Açilista Uyari Mesaji Açilista bir uyari mesajinin görünmesini saglamak için önce Registry editörü (regedt32.exe) çalistirin. Ardindan

HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows NT\CurrentVersion\Winlogon yolunu izleyin. LegalNoticeCaption ve LegalNoticeText bölümlerini edit ederek açilista görünmesini istediginiz mesaji (“Microsoft Sizi Sever” gibi:) ve basligini yazin. Saka bir yana, “Sadece is amaçli kullanim için” ya da “Cihazi kullanmak için lütfen önce sistem yöneticisine basvurun” tarzinda mesajlar düsünebilirsiniz. CD-ROM AutoPlay’in Iptali Sistemin autorun özelligini geçersiz kilmak istiyorsaniz bu mümkün. Registry editörü (regedt32.exe) çalistirin ve

HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Services\Cdrom dizinine ulasin. Autorun’in üzerine çift tiklayin ve gelen editörde Data degeri olarak 0 (sifir) yazin. NT 4.0’da Windows 95 Plus! NT sisteminizde ayni zamanda Plus! paketi ile beraber Windows 95 de varsa Plus! ile gelen desktop themes’i NT altinda kullanabilirsiniz. Bunun için önce Windows 95 altindan \windows\system dizinine gidin ve themes.cpl ile themes.exe dosyalarini bulun. Bu iki dosyayi \winnt\system32 klasörünün içine kopyalayin. Ardindan bilgisayarinizi tekrar baslatin. Artik My Computer -> Control Panel’in altinda Desktop Themes ikonunu görebilirsiniz. NT 3.51’de Otomatik Logon NT 3.51 kullaniyorsaniz, bilgisayariniza, açildiginda otomatik olarak login olmasini ögretebilirsiniz. Nasil mi? Registry editörü (regedt32.exe) çalistirin. HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows NT\CurrentVersion\Winlogon yolunu takip edin. DefaultDomainName, DefaultUserName ve DefaultPassword key’lerine halihazirda kullanmakta oldugunuz degerleri girin. Menüden Add Value seçenegini isaretleyin ve AutoAdminLogon adli yeni bir key ekleyin. Data Type’i REG_SZ olarak belirleyin. String field’ina 1 degerini girin. Degisiklikleri kaydettikten sonra sistemi tekrar baslatin. Windows NT, degerlerini girdiginiz kullanicinin adina otomatik olarak login olacaktir. NOT: Bu islemin, güvenliginiz için ciddi bir tehdit unsuru olabilecegini lütfen aklinizdan çikarmayin. NT 4.0’da Dual-Boot Seçenegini Degistirme Windows 95’ten sonra Windows NT 4.0’i yüklemis ve dual-boot seçenegini seçmisseniz, NT kendisini otomatikman açilis için varsayilan OS olarak atar. Yani, açilista çikan ve default olarak 30 saniye bekleyen menüde seçili gelen isletim sistemi Windows NT’dir. Bu ayarlari degistirmek için My Computer -> Control Panel -> System’e gelin ve “Startup/Shutdown” sekmesini seçin. Gelen sayfada tüm boot seçeneklerini görebilir ve seçili gelmesini istediginiz OS’u belirleyebilirsiniz. Buradan ayrica açilistaki menünün bekleme süresini de degistirebilirsiniz. NT Desktop’i Kaydedin NT’den düzgün bir sekilde çiktiysaniz son yaptiginiz masaüstü degisikliklerini kaybetmezsiniz. Ancak bir göçme durumunda ya da anormal bir kapanis sonucunda söz konusu degisiklikler korunmaz (Windows NT performans darbogazlari olusturmamak için masaüstünü [ikonlarin yerlesimini] sürekli bir biçimde kaydetmez). Buna engel olmak için masaüstüne tiklayip F5’e basma islemini sik sik yapin deriz. Son Kullaniciyi Gizleyin Bildiginiz gibi, Windows NT açilis sirasinda default olarak sisteme en son logon olmus kullanicinin ismini gösterir. Eger bunu güvenliginiz için bir tehdit olarak görüyorsaniz önlem almak elinizde. Ilk is olarak Registry Editor’ü çalistirin (bunun için Start menüsünden Run komutunu verin ve regedit yazip OK deyin.) HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows NT\CurrentVersion\ yolunu takip edin ve Winlogon’a tiklayin. Burada, Edit menüsünden New komutunu vererek String Value ifadesini seçin. String’in ismi olarak DontDisplayLastUserName yazin ve Enter’a basin. Bu yeni degerin üzerine çift tiklayin ve deger verisi olarak 1 girdikten sonra OK deyin. Artik Registry Editor’ü kapatabilirsiniz. Bundan böyle sistem, bir sonraki açilista son kullanicinin user name’ini gizleyecektir. (Tahmin ettiginiz gibi, deger verisini 0 yapmaniz durumunda kullanici ismi tekrar görünür olacaktir.) Logon’da Farkli Resim Windows NT logon ekraninda dilediginiz resmi görmeniz mümkün. Bunun için önce, logon sirasinda görmeyi arzu ettiginiz resmi bit-eslem (BMP) formatinda temin ettikten sonra dosyayi diskiniz üzerinde herhangi bir yere kaydedin. Registry Editör’ü çalistirin ve HKEY_USERS\.DEFAULT\Control Panel\ yolunu izleyin ve Desktop’i seçin. Editörün sagindaki panelden Wallpaper’a çift tiklayin. Deger verisi bölümüne, kaydetmis oldugunuz dosyanin yolunu yazin (meselâ, c:\Winnt\BenimResmim.BMP). Evet, islem ana hatlariyla bunlardan ibaret. Geriye kalan bazi ayarlar da söyle: TileWallpaper degeri için 0 ve 1 girilebilir. 0 girildiginde resim ekranin merkezinde yer alir, 1 girildiginde ise tüm ekrana dösenir. Ayrica, bu deger (TileWallpaper) için 0 girilmisse, resmin ekran üzerindeki konumu ile oynamak da mümkündür. Edit menüsünden New String Value diyerek WallpaperOriginX ve WallpaperOriginY degerlerini tanimlayabilirsiniz. Bunlardan birincisi, resmin ekranin solundan kaç piksel uzakta olacagini belirtirken ikincisi de ekranin tepe noktasindan kaç piksel asagida olacagini gösterir. Windows’lar Nerede? Makinenizde dual-boot seçenegi mevcutsa, OS seçimini yapmis oldugunuz dual-boot ekraninda, karsiniza gelen alternatiflerin yazilmis oldugu sekli degistirebileceginizi biliyor muydunuz? Daha açik bir ifadeyle söylemek gerekirse, seçeneklerden birinin “Microsoft Windows 95” olarak degil de “Digital Unix 4.0D” olarak görünmesini saglayabilirsiniz (ne var ki bu 32 MB RAM’li bir P166’da hiç de inandirici olmuyor:) Yalniz bunu yaptiktan sonra karsiniza yine su bizim emektâr Windows gelince hayal kirikligina ugramayin. Neyse, dilerseniz artik bunun nasil olacagini görelim: Kök dizininde (c:\) boot.ini adinda, salt-okunur bir dosya oldugunu biliyorsunuz. Boot.ini’nin üzerine yazmaktansa dosyayi boot.txt olarak yeniden isimlendirin. (Bu sadece, bazi seylerin ters gidebilecegi düsünülerek alinmasi gereken ve orijinal boot.ini dosyasini boot.txt olarak muhafaza eden küçük bir önlem.) Sonra dosyayi Notepad ile açin. Yukarida söylemis oldugumuz seçenekleri, tirnak içinde yazilmis olduklari halde göreceksiniz. Tirnak içindeki bölümlere istediginiz metni yazin ve dosyanizi bu kez boot.ini olarak kaydedin. Salt-okunur niteligini tekrar vermeyi ihmal etmeyin (bu arada boot.txt dosyasinin salt-okunur özelligi kaybolmamistir.) Makinenizi tekrar baslatin ve yaptiginiz degisikligin sonucunu görün. NT’nin Sürprizleri Programcilarin, gelistirdikleri yazilimin bir kösesine minik sürprizler yerlestirmesine artik iyice alistik. Simdi anlatacagimiz sey de bu tarz bir yaklasimin NT 4.0’daki yansimasi: Masaüstünde bos bir yere sag tikladiginizda gelen pencereden Screen Saver sekmesine geçin. Screen Saver listesinden 3D Text (OpenGL) adli ekran koruyucuyu seçin. Settings bölümünde Text kismina “I love NT” yazin ve OK deyin. Preview’e tikladiginizda göreceginiz 3 boyutlu metin “good?” olacaktir. Tekrar Settings’e gelin. Bu sefer not evil yazin ve OK deyin. Simdi Preview’e tikladiginizda ise Windows NT 4.0’i gelistiren programcilarin isimleri görünecektir. Text olarak volcano yazdiginizda ise ekran koruyucudaki 3 boyutlu metinler Amerika’daki yanardaglarin isimlerinden ibaret olacaktir. Hizli Start Start menüsünde dolasirken alt menülerin çok daha hizli bir biçimde görüntülenmesini istiyorsaniz sunu deneyin: Registry Editor’ü çalistirin ve HKEY_CURRENT_USER\Control Panel’e giderek Desktop’i seçin. Sagdaki panelde MenuShowDelay degerini bulun ve üzerine çift tiklayin. Value data bölümüne 100 yazin. Son olarak, degisikligin etkisini görebilmek için bilgisayarinizi tekrar baslatin. Control Panel Nesnelerine Erisim Burada yapacagimiz islem asil olarak CPL dosyalarini control.exe uygulamasi ile iliskilendirmekten ibaret. Windows NT Explorer’da, View menüsünden Options’a gidin ve burada File Types sekmesine geçin. Kayitli dosya tipleri penceresinde “Control Panel extension” adli dosya tipini seçin ve Edit deyin. Gelen Edit File Type penceresinde Actions bölümünün altinda yer alana New dügmesine basin. New Action diyalog kutusu gelecektir. Action kismina open yazdiktan sonra bu action’i yürütecek olan uygulamayi Browse dügmesi ile tespit edin (C:\Winnt\system32\control.exe). Daha sonra Control Panel’i açmadan çalismak istediginiz CPL dosyasinin bir kisayolunu olusturun (Meselâ, Intl.cpl). Kisayolun üzerine çift tikladiginizda CPl dosyasini çalistirmis olacaksiniz. Eger Control Panel’i Start menüsüne eklemek istiyorsaniz yeni bir klasör olusturun ve onu aynen su sekilde isimlendirin: Control Panel.