Lezing door T.C. A. M. van Woerkom
Eenvoudige motore tics zijn onwillekeurige kortdurende
myocione contracties (red.: = op spasmen lijkende samentrekkingen)
van in het algemeen één spier. Een somatosensibele (red.:
=lichamelijk gevoelig) sensatie in het betreffende spiergebied
gaat vaak aan de contractie vooraf (premonitory signs).
Deze sensatie noopt de patiënt enerzijds tot het
luxeren van de tic, maar geeft hem anderzijds het gevoel de tic zelfstandig
op te wekken.
Tics lijken van doen te hebben met het verwerken van informatie.
Als zodanig is de tic dus niet zo maar een bewegingsstoornis, maar mogelijk
de uiting van een stoornis in informatieverwerking. Behandeling met
geneesmiddelen die aangrijpen op het centrale dopaminerge en/of noradrenerge
systeem spelen hierop in. De resultaten zijn echter nog al eens teleurstellend,
niet in de laatste plaats door de bijwerkingen.
Recent zijn enkele studies verschenen over de behandeling
van tics met intramusculair toedienen van botulinum toxine. Botulinum
antagoneert de acetylcholinerge overdracht tussen zenuw en spier. Vermoedelijk
heeft de stof ook invloed op de spierspoel. Als gevolg daarvan wordt
de tic niet alleen rechtstreeks onderdrukt, maar ervaren de patiënten
ook, vermoedelijk door een afgenomen afferende (red.: = voorafgaand,
aanvoerend) prikkeling, minder behoefte om de tic in het betreffende
gebied te luxeren. De behandeling is met name van nut voor geïsoleerde
tics die sociaal hinderlijk zijn (specifieke vocale tics, geïsoleerd
frequent knipperen met de ogen) of die veel pijn veroorzaken (hoofdschuldbewegingen
naar achteren, dystone tics van de rugspieren). Bijwerkingen komen passagère
voor en hangen samen met welke spier behandeld wordt. Het behandeleffect
kan maanden (2 - 12) aanhouden. Opeenvolgende behandelingen kunnen het
behandelen echt versterken. Wel komt het voor dat het verdwijnen van
de ene tic een nieuwe tic ergens anders in het lichaam oproept.
In de eigen kliniek zijn 11 patiënten behandeld.
De behandeling geschiedt onder electromyo-grafische monitoring op de
afdeling klinische neurofysiologie (DLJT).
Bij 9 patiënten leidde de behandeling tot een forse
reductie van de tics en een verbetering van de invaliditeit.
Volledig verdwijnen van de tics werd in 4 patiënten
gezien.
Vijf patiënten meldden geen last meer te hebben van
premonitory somatosensibele sensaties.
Het effect van de behandeling hield 2 - 7 maanden aan.
Bijwerkingen werden niet gezien.
Naast deze 11 patiënten werd nog één
andere patiënt behandeld. Deze had een vocale tic die zich uitte
in een plotselinge keiharde schreeuw. In overleg met Dr. P.P. Devriese,
KNO -arts in het AMC (Amsterdam), werd de patiënt naar hem verwezen
voor behandeling met botulinum van de stembanden. De behandeling resulteerde
eveneens in een goed resultaat.
Onze eigen notities tijdens de lezing over Botuline
Botuline behandeling kan je niet voor alle tics gebruiken
maar is vooral geschikt voor heftige geïsoleerde tics, bvb. : hevig
het hoofd naar achter slaan (nekbeschadiging mogelijk).
De tic neemt af en ook de aandrang om de tic te doen neemt
af. Het werkt dus niet enkel op de spier maar ook op de terugkoppeling
naar het zenuwstelsel. De sensatie in de spier wordt minder. Er is dus
ook effect op het zintuiglijk aspect. Wanneer het werkt kan je de medicatie
aanzienlijk verminderen. Het helpt ook bij zeer luide coprolalie of
wanneer er luide kreten uitgestoten worden.
Wanneer botuline in de stembanden wordt gespoten kan je
gewoon niet meer hard roepen. Het verzwakt de werking van de stembanden
of van een bepaalde spier.
Soms heeft men in het begin wat stijfheid in de nekspieren
wanneer deze het doel van de behandeling waren.
Dr. Devriese en Dr. van Woerkom zijn gespecialiseerd in
deze behandeling, die niet eenvoudig is. Wanneer u zich vanuit België
in Nederland wilt laten behandelen is het goed om eerst de toestemming
te vragen aan de medische adviseur van uw ziekenfonds. Dan komt u mogelijk
in aanmerking voor de terugbetaling van de kosten.