

Terkik

Kalkale

Ha

Hems

Rihvet

İstifale

İnfitah

Terkik

---------

Hems

Rihvet

İsti’la

İnfitah

Tefhim

---------

Dal

Cehr

Şiddet

İstifale

İnfitah

Terkik

Kalkale

Zel

Cehr

Rihvet

İstifale

İnfitah

Terkik

---------

Ra

Cehr

Beyniyye

İstifale

İnfitah

Terkik

Tekrir

Ze

Cehr

Rihvet

İstifale

İnfitah

Terkik

Safir

Sin

Hems

Rihvet

İstifale

İnfitah

Terkik

Safir

Şın

Hems

Rihvet

İstifale

İnfitah

Terkik

Tefeşşi

Sad

Hems

Rihvet

İsti’la

Itbak

Tefhim

Safir

Dad

Cehr

Rihvet

İsti’la

Itbak

Tefhim

İstitale

Cehr

Şiddet

İsti’la

Itbak

Tefhim

Kalkale

Cehr

Rihvet

İsti’la

Itbak

Tefhim

---------

Ayn

Cehr

Beyniyye

İstifale

İnfitah

Terkik

---------

Gayn

Cehr

Rihvet

İsti’la

İnfitah

Tefhim

---------

Fe

Hems

Rihvet

İstifale

İnfitah

Terkik

---------

Kaf

Cehr

Şiddet

İsti’la

İnfitah

Terkik

Kalkale

Kef

Hems

Şiddet

İstifale

İnfitah

Terkik

---------

Lam

Cehr

Beyniyye

İstifale

İnfitah

Terkik

---------

Mim

Cehr

Beyniyye

İstifale

İnfitah

Terkik

Gunne

Nun

Cehr

Beyniyye

İstifale

İnfitah

Terkik

Gunne

Vav

Cehr

Beyniyye

İstifale

İnfitah

Terkik

---------

He

Hems

Rihvet

İstifale

İnfitah

Terkik

---------

Ye

Cehr

Beyniyye

İstifale

İnfitah

Terkik

---------