{21EC2020-3AEA-1069-A2DD-08002B30309D} NTFS Performansina Bir Katki Windows NT, bir NTFS diski üzerinde bir dizini listelerken (Explorer, DIR komutu vb.), tespit etmis oldugu her dizin ya da klasörün üzerinde bulunan ve o klasöre son olarak ne zaman erisildigini belirten LastAccess etiketini günceller. Dizin sayisinin çok fazla olmasi durumunda bu güncelleme, performansi olumsuz yönde etkileyecektir. Registry’ye yapacagimiz bir ekleme ile söz konusu performans kaybini denetim altina almak mümkündür. Registry Editor’ü çalistirin ve HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Control yolunu izleyin. Burada FileSystem klasörünü seçin. Sagdaki panelde bos bir yere sag tiklayin ve yeni bir DWORD degeri olusturun. Ardindan onu NtfsDisableLastAccessUpdate seklinde isimlendirin. Son erisim zamani güncellemesinin yapilmasina engel olmak için deger verisi olarak 1 verin ve sonra da Registry Editor’ü kapatin. NT Kurulum Disketlerini Hazirlama Makinenize Windows NT (Server ya da Workstation) yüklerken ihtiyaç duyacaginiz kurulum disketlerini hazirlamak için su prosedürü izleyebilirsiniz: Önce, Windows NT Server ya da Workstation CD’sini CD-ROM sürücünüze yerlestirin. Ardindan Start menüsünden Run komutunu verin. ?imdi, eger disketleri hazirlamakta oldugunuz makinede NT çalistirmiyorsaniz D:\i386\winnt /ox, NT çalistiriyorsaniz D:\i386\winnt32 /ox komutunu verin. Burada “D:” CD-ROM sürücünüzü temsil etmektedir. Bu islem sirasinda 3 adet bos, formatlanmis diskete ihtiyaciniz olacaktir. Gezici Profiller Artik Çok Oluyor Bildiginiz gibi gezici (roaming) kullanici profilleri, server tabanli profillerdir ve kisisel (personal) ve zorunlu (mandatory) olmak üzere ikiye ayrilirlar. Gezici bir profile sahip olan bir kullanici, herhangi bir is istasyonundan log-off oldugu zaman, profilin bir kopyasi yerel olarak is istasyonunun sabit diskinde de saklanir. Gezici bir profile sahip olan diger kullanicilarin da bu is istasyonunu kullanmasi durumunda, yerel diskte bu kullanicilarin profillerinin de birer kopyasi tutulacak ve böylece ekstra disk alanlari tüketilecektir. Gezici profillerin kopyalarinin yerel diskte tutulmasini önleyecek bir düzenlemeyi Registry Editor yardimiyla su sekilde yapabiliriz: HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows NT\CurrentVersion yolunu izleyin ve burada Winlogon’u seçin. Sagdaki panelde bos bir yere sag tiklayin ve DeleteRoamingCache degerini DWORD tipi olarak ekleyin (eger sagdaki panelde böyle bir deger yoksa). Son adim olarak deger verisi bölümüne 1 girin. Bu Sana Ders Olsun Bir network yöneticisi olarak sizinle birlikte çalisan bir asistaniniz varsa, onun registry’ye müdahalelerde bulunmasina engel olmak isteyebilirsiniz. Uzun gibi görünen ama aslinda çok basit olan bir islemle bu meseleyi çözebilirsiniz. Olay su: Start menüsünden Run komutunu verin ve Regedt32 ile Registry Editor’ü çalistirin. HKEY_USERS on Local Machine penceresinde HKEY_USERS klasörünü seçili duruma getirin. Ardindan, Registry menüsünden Load Hive komutunu verin. Gelen Load Hive penceresinde ilgili kullanicinin profil dizinine gidin ve buradaki ntuser.dat dosyasini seçin (meselâ, C:\Winnt\Profiles\uartuner\ntuser.dat). Sonra Open deyin. Open demenizin ardindan size bir Key Name sorulacaktir. Key Name için kullanicinin logon olurken girmis oldugu kullanici adini (UserID; örnegimizde uartuner) yazin. HKEY_USERS klasörünün altinda bir tane uartuner klasörü belirecektir. Simdi, uartuner\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Policies yolunu takip edin. Policies klasörü açik ya da seçili iken Registry Editor menüsünden Edit\Add Key komutunu verin ve System adiyla yeni bir alt anahtar ekleyin. (Bu islemleri yaparken Policies anahtarinin altinda System adli bir alt anahtar olmadigini varsayiyoruz.) ?imdi System’i seçin ve yine Edit menüsüne giderek bu kez Add Value komutunu verin. Deger ismi olarak DisableRegistryTools, veri tipi olarak da REG_DWORD verin. Deger verisi olarak da 1 girin. Son olarak, tüm bu islemlerin en basinda HKEY_USERS anahtari altinda olusturmus oldugumuz ve kullanicinin profil dizini ile ayni adi tasiyan anahtari (örnegimizde uartuner) seçin ve Registry menüsünden Unload Hive komutunu verin. Asistaniniz, bundan böyle Regedt32.exe ya da Regedit.exe’yi çalistirmaya muvaffak olamayacaktir. En Iyi Erkek Oyuncu Bilgisayarinizda Windows NT Server kurulu ise, makinenizin ait oldugu domain’de (ya da etki alaninda) üstlenebilecegi 3 tane server rolü vardir. Bunlar “Primary Domain Controller, (PDC)”, “Backup Domain Controller, (BDC)” ve “stand-alone server” rolleridir. Cihaziniz bu üç server çesidinden birine ait olmak zorundadir. Eger Windows NT Workstation kullaniyorsaniz, makinenizin alabilecegi tek rol “workstation” (is istasyonu) rolüdür. NT çalistirmakta oldugunuz bilgisayarin hangi rolü (domain controller mi, stand-alone server mi, workstation mi?) üstlenmis oldugunu görmenin kolay bir yolu var. Bu metot, komut satirinda net accounts yazip Enter tusuna basmaktan ibaret. Ekranda beliren bilgiler içinde, son satirda bilgisayarinizin rolü görünür. Bu bilgiler ayni zamanda sisteminizdeki password politikalarini da görmenizi saglar. Server Rolüne Dikkat Bir önceki ipucunda Windows NT Server çalistiran bir makinenin üç tane server rolünden birisini üstlenmek zorunda oldugunu söyledik. Bu roller, NT Server makineye kurulurken, kurulumu gerçeklestiren yetkili birim (sahis ya da ekip) tarafindan belirlenir. NT Server’i bilgisayariniza yükledikten sonra, domain controller rolleri arasinda geçis yapabilme hakkiniz sakli olmasina ragmen, bir domain controller’dan bir stand-alone server’a (ya da tersi) geçis yapamazsiniz. Rolü, bir domain controller olarak belirlenmis bir server’i bir stand-alone server’a çevirmenin (ya da tersi) tek yolu, NT Server’i yeniden yüklemektir. Bu yüzdendir ki, Windows NT Server’i kurmak için bilgisayarin yanina geldiginizde, cihazin network üzerinde hangi server rolünü üstlenecegi sorusunun cevabini bildiginizden emin olun. Aksi takdirde yazilimi yeniden yüklemek zorunda kalabilir ve degerli zamaninizin bosa harcanmasina sebep olabilirsiniz. Logon Renginde Degisiklik Logon ekraninda (Ctrl+Alt+Del’e bastiginiz sirada) gördügünüz arka zemin rengini degistirmek istiyorsaniz, registry’ye gidip RGB degerleriyle oynayarak bunu yapabilirsiniz. HKEY_USERS\.DEFAULT\Control Panel yolunu izleyin ve burada Colors’i seçin. Registry Editor’ün sag panelinde Background degerini bulun. Degerin üzerine çift tikladiginizda gelen deger verisi kismina arzu ettiginiz RGB degerlerini yazin. (Örnegin, 0 0 0 siyah bir arka zemin, 255 255 255 ise beyaz bir arka zeminin olusmasina yol açacaktir.) NTFS ve Diskte Parçalanma Microsoft 1993 senesinde Windows NT’yi v3.1 olarak bizlerle tanistirdiginda ayni zamanda yeni dosya sistemini de vitrine sunmus oluyordu. Tahmin ettiginiz gibi NTFS’ten (NT File System) bahsediyoruz. Kurumsal güçte bir isletim sisteminin güvenlik ve performans gibi ihtiyaçlarina daha tatmin edici cevaplar vermek üzere gelistirilmis bir dosya sistemi olan NTFS’in vaatlerinden biri de disk parçalanmasinin (fragmentation) gerçeklesmesini önlemekti. Ne var ki gerçeklesmeyen sey disk parçalanmasi degil bu vaat oldu. Neyse, demek istedigimiz su ki, kullandiginiz dosya sistemi NTFS bile olsa disk parçalanmasindan kaçis yok. Microsoft, Windows NT’ye herhangi bir disk birlestirme (defragmentation) uygulamasi dahil etmedi (bunun sebebini bilen varsa nolur bize de söylesin). O yüzden burada sizlere birkaç alternatiften bahsetmek istiyoruz. Sayacagimiz alternatiflerin tümü trialware; yani yazilimi sinirsiz süre kullanma hakkiniz yok, programi sadece belirli bir müddet kullanabiliyor ve böylece onun hakkinda bir fikir edinebiliyorsunuz. Begenirseniz ve yazilimi sürekli kullanmak isterseniz parasini ödeyip onu satin almak durumundasiniz. Ilk programimiz (ve belki de Windows NT için en çok kullanilan disk birlestirme araci) Executive Software’den “Diskeeper.” Windows NT 4.0 için dizayn edilmis olan ürünün son olarak 3.0 sürümü çikti. Programin NT Server 4.0 sürümü 1,80 MB’lik, Windows NT Workstation 4.0 sürümü de 1,76 MB’lik ZIP dosyalar halinde download edilebilir (her ikisi de Intel x86 platformu için). Adres: http://www.execsoft.com/. Diskeeper’i 30 gün süreyle kullanabilirsiniz. Sistem tarihini geri almak ise yaramiyor. Raxco Software’in “PerfectDisk NT” adli disk birlestirme uygulamasi bir diger alternatif. PerfectDisk NT, Windows NT’nin 4.0 (Server ve Workstation) versiyonu için tasarlanmis. Yazilimin son olarak 2.2 sürümü çikti. Program, hem Alpha hem de Intel tabanli sistemler için mevcut. 5,33 MB’lik self-extracting EXE dosyasini http://www.raxco.com/ adresinden çekebilirsiniz. PerfectDisk NT’nin 15 günlük deneme süresi var. Sistem tarihini geri almak ise yaramiyor. Burada bahsedecegimiz son disk birlestirme programi (aslinda tüm bildigim bunlar), Symantec’ten “Norton Speed Disk for Windows NT.” Norton Utilities for Windows NT paketinin bir parçasi olan Norton Speed Disk, Windows NT 4.0 için dizayn edilmis. Programin 1,86 MB’lik self-extracting EXE dosyasini http://www.symantec.com/trialware.new/index.html adresinden çekebilirsiniz. Norton Speed Disk’in 30 günlük deneme süresi bulunuyor. Sistem tarihinin geri çekilmesine programin nasil tepki verdigini ben de bilmiyorum, bunu deneme firsatim olmadi. Sabit diskinizin özelliklerini görüntülediginiz pencerede Tools sekmesinin altinda yer alan “Defragment Now” dügmesi, bilgisayariniza Diskeeper ya da PerfectDisk NT’yi kurmanizin ardindan üzerine basilabilir bir görünüm kazanir. Muhtemelen dikkatinizi çekmistir, bu dügmenin üzerindeki “Defragment Now” yazisi, eger bilgisayara böyle bir disk birlestirme programi yüklenmemisse silik gözükür. (Norton Speed Disk’i yükledigimde ise bu silik görünüm kaybolmadi. Tabii ki bunun programi çalistiramamakla bir ilgisi yok, Speed Disk’i kendi program grubu içerisinden çalistirabilirsiniz.) Server Rolüne Dikkat Haziran sayimizda yine bu kösede vermis oldugumuz ipuçlarindan birinde, Windows NT Server çalistiran bir makinenin üç tane server rolünden birisini üstlenmek zorunda oldugunu söylemistik. Bu roller, NT Server makineye kurulurken, kurulumu gerçeklestiren yetkili birim (sahis ya da ekip) tarafindan belirlenir. NT Server’i bilgisayariniza yükledikten sonra, domain controller (etki alani denetleyicisi) rolleri arasinda geçis yapabilme hakkiniz sakli olmasina ragmen, bir domain controller’dan bir stand-alone server’a (ya da tersi) geçis yapamazsiniz. Rolü, bir domain controller olarak belirlenmis bir server’i bir stand-alone server’a çevirmenin (ya da tersi) tek yolu, NT Server’i yeniden yüklemektir. Bu yüzdendir ki, Windows NT Server’i kurmak için bilgisayarin yanina geldiginizde, cihazin network üzerinde hangi server rolünü üstlenecegi sorusunun cevabini bildiginizden emin olun. Aksi takdirde yazilimi yeniden yüklemek zorunda kalabilir ve degerli zamaninizin bosa harcanmasina sebep olabilirsiniz. Logon Renginde Degisiklik Logon ekraninda (Ctrl+Alt+Del’e bastiginiz sirada) gördügünüz arka zemin rengini degistirmek istiyorsaniz, registry’ye gidip RGB degerleriyle oynayarak bunu yapabilirsiniz. HKEY_USERS\.DEFAULT\Control Panel\ yolunu izleyin ve burada Colors’i seçin. Registry Editor’ün sag panelinde Background degerini bulun. Degerin üzerine çift tikladiginizda gelen deger verisi kismina arzu ettiginiz RGB degerlerini yazin. (Örnegin, 0 0 0 siyah bir arka zemin, 255 255 255 ise beyaz bir arka zeminin olusmasina yol açacaktir.) NT Kurulum Disketlerini Hazirlama Makinenize Windows NT (Server ya da Workstation) yüklerken ihtiyaç duyacaginiz kurulum disketlerini hazirlamak için su prosedürü izleyebilirsiniz: Önce, Windows NT Server ya da Workstation CD’sini CD-ROM sürücünüze yerlestirin. Ardindan Start menüsünden Run komutunu verin. Simdi, eger disketleri hazirlamakta oldugunuz makinede NT çalistirmiyorsaniz D:\i386\winnt /ox, NT çalistiriyorsaniz D:\i386\winnt32 /ox komutunu verin. Burada “D:” CD-ROM sürücünüzü temsil etmektedir. Bu islem sirasinda 3 adet bos, formatlanmis diskete ihtiyaciniz olacaktir. Oklari Atin Kisayol simgelerindeki oku kaldirmak istiyorsaniz Registry Editörü çalistirin ve HKEY_CLASSES_ROOT anahtarinin altinda yer alan Lnkfile anahtarini seçin. Sagdaki panelde görmüs oldugunuz IsShortcut degerine sag tiklayin ve Delete komutunu verin. Yes diyerek silme islemini onaylayin. Degisikligin sonucunu görmek için tekrar logon olmaniz gerekmektedir. Hos Geldiniz, Yine Bekleriz Eger isterseniz, sisteme login oldugunuz sirada ekranda bir de Shutdown dügmesi görebilirsiniz. Bunun için önce Registry Editörü açin (Start/Run, regedit yazin ve OK deyin). HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows NT\CurrentVersion\ yolunu izleyin ve Winlogon anahtarini seçin. Sagdaki panelde gördügünüz ShutdownWithoutLogon adli string degerine çift tiklayin ve deger verisi olarak 1 girin. Böylece daha logon olmadan sistemi güvenli bir sekilde kapatma hakkiniz olacak. Deger 0 oldugunda (varsayilan) logon ekraninda (Ctrl+Alt+Del sonrasi) böyle bir dügme yer almaz. Açil Susam Açil Windows NT Explorer’da, seçili bir klasörün altinda yer alan tüm alt klasörleri görmek için klavyenin nümerik keypad’inden * tusuna basmaniz yeterlidir. Vay be! Su Hayatta Neler Oluyormus Windows NT sisteminizin açilisi sirasinda bir noktada suna benzer bir mesaj görürsünüz: Microsoft (R) Windows NT (TM) Version 4.0 (Build 1381: Service Pack 3) 1 System Processor [64 MB Memory] Bu mesajin ardindan birkaç tane nokta belirir. Bu noktalarin birer birer göründügü sirada kernel su islemleri yürütmekle mesguldür: Bir önceki asamada yüklenmis olan alt-seviye cihaz sürücülerinin (low-level device drivers) baslatilmasi Diger cihaz sürücülerinin yüklenmesi ve baslatilmasi Herhangi bir servisin yüklenmesinden önce çalismasi gereken programlarin (Chkdsk gibi) çalistirilmasi Servislerin yüklenmesi ve baslatilmasi Page file’in olusturulmasi Windows NT’nin çalismasi için gerekli olan alt sistemlerin baslatilmasi Hizli Yoldan Yeni Klasör Bir klasörün altinda yeni bir klasör olusturmak istediginizde bir dizi islem yapmak zorunda kalirsiniz. Önce klasörü açar, sonra bos bir yere sag tiklar ve ardindan New/Folder komutunu verirsiniz. Aslinda bir alt klasör olusturmanin çok daha kolay bir yolu var. Bu metodun neticesinde bir klasöre sag tikliyor ve tek bir komut ile o klasörün altinda yeni bir klasör olusturabiliyorsunuz. Yapacagimiz islem su: Explorer ya da My Computer penceresinde View menüsünden Options komutunu verin ve File Types (Dosya Türleri) sekmesine geçin. Registered file types (Kayitli dosya türleri) listesinde Folder girisini bulun ve önce Edit (Düzenle) sonra da New (Yeni) dügmesine basin. Action (Eylem) bölümüne NewFolder ibaresini, Application used to perform action (Eylemi yürütmek için kullanilan uygulama) bölümüne de C:\Winnt\system32\Cmd.exe /c MD “““%1\NewFolder””” ifadesini yazin. OK (Tamam) ve Close (Kapat) dügmelerine basarak diyalog kutularini kapatin. Bundan böyle bir klasöre sag tikladiginizda direkt olarak NewFolder komutunu verebileceksiniz. Bu komutu uyguladiginizda, üzerine sag tiklamis oldugunuz klasörün altinda NewFolder adli yeni bir klasör olusacaktir. Bu klasörün ismini daha sonra degistirebilirsiniz. RPC Servislerini Kontrol Edin Windows NT Explorer ve Control Panel’i açarken çok beklediginiz oluyor mu? Eger isin içine RPC (Remote Procedure Call) protokolünü dahil eden uygulamalari (masaüstünün baslangiçtaki yüklenmesi de olabilir) açarken çok fazla bekliyorsaniz RPC Service ve RPC Locator servislerinin durumuna bir göz atmaniz gerekebilir. RPC Service’in Startup türünü Manual ya da Disabled, RPC Locator’in Startup türünü de Automatic yapmis olabilirsiniz. Control Panel araciligiyla Services penceresini açin. Burada, Remote Procedure Call (RPC) Service servisinin Startup türünü Automatic, Remote Procedure Call (RPC) Locator servisinin Startup türünü de Manual yapin. Ardindan Remote Procedure Call (RPC) Service servisini baslatin (Start). Eger bir sonraki açilista CHKDSK programini çalistirmak üzere bir ayar yapmis (bozuk sektörlerin taranmasi, eger varsa buradaki bilgilerin kurtarilmasi ve diskteki hatalarin düzeltilmesi amaciyla) ancak daha sonra bu düsüncenizden vazgeçmisseniz hâlâ CHKDSK’i iptal etmenin bir yolu var: Registry Editörü çalistirin. (Buradaki durum biraz özel; onun için bu noktada Regedt32.exe uygulamasini kullanacagiz, Regedit.exe’yi degil.) HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Control\ yolunu izleyin ve Session Manager anahtarini seçin. Sagdaki panelde BootExecute degerini bulun. Degerin üzerine çift tiklayin. Deger verisi o anda söyle bir sey olmalidir: autocheck autochk * /r\DosDevice\

: Siz buradaki veriyi, autocheck autochk * sekline getireceksiniz. Böylece CHKDSK’in bir sonraki açilista çalismasinin önüne geçmis oluyorsunuz. Doktor Nereye Gitti? Dr. Watson’in davranisini registry araciligi ile kontrol edebilirsiniz. Start/Run satirinda regedit yazarak Registry Editor’ü çalistirin ve HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows NT\CurrentVersion yolunu izleyin. AeDebug anahtarini seçin. Sagdaki panelde Auto adli bir deger göreceksiniz. Auto’nun deger verisi varsayilan olarak 1’dir. Bu deger debugger’in otomatik olarak baslamasina yol açar. Bu degeri 0 yapmaniz halinde debugger otomatik olarak baslamayacak, bir uygulama hatasi meydana geldiginde sistem ekranda sadece hatanin olustuguna dair bir mesaj gösterecektir. Doktorunuzu iptal etmek istiyorsaniz AeDebug alt anahtarini silerek bunu yapabilirsiniz. Onu yeniden aktif hale getirmek istediginizde ise komut satirinda drwtsn32 -i yazin ve enter tusuna basin. Masaüstüne Yeni Görünüm Windows NT’ye kimsenin login olmamasi durumunda, sistem ekranda neyi göstermesi gerektigini belirlemek için HKEY_USERS\.DEFAULT anahtarinda saklanan ayarlara basvurur. Buradaki ayarlari degistirmek istiyorsaniz HKEY_USERS\.DEFAULT\Control Panel yolunu takip edin Desktop anahtarini seçin. Sagdaki panelde birtakim degerler göreceksiniz. Bunlarin içinden, meselâ, SCRNSAVE.EXE (ekran koruyucu) ve Wallpaper’a (duvar kâgidi) yeni degerler atamak isteyebilirsiniz. Peki buraya hangi degerleri yazmaniz gerektigini nereden bileceksiniz? Bunu tespit etmenin kolay bir yolu var. Ilk olarak Control Panel/Display araciligi ile tercihiniz olan duvar kâgidini ve ekran koruyucusunu aktif hale getirin. Simdi HKEY_CURRENT_USER\Control Panel yolunu izleyin ve Desktop anahtarini seçin. Sagdaki panelde SCRNSAVE.EXE ve Wallpaper’in yeni degerlerini göreceksiniz (degerlerin yenilenmesi için F5’e basmaniz gerekebilir). Bu degerler, HKEY_USERS\.DEFAULT\Control Panel\Desktop anahtarinda kullanacaginiz yeni degerleriniz olacaktir. Pencere Animasyonlarina Son Sisteminiz yeterince hizli bile olsa, bir pencerenin simge durumuna küçülmesi (minimize) ya da ekrani kaplamasi (maximize) sirasinda Windows NT tarafindan verilen animasyon efekti gerçekte zaman kaybindan baska bir sey degildir. Bu minik animasyon etkisini iptal etmek istiyorsaniz HKEY_CURRENT_USER\Control Panel\Desktop yolunu takip edin ve WindowMetrics anahtarini seçin. Simdi sagdaki panelde MinAnimate isminde yeni bir string degeri olusturun. Bu degere “0” verisini vermeniz halinde pencere animasyonlari bir daha karsiniza çikmayacaktir. (Degisikligin etkisini görebilmeniz için bilgisayarinizi yeniden baslatmaniz gerekmektedir.) Recycle Bin’e Yeni Isim Bildiginiz gibi Recycle Bin’in ismini degistirmek siradan dosya ya da klasörlerde izledigimiz yöntemle mümkün olmuyor. Yani Recycle Bin’in simgesine sag tiklayip onun ismini degistiremiyoruz. Recycle Bin belki faremizin sag tusundan kaçabiliyor ama registry ayarlarindan siyrilmak o kadar da kolay degil. Registry Editor’ü çalistirin, HKEY_CLASSES_ROOT\CLSID\{645FF040-5081-101B-9F08-00AA002F954E} yolunu izleyin ve ShellFolder anahtarini seçin. Sag panelde Attributes adli bir binary deger göreceksiniz. Attributes degerinin 40 olan ilk byte’ini 50 yapin. Simdi, Recycle Bin’e sag tikladiginizda açilan menüye Rename (yeniden adlandir) seklinde yeni bir seçenegin ilave edilmis oldugunu göreceksiniz. Bu seçenegi kullanarak (ya da simgesini seçip F2 tusuna basarak) Recycle Bin’e dilediginiz ismi verebilirsiniz. Hani Bunun Ilk Sahibi Windows NT’yi bilgisayariniza yüklediginiz sirada sizden kullanici (user) ve sirket (organization) isimlerini girmeniz istenir. Bu bilgiler daha sonra Windows NT tarafindan degisik zamanlarda kullanilir (meselâ makinenize yeni bir yazilim yüklerken). Kullanici ya da sirket isimlerinin degismesi halinde bu bilgileri de yenileme ihtiyacini duyabilirsiniz. Bunun için HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows NT yolunu izleyin ve CurrentVersion anahtarini seçin. Sagdaki panelde, sirasiyla sirket ve kullanici isimlerinin kayitli oldugu RegisteredOrganization ve RegisteredOwner degerlerini göreceksiniz. Yeni bilgileri bu degerlerin deger verisi kisimlarina yazabilirsiniz. NumLock’a Kilit NumLock’un açilista on (açik) ya da off (kapali) olma durumunu otomatik olarak kontrol edebilirsiniz. HKEY_CURRENT_USER\Control Panel yolunu izleyin ve Keyboard anahtarini seçin. Registry Editor’ün sag panelinde InitialKeyboardIndicators adli bir deger göreceksiniz. Bu degere “0” vermeniz halinde NumLock sistemin açilisinda “OFF” konumunda olacaktir. Degere “2” (varsayilan deger verisi) vermeniz durumunda ise NumLock “ON” olacaktir. Logon’a Lüzum Yoksa Windows NT’nin sunmus oldugu logon güvenligi –ona ihtiyaç duymaniz halinde– gerçekten üstün bir özellik ancak sistemini sik sik yeniden baslatmak zorunda olan bir kullanici iseniz ayni özellik sizin için rahatsiz edici bir durum haline gelebilir. Böyle bir durum söz konusu ise registry’ye yapacaginiz bir müdahale ile NT’nin otomatik olarak logon olmasini temin edebilirsiniz. Ilk olarak HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows NT\CurrentVersion yolunu izleyin ve Winlogon anahtarini seçin. Sagdaki panelde DefaultDomainName ve DefaultUserName adli iki tane string degeri olmali. Bunlardan DefaultDomainName degerinde logon olacaginiz domain’in ismi, DefaultUserName degerinde de kullanici isminiz yer almali (deger verisi [value data] olarak). Sizin yapacaginiz islem, bu bölmede iki yeni string degeri olusturmaktan ibaret. Yeni degerlerden biri DefaultPassword olacak ve deger verisi olarak parolanizi vereceksiniz. Ikinci yeni degerimiz ise AutoAdminLogon olacak. AutoAdminLogon’un deger verisi bölümüne ise “1” yazacaksiniz (tirnak isaretlerini koymaniza lüzum yok). Bundan böyle, sistemi yeniden baslattiginizda, Windows NT’ye belirlemis oldugunuz hesap ile otomatik olarak logon olabileceksiniz. (Yalniz sunu aklinizdan çikarmayin: Bu prosedür tamamen güvensiz bir uygulamadir. Registry Editor’e ulasabilen herhangi biri sizin parolaniza da ulasabilir.) Eger logon ekranina geri dönme ihtiyaci duyarsaniz, logoff oldugunuz sirada (yani, ‘Shut Down/Close all programs and log on as a different user’ seçenegi isaretli iken Yes ya da Enter dediginiz sirada) Shift tusunu basili tutmaniz yeterlidir. Diskleri Gizleyin Sisteminizde sadece geçici (temporary), takas (swap) ve cache dosyalari tutmak için kullandiginiz bir disk sürücü olabilir. Bu sürücü muhtemelen hiçbir zaman yedeklenemeyecegi için kullanicilarin dosyalarini burada saklamasi istenmeyen bir durum olabilir. Kullanicilarin Windows NT Explorer ile bu sürücüye ulasmalarini engellemek istiyorsaniz, Explorer’a bu sürücünün simgesini My Computer penceresinde göstermemesini tembih edebilirsiniz. Bu metot aslinda siki bir güvenlik önleminden daha çok bir kaza önleme teknigi seklinde yorumlanabilir. Sonuçta eger birisi, simgesi görünmeyen sürücünün orada oldugunu biliyorsa Start/Run ya da komut satiri araciligi ile sürücüye yine ulasabilir. Sürücüleri gizlemek istiyorsaniz Registry Editor’ü çalistirin ve HKEY_CURRENT_USER\Software\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Policies yolunu izleyin. Burada Explorer anahtarini seçin. Sagdaki panelde Explorer’in içerigini göreceksiniz. Buraya NoDrives isminde bir DWORD degeri ekleyin. NoDrives’in deger verisini belirlemek için gizlemek istediginiz sürücülere denk gelen sayilari birbirleriyle toplamalisiniz. Sürücü sayilari ise su sekildedir: A=1, B=2, C=4, D=8, E=16, F=32, G=64... Meselâ, D ve E sürücülerini saklamak istiyorsaniz NoDrives’in deger verisi olarak yazacaginiz sayi 8+16=24 olacaktir. ANASAYFA | ABONELIK | ARSIV | BIZLER | HABERLER | INCELEME | SHAREWARE | OYUN

UPS

Son zamanlara kadar pek yaygin olmayan bu cihazlar, teknoloji devriminin bir sonucu olarak küçüldüler, ucuzladilar ve herkes tarafindan kolaylikla kullanilabilecek ekipmanlar haline geldiler. Yazimizda UPS’ler hakkinda merak ettiginiz sorulara cevap aradik, begeneceginizi ümit ediyoruz.

1 UPS nedir? Nasil çalisir?

UPS, elektriksel güç kaynaginiz ile bilgisayar sisteminiz arasinda bulunan ve bu sistemin dahilindeki bilesenleri elektrik akimindaki anormalliklerden ya da inis çikislardan koruyan bir donanimdir. UPS’ler, bilgisayar sisteminizi besleyen akimin voltajdaki düsme ya da bir elektrik kesintisi sonucu azalmasi ya da tükenmesi halinde sisteme yedek güç saglarlar. Bunun yani sira, elektrik akiminda kisa süreli ve hafif ya da uzun süreli ve yüksek artislar seklinde gözlenen dalgalanmalar sirasinda yine UPS’ler devreye girer. UPS’ler bir anlamda, bir elektrik kesintisi durumunda sistemin normal bir sekilde çalismaya devam etmesini saglayarak size, üzerinde çalismakta oldugunuz isi kaydetmeniz ve sisteminizi saglikli bir biçimde kapatmaniz için ihtiyaç duydugunuz zamani verirler. Bazi UPS’ler bünyelerindeki güç kaynaklarini bir PC’ye “her zaman” enerji saglamak için kullanirken bazilari da bu güç kaynaklarini “sadece voltaj düzensizlikleri tespit edildiginde” devreye sokar (yani UPS, eger bir anormallik ya da düzensizlik göremiyorsa, normal güç kaynagindan [meselâ evinizdeki ya da ofisinizdeki elektrik hatti] elde edilen akima hiç müdahale etmez ve bu akimin direkt olarak sisteminize ulasmasina izin verir). Ideal sartlarda, sisteminiz dahilindeki fiziksel baglantilar üzerinde dolasan elektrik akimi, zamanin bir fonksiyonu olarak pürüzsüz bir sinüs dalgasi seklinde davranmalidir. UPS’lerle yapilan “güç ya da enerji düzenlemeleri” sayesinde akimin zamanin bir fonksiyonu olarak sabitligi temin edilebilir. Bu sekilde, degerli sisteminizi çesitli dis etkenlerin yol açtigi voltaj anormalliklerinden etkin bir sekilde korumaniz mümkündür.

2 Voltaj düzensizlikleri nelerdir?

Bir UPS bu anormallikler karsisinda neler yapabilir? Voltaj düzensizlikleri çesitli sekillerde karsimiza çikabilir. Potansiyel farkinin (yani voltajin) olmasi gereken normal seviyeden daha asagida bir noktada bulunmasi halinde “voltaj düsüklügü” söz konusudur. Voltajdaki düsmeler, elektrik akimiyla beslenen komponentleri daha faal ve daha siki çalismaya zorlar; bu da elektriksel ekipmanin yalnizca toplam verimini düsürmekle kalmaz ayni zamanda ömrünü de kisaltir. Bir diger voltaj düzensizligi de “elektrik kesintileri” sonucu ortaya çikar. Bu durumda sisteminizi besleyen elektrik akimi bütünüyle kaybolur ve sisteminiz aniden kapaniverir, elbette ki bu sekilde bir kapanma sisteminiz için hiç de saglikli bir uykuya dalma degildir. (Kafasina silah kabzasiyla vurulan bir adamin bayilmasina benziyor degil mi?) Bir UPS voltajdaki düsmeyi ya da elektrik kesintisini algilar ve sahip oldugu enerji kaynagini, sisteme giden elektrik akimini tekrar normal düzeyine getirmek için devreye sokar. Potansiyel farkinin olmasi gereken normal seviyeden biraz daha yukarida bir noktada bulunmasi halinde “voltaj yüksekligi” söz konusudur. Fazla güç tüketimi olan elektrikli bir cihazin çalismasina son verildigi zamanlarda, böyle bir yüksek voltaj durumuna rastlamak pekâlâ mümkündür. “Bana daha fazla elektrik verin, daha fazla cereyan istiyorum” diye bagirarak deli gibi çalisan bir elektrikli cihazi kapattiginizda, elektrik hatti çok kisa bir süre de olsa o andaki durumunu muhafaza edecek (yani kisa bir süre daha yüksek voltaj saglayacak) ve bu da kisa süreli bir yüksek voltaj durumuna sebep olacaktir. Voltaj anormalliklerinden bir baskasi da, en son anlattigimiz voltaj yükselmesi olayinin daha siddetli ve daha ciddi boyutlarda kendini göstermesidir. Asiri bir voltaj yüksekligi tabiri caizse donaniminizi kizartabilir. Modern UPS’lerin yüksek voltaji bilgisayar sisteminizden uzak tutan gelismis özellikleri, ayni zamanda asiri yüksek voltajlara karsi da sisteminizin önünde bir savunma kalkani rolünü üstlenebilir. “Elektromanyetik karisiklik” da voltaj düzensizliklerinin kaynaklari arasinda sayabilecegimiz bir etkendir. Elektromanyetik karisikligin dogurdugu gelisigüzel ve düzensiz elektrik akimlari sisteminizdeki program ve veri dosyalarina zarar verebilir. UPS’ler, elektromanyetik karisiklik neticesinde akimda gözlenebilecek inis ve çikislari dengeleyebilirler.

3 Voltajda görülen düzensizliklerin sebepleri nelerdir?

Elektrik akiminin normal seyrinden sapmalar göstermesine sebep olabilen çesitli dis etkenler mevcuttur. Örnegin voltajdaki azalmalar ve küçük çapli artislar genellikle, ayni elektrik tesisatini paylasan diger elektrikli aletlerin (özellikle de fotokopi makineleri ya da air condition cihazlari gibi büyük cihazlarin) açilmasi ya da kapatilmasi sonucunda meydana gelir. Yakinlardaki bir telefon ya da elektrik hattina yildirim düsmesi ya da bir elektrik kesintisinin hemen akabinde elektrik enerjisinin tekrar tazelenmesi (yüklenmesi) gibi bir olayin neticesinde ise çok daha siddetli voltaj artislari gözlenebilir.

4 Load nedir?

Load (“lod” seklinde telaffuz edilir; esas olarak “yük” demektir), su anda islemekte oldugumuz konunun sinirlari dahilinde, “UPS ile güvence altina almayi düsündügünüz tüm cihazlar” (yani sonuçta UPS’in tasimak zorunda oldugu yük) anlamina gelmektedir (PC’niz, harici depolama üniteleri, monitörler vs. gibi). Load miktarini ve dolayisiyla ihtiyaç duyacaginiz UPS’in ebadini düsürmek için sisteminizdeki bazi komponentleri UPS’in koruyucu semsiyesinin disinda birakmaniz gerekebilir. (Hoparlörlerden baslamanizi öneriyoruz.)

5 UPS’in içindeki enerji üniteleri DC gücü veriyor. Peki ama PC’ler AC gücü ile çalismiyor mu?

Evet, bilgisayarlarimiz AC ile çalismaktadir. Bu yüzden, UPS’in içindeki bir akünün verdigi DC’nin bize pek bir faydasi olmayacaktir. UPS’ler, DC gücünü bilgisayar sisteminizin gerektirdigi AC gücüne çevirmek için bir elektronik dönüstürücü kullanirlar. Ne var ki bu dönüsüm sürecinde bir miktar enerji kaybinin olmasi kaçinilmazdir.

6 Sadece bir tür UPS mi vardir?

Hayir. UPS’lerin temel olarak üç ayri çesidi bulunur: Standby (ya da diger adiyla offline), line interactive ve online. Her biri, isleyis tarzi ve fiyati bakimindan digerlerinden farklidir.

Standby UPS’ler,

temel yüksek voltaj korumasinin haricinde bir ayarlama ya da düzenleme yapmadan, elektrik prizinin takili oldugu duvardan çikan elektrik akiminin direkt olarak load’a (PC’niz ve çevre birimleri) ulasmasina izin veren pasif sistemlerdir. Standby UPS’lerde bulunan elektronik dönüstürücünün devreye girmesi ve bilgisayar sisteminize ihtiyaç duydugu AC gücünü saglamaya baslamasi için elektrik hattinda bir güç kesintisi meydana gelmelidir. Elektrikler kesilmedigi sürece bu elektronik dönüstürücü burnunu herhangi bir seye sokmaz. Elektrikler varoldugu sürece aktif duruma geçmedigi için kendisine “offline” dönüstürücü de denmektedir. Standby UPS’lerden ayni zamanda offline UPS’ler olarak söz edilmesinin sebebi de budur. Elektrik hattindaki güç kesintisi sona erdiginde, elektronik dönüstürücü aktif konumundan tekrar offline pozisyonuna geçer ve bunun üzerine UPS duvardan gelen elektrik akiminin tekrar direkt olarak load’a ulasmaya baslamasina izin verir. Standby UPS’ler genellikle diger iki UPS türünden daha ucuzdur. Line interactive UPS’lerin güç temin etme ve düzenleme yetenekleri standby UPS’lerin sahip oldugu özelliklerden daha gelismistir. Burada, elektronik dönüstürücü duvardan çikan AC güç hatti ile sürekli bir etkilesim halindedir. Bu sayede dönüstürücü, kötü bir sürpriz henüz load’a ulasmaya firsat bulamadan güçteki problemden haberdar olabilir. Neticede, dönüstürücünün “sistemin o andaki ana güç kaynagi” olarak devreye girmesi çok daha hizli gerçeklesir. Bunun bir diger anlami da transfer zamaninin kisalmasidir.

Line interactive UPS’ler,

voltajdaki inis çikislarin sonucunda akimda meydana gelen dengesizliklerin load’a zarar vermesini engellemek amaciyla sisteme giden akimi düsürebilir veya yükseltebilirler. Line interactive UPS’ler ekipmaniniz için daha güvenilir bir koruma saglarlar. Ayrica pil ömürleri de daha uzundur. Online UPS’lere gelince, bu tür UPS’lerin dönüstürücüleri “her zaman” aktiftir. Sistemin (yani load’un) ihtiyaç duydugu elektrik akimi, UPS’in –duvardaki elektrik hattindan gelen akimla sürekli beslenen– pillerinden saglanir. Bu elektrik tedariki sirasinda akim önce AC’den DC’ye ve sonra da DC’den tekrar AC’ye çevrilmek zorundadir. Buna “ikili dönüsüm” süreci denir. Bir elektrik kesintisi ya da güç arizasi halinde, online bir UPS “sifir transfer zamani”na ulasabilme yetenegine sahiptir (çünkü sistemin enerjisi daima UPS pilinden saglanmaktadir).

Online UPS’ler,

korumakla yükümlü olduklari sistemin hizmetine ani varyasyonlardan uzak ve daha kararli bir elektrik akimi sunarlar. Ayrica, sirketinizin kritik operasyonlarini yürütmekle görevli olan donanimin (daha dogrusu donanim ve yazilim sisteminin) ihtiyaci olan en gelismis güç düzenlemeleri de online UPS’ler tarafindan yapilmaktadir. Ne var ki online UPS’lerin de –finansal önem arz eden– bazi dezavantajlari yok degildir. UPS pilinin sürekli kullanim halinde olmasi, pilin ömrünü büyük ölçüde kisaltir. Bunun yani sira, online UPS’ler tarafindan kullanilan ikili dönüsüm süreci de daha verimsiz enerji kullanimi ve daha kabarik elektrik faturalari gibi iki olumsuz ve ciddi sonuç dogurmaktadir.

7 Bu UPS çesitlerinden hangisi bana göre?

Burada saydigimiz tüm UPS çesitleri ekipmaninizi elektrik kesintilerinden ya da voltaj dalgalanmalarindan koruyabilir. PC’lerdeki modern güç üniteleri, bir elektrik kesintisi sirasinda 28 milisaniyeye kadar destek verebilmektedir. Bu süre, pek çok UPS’in transfer süresinden daha uzundur. Sisteminizi elektriksel saçmaliklardan koruyacak ucuz bir çözüm pesindeyseniz standby (offline) UPS’ler isinizi görecektir. Ancak, daha gelismis bir voltaj regülasyonu ariyorsaniz line interactive ya da online UPS alternatiflerini düsünmelisiniz. Meselâ bir standby UPS’i ele alin. Bir elektrik kesintisi halinde bu cihaz size, sisteminizi düzgün bir biçimde kapatabilmek için ihtiyaç duydugunuz birkaç dakikalik zamani kazandiracaktir. Eger tek kayginiz böyle bir durum sonucu zarar görmekse standby UPS’ler size uyar. Ama diyelim ki üzerinde her an bir sürü islemin gerçeklestigi ve gigabyte’larca verinin sürekli oradan oraya tasindigi bir network’ünüz var. Böyle bir durumda ise –network’ü kötü sürprizlerin neticelerinden korumak için– sizin ihtiyaciniz olan sey daha düsük transfer süresine sahip olan güç kaynaklaridir. Line interactive veya online UPS’leri bu noktada alisveris listenize ekleyebilirsiniz. Line interactive UPS’lerin daha düsük sahip olma maliyetleri onlari daha popüler ve cazip kilmaktadir.

8 Bir UPS’i bilgisayarima baglayabilmem için neler gerekiyor?

Ihtiyaciniz olan tek sey bilgisayariniz üzerinde bos bir seri port. UPS’in içindeki bir mikro islemci bilgisayariniza giden güç seviyelerini izlemek amaciyla bu seri baglantiyi kullanir. Bu islemci, voltaj düzeylerinde sapmalar gözledigi anda UPS’e artik dizginleri ele alma zamaninin geldigi yönünde talimatlar verir. Seri baglanti ayni zamanda, bilgisayar ekraninda bir uyari mesajinin gösterilmesi ya da saglikli bir kapanis sürecinin yürütülmesi gibi islemleri baslatacak olan komutlarin UPS’ten PC’nize gönderilmesi için de kullanilir.

9 Acaba bir UPS’e ihtiyacim var mi?

UPS’ler network server’larin vazgeçilmez bilesenlerindendir. Ancak bu ifadeden, “network’e bagli olan is istasyonlarinin ya da bagimsiz masaüstü PC’lerin UPS’e ihtiyaç duymayacagi” sonucunu çikarmak fazla dogru olmaz. Ortalama bir masaüstü sisteminin bile gigabyte’larca sabit disk kapasitesine sahip oldugu günümüz bilgisayar dünyasinda, –network’e bagli olsun ya da olmasin– her PC’nin büyük miktarlarda hayati bilgiler saklama potansiyeli mevcuttur. Elinizdeki her alt sistem için ayri bir UPS satin almak bütçenizi zorlayabilir, ama hemen kaygilanmayin. Bugün iyi bir PC’nin kendi güç kaynagi, küçük çapli voltaj düzensizlikleri ile basa çikabilir ve hafif dalgalanmalarin sisteme zarar vermesini bir noktaya kadar engelleyebilir. Böyle bir durumda voltaj dalgalanmalarinin önüne geçebilecek basit bir cihaz size yeterli olabilir. Ayrica, birçok uygulama otomatik kaydetme özelligine sahiptir. Otomatik kaydetme özellikleri sayesinde, anormal bir kapanisin sonrasinda sisteminizi açtiginizda verilerinizin hiç degilse bir bölümünü kurtarma sansiniz olabilmektedir. Bir UPS’e gerçekten ihtiyaciniz olup olmadigi meselesinde karsimiza çikan anahtar faktörlerden biri de yerel elektrik tesisatinizin durumudur. Eger kullanmakta oldugunuz elektrik tesisati yetkili merciler tarafindan belirlenmis tariflere ya da sartnamelere uymuyorsa, PC’nizi ve ilgili ekipmaninizi voltaj dalgalanmalarinin zararli etkilerinden korumak için bir UPS edinmek zorunda kalabilirsiniz.

10 Sanirim bana bir UPS lâzim, peki baska neler bilmem gerekiyor?

Bir UPS satin alirken, bilinçli bir alisveris yapmak ve dogru cihazi seçtiginizden emin olmak için göz önünde bulundurmaniz gereken birkaç nokta vardir. Her seyden önce, –elinizdeki load’u (sistemi) destekleyip desteklemediginin farkinda olmak amaciyla– satin alacaginiz UPS’in güç degerini (power rating) kontrol etmelisiniz. Ayrica, UPS’in küçük ve büyük çapli voltaj artislarini bertaraf edebilme yetenegine de dikkat etmeniz gerekir. Hafif voltaj artislarinin ve çok daha ciddi voltaj dalgalanmalarinin sisteme zarar vermesini önleyen bu özellige “disturbance attenuation” adi verilir (bu terimin Türkçe karsiligi olarak “elektromanyetik karisikligin zayiflatilmasi” ifadesi kullanilabilir). Hesaba katmaniz gereken diger faktörler ise kisaca sunlardir: Pil özellikleri, destek süresi (runtime), cihaz ile birlikte gelen yazilimlar, uyari yöntemleri, transfer süresi ve voltaj regülasyonu.

11 Güç degeri nedir ve bu seyi nasil hesaplarim?

UPS’lerin volt-amper (VA) cinsinden ifade edilen bir güç degerleri vardir. VA degeri, UPS’in verebilecegi maksimum {Volt * Amper} miktarini gösteren bir sayidir. Satin alacaginiz UPS cihazinin sahip olmasi gereken VA degeri, tamamen bu cihaz ile desteklemeyi (yani koruma altina almayi) planladiginiz load’a (yüke veya sisteme de diyebilirsiniz) baglidir. Ihtiyaciniz olan güç (VA) degerini tespit etmek için –her ne kadar son kullanici için çok pratik veya kesin olmasalar da– çesitli yöntemler kullanabilirsiniz. Meselâ, sisteminizin çektigi akim miktarini saptamak üzere duvardaki elektrik çikisina takilan elektronik bir cihazla bilimsel ölçümler yapilabilir ve çok hassas degerler elde edilebilir. Sonra sizi ilgilendiren VA degerini hesaplamak için buradan elde ettiginiz sonuçlari kullanabilirsiniz. Bu yönteme daha pratik (ama ayni zamanda kesinlikten çok daha uzak) bir alternatif olarak, bilgisayar ekipmaninizin arkasindaki isim etiketlerinde yazan güç degerlerinin toplanmasi metodu ileri sürülebilir. Böyle bir toplam size kesin degerler vermekten uzaktir ancak yine de “en kötü durumda” sahip olmaniz gereken VA degeri hakkinda bir fikir vermesi açisindan önemlidir. “En kötü durum” diyoruz, çünkü bu etiketlerde gördügünüz degerler genellikle gerçekte gözlenen degerlerden daha yüksektir. Böyle olmasi, üreticinin “nolur nolmaz” düsüncesiyle hareket etmesinin ve her kötü ihtimali degerlendirerek üretim yapmasinin bir sonucudur. Bu yöntemi kullanarak sisteminizin yaklasik VA degerini hesaplamak için “Sizinki Kaç VA?” adli kutuyu inceleyebilirsiniz.

12 Aldigim UPS’in voltajdaki hafif yükselmeler veya asiri voltaj artislari karsisinda sistemimi koruyabilecegini nasil anlayacagim?

UPS’in bu tür dalgalanmalari sistemden uzak tutabilme becerisine “disturbance attenuation” adi verildigini daha önce söylemistik. Disturbance attenuation, desibel (dB) cinsinden ölçülen bir büyüklüktür. UPS’lerin pek çogu en az 20 dB’lik bir disturbance attenuation’a sahiptir, bu deger çok daha yüksek olabilir. Desibel degeri ne kadar büyükse UPS’in sagladigi koruma o kadar güvenli olur.

13 Ihtiyacim olan destek süresi (runtime) ne kadar?

Destek süresi, bir güç problemi halinde UPS pilinin bilgisayariniza enerji saglayabilecegi toplam süresidir. Bir UPS’in maliyeti, destek süresi ile dogru orantili olarak artar. Tam yükle çalisan ortalama bir masaüstü sistemi için 5 ilâ 15 dakikalik bir destek süresi yeterlidir. Burada altini çizmek istedigimiz bir husus var: Bir UPS’in destek süresi hakkinda bilgi edinirken, konustugunuz seyin tam yük (full load) için verilen destek süresi oldugundan emin olun. Bazi UPS’lerin destek süreleri yari yük (half load) baz alinarak verilmektedir. 600 VA’lik bir UPS’in 15 dakikalik bir half load iddiasinda olmasi, bu UPS’in 300 VA’lik bir yükü 15 dakika süreyle destekleyebilecegi anlamini tasir. O zaman, bu UPS’in full load destek süresi 6 ilâ 7 dakika arasinda bir yerde olacaktir. Destek süresini artirmak amaciyla harici piller ilave edebileceginiz UPS cihazlari da mevcuttur.

14 Regülasyon nedir?

Voltaj miktarlarinin, sistemin zarar görmesini engelleyecek sekilde düzenlenmesi islemine regülasyon (regulation) adi verilir. Regülasyon ile voltaj düzeyi minimumda veya daha yukarida ya da maksimumda veya daha asagida tutulabilir, böylece bilgisayar ekipmaninizin ömrünün uzatilmasi mümkündür. Regülasyon ayni zamanda pilin kullanildigi durumlarin sayisini azaltarak pil ömrünün de daha uzun olmasini saglar. Bilgisayar sisteminiz, sürekli olarak 220 V’lik bir potansiyel ile beslenmek zorundadir. UPS’in elektronik dönüstürücüsü, elektrik akiminin mümkün oldugu ölçüde, bu voltaj seviyesinde olmasi gereken düzeyde kalmasini garanti eder. Bunun için voltajda düsüsler oldugu zaman UPS pilinin ekstra güç vermesini saglarken voltaj artislari esnasinda da sisteme giden gücü kisar. Line interactive UPS’ler ile online UPS’ler, standby (offline) UPS’ler ile karsilastirildiginda daha gelismis regülasyon özelliklerine sahiptirler.

15 Transfer süresi nedir?

Transfer süresi, bir voltaj düsmesi ya da elektrik kesintisi halinde, problemin olustugu andan UPS’in pil gücünü kullanmaya baslamasina kadar geçen zamandir. Transfer süresi ne kadar düsükse o kadar iyidir. Standby ve line interactive UPS’lerde transfer süreleri 2 ms ile 20 ms arasinda degisir. Online UPS’ler ise sifir transfer süresine sahip olmak için özel olarak dizayn edilmislerdir.

16 Peki UPS yazilimlari hakkinda neler bilmeliyim?

Pek çok üretici, satisa sundugu UPS paketlerine UPS aktivitesini izleyen güç yönetim yazilimlari da dahil etmektedir. Bir UPS yazilimi, güç kaybi gözlendigi anda sizi uyarir ve böylece size çalismanizi kaydetmeniz ve sisteminizi düzgün bir biçimde kapatabilmeniz için gereken zamani vermis olur. Daha gelismis güç yönetim yazilimlari ise, pilden saglanan güç tükenmek üzere oldugunda çalismanizi otomatik olarak kaydeder ve sisteminizi kapatir, ardindan enerji tekrar saglandiginda sisteminizi yeniden açar. Yazilimlarin sahip oldugu diger özellikler arasinda log dosyalarinin tutulmasi, UPS statüsünü gösteren grafik arabirimler ve programlanabilen kapanislar sayilabilir. UPS yazilimlari tarafindan çok çesitli isletim sistemleri desteklenebilir; yazilimin sizin kullanmakta oldugunuz isletim sisteminde de düzgün bir sekilde çalisacagindan emin olmalisiniz. UPS üreticisinin verdigi yazilimlarin haricinde diger sirketlerin (üçüncü partiler) sundugu yazilimlar da mevcuttur.

17 UPS pilinde nelere dikkat etmeliyim?

Pil, bir UPS’in en önemli bilesenidir. Tüm UPS’lerde kapali hücreler halinde kursun-asit pilleri bulunur. UPS satin alirken, kullanici tarafindan degistirilebilen piller kullanan UPS cihazlarini tercih edebilirsiniz, böylece uzman olmayan birisi dahi UPS pilini hizli ve kolay bir sekilde degistirebilir. Koruma altindaki sistemin hiçbir zaman ve hiçbir sart altinda kapatilmamasi gerekiyorsa hot-swappable pillere ihtiyaciniz olacaktir. Bu tür pilleri UPS açikken degistirmeniz mümkündür. Online UPS’ler, özel dizaynlarindan dolayi hot-swappable pilleri desteklemezler.

Sizinki Kaç VA?

Bir UPS’in güç (VA) degeri, bir UPS satin alirken göz önünde bulundurmaniz gereken en önemli noktalardan biridir. Eger UPS’in VA degeri çok düsükse, cihaz bilgisayar ekipmaninizi yeterince koruyamayabilir. Eger bu deger çok yüksekse paranizin bir bölümünü sokaga atiyor olabilirsiniz. Burada, bilgisayar sisteminizin voltajdaki düsmeler, elektrik kesintileri, voltajdaki yükselmeler ve asiri voltaj artislari karsisinda güvende olmasi için ihtiyaç duydugunuz UPS kapasitesini yaklasik olarak belirlemenize yardimci olacak hizli ve kolay bir yöntem bulacaksiniz. UPS’in korumakla yükümlü olacagi sistem bilesenlerinin bir listesini çikarin (islemci, monitör vs). Parçalarin etiketlerine bakarak orada yazan voltaj (V, volt) ve akim (A, amper) degerlerini not edin. Bilesenlerin VA degerlerini belirlemek için bu voltaj ve akim degerlerini çarpin. Simdi, her bir bilesen için ayri ayri elde etmis oldugunuz VA degerlerini toplayin. Bu toplami 1.025 ile çarpin. 1.025 katsayisi “büyüme faktörü”dür ve sisteminize yeni bilesenler ekleme olasiligina karsi hesaplamaya dahil edilmistir. Burada 1.025 olarak verdigimiz büyüme faktörünü –sisteminizin büyüme egilimine ya da çevre birimi satin alma planlariniza uygun olacak sekilde– azaltabilir veya artirabilirsiniz. Su anda elde etmis oldugunuz netice, bir UPS satin alirken aramaniz gereken minimum VA degeri olmalidir.

UPS Seçenekleri

UPS’ler pek çok farkli ebat ve sekillerde olabilirler. Ancak esas olarak üç tip UPS vardir: Standby (offline), line interactive ve online. Bütçenize ve sisteminizin ihtiyaçlarina uyacak dogru UPS’i seçmeden önce yapmaniz gereken sey, bu farkli UPS türlerinin avantaj ve dezavantajlarini ögrenmek olacaktir. En popüler UPS’ler line interactive UPS’lerdir. Bu tür UPS’ler uygun fiyatlarla yeterli güç koruma ve düzenlemesi saglarlar